Artnews

Από το Αρχείο: Η δραστηριότητα των ελληνικών ιδρυμάτων στο χώρο του πολιτισμού

2018-03-15 16:26:00

Από την Άρτεμη Καρδουλάκη

Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης
Ένα από τα ισχυρότερα ισχυρότερα ιδρύματα στη χώρα μας, με διεθνή εμβέλεια, είναι το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης που ιδρύθηκε λίγους μήνες μετά το θάνατο του Αριστοτέλη Ωνάση σύμφωνα με τους όρους της ιδιόγραφης διαθήκης του. Ο στόχος του Αριστοτέλη Ωνάση ήταν να δημιουργηθεί ένας οργανισμός με πολλαπλή κοινωνική και πολιτιστική δράση σε εθνική και διεθνή κλίμακα. Το ίδρυμα φέρει το όνομα του γιου του που έχασε την ζωή του σε αεροπορικό δυστύχημα σε ηλικία μόνον 25 χρόνων. Στο ίδρυμα ο δημιουργός του άφησε το ήμισυ της περιουσίας του η οποία είναι εντελώς ανεξάρτητη από την περιουσία της Χριστίνας Ωνάση και των κληρονόμων της.

Οι σημαντικότερες δραστηριότητες του ιδρύματος είναι: - Δωρεά στο Ελληνικό Δημόσιο πρότυπου Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου της Αθήνας. - Ετήσιο πρόγραμμα υποτροφιών σε νέους Έλληνες πτυχιούχους για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό, καθώς επίσης ειδικό πρόγραμμα για τις Καλές Τέχνες και τον Αθλητισμό. - Ετήσιο πρόγραμμα χορηγιών και υποτροφιών προς αλλοδαπούς επιστήμονες και φοιτητές για έρευνα ή μεταπτυχιακές σπουδές στην Ελλάδα στους τομείς των Θεωρητικών Επιστημών, Αρχιτεκτονικής και Καλών Τεχνών. - Χρηματοδότηση και λειτουργία του Ωνασείου Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στη Νέα Υόρκη, με δραστηριότητες που επεκτείνονται σε ολόκληρες σχεδόν τις ΗΠΑ και τον Καναδά. - Δωρεά για τη λειτουργία και την υποστήριξη προγράμματος Ελληνικών σπουδών με τρεις έδρες στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. - Χρηματοδότηση και απονομή τριών Διεθνών Βραβείων Ωνάση ανά διετία: 1. Βραβείο Ωνάση για τη Διεθνή Συνεννόηση και την Κοινωνική Προσφορά. 2. Βραβείο Ωνάση για τον Πολιτισμό, γράμματα, τέχνες και ανθρωπιστικές επιστήμες. 3. Βραβείο Ωνάση για το Περιβάλλον. - Χρηματοδότηση και απονομή βραβείων για τους διεθνείς πολιτισμικούς αγώνες Ωνάση ανά τετραετία. - Απονομή Χρυσού Μεταλλίου Ωνάση σε Αρχηγούς Κρατών. - Χρηματοδότηση και λειτουργία Ωνασείου Βιβλιοθήκης Ελληνικής και Ρωμαϊκής Τέχνης στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης. - Στήριξη των Νεοελληνικών Πανεπιστημιακών εδρών του εξωτερικού και των ελληνικών κοινοτήτων της διασποράς σε χώρες με αντίξοες οικονομικο-πολιτικές συνθήκες. - Οικονομική αρωγή για διεθνείς κοινωφελείς και πολιτισμικούς σκοπούς.

Μέχρι στιγμής τα βραβεία Ωνάση έχουν λάβει διεθνείς προσωπικότητες από το χώρο της πολιτικής, όπως είναι μεταξύ άλλων οι Σιμόν Βέιλ, ο Αλεσάντρο Περτίνι, ο Ζακ Ντελόρ, ο Βάκλαβ Χάβελ κ.ά. Επίσης από το χώρο του πολιτισμού έχουν βραβευτεί ο καθηγητής Μανώλης Ανδρόνικος, ο καθηγητής Βάσος Καραγιώργης, η Ελίζαμπεθ Τέυλορ, η καθηγήτρια Ζακλίν ντε Ρομιγύ, ο βυζαντινολόγος Στίβεν Ράνσικαν, η Αικατερίνη Γουλανδρή, πρόεδρος του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης κ.ά.

Στην Επιτροπή για τα διεθνή βραβεία Ωνάση συμμετέχουν οι Ελένη Γλυκατζή Αρβελέρ, Βασίλειος Βιτσαξής, Νίκη Γουλανδρή, Άγγελος Δεληβοριάς, Απόστολος Ζαμπέλας, Παύλος Ιωαννίδης, Μιχάλης Κακογιάννης, Ηλίας Λαλαούνης, Ευάγγελος Μουτσόπουλος, Γιώργος Μπαμπινιώτης, Στέλιος Παπαδημητρίου, Ιωάννης Πεσμαζόγλου και Μάικλ Σωτίρχος.

Στο μεταξύ το ίδρυμα έχει προκηρύξει δύο διαγωνισμούς για το 2001. Ο ένας διαγωνισμός αφορά την συγγραφή Πρωτότυπου Θεατρικού Έργου και ο δεύτερος αφορά την μουσική σύνθεση για χορό και χορογραφία. Ειδικότερα για τον πρώτο διαγωνισμό το προτεινόμενο έργο μπορεί να είναι πάσης φύσεως σε μια από τις εξής γλώσσες: Ελληνικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Γερμανικά και Ιταλικά. Θα βραβευθούν τρία έργα. Το πρώτο θα πάρει το χρηματικό ποσό των 150.000 δολ., το δεύτερο βραβείο θα πάρει το ποσό των 100.000 δολ. και το τρίτο θα πάρει το ποσό των 75.000 δολ. Τα έργα πρέπει να υποβληθούν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου του 1999 και η απονομή των βραβείων θα γίνει το Φθινόπωρο του 2001, στην Αθήνα.

Ο πρώτος διαγωνισμός για την απονομή τριών βραβείων πρωτότυπης μουσικής συνθέσεως για χορό και τριών βραβείων πρωτότυπης χορογραφίας της μουσικής συνθέσεως θα γίνει και αυτός το φθινόπωρο του έτους 2001. Τα έργα πρέπει να υποβληθούν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1999. Το πρώτο βραβείο μουσικής θα πάρει το ποσό των 100.000 δολ., το πρώτο βραβείο χορογραφίας θα πάρει το ποσό 100.000 δολ., το δεύτερο βραβείο μουσικής θα πάρει το ποσό των 75.000 δολ., το ίδιο και το δεύτερο βραβείο Χορογραφίας ενώ το τρίτο βραβείο μουσικής και χορογραφίας θα πάρουν το ποσό των 50.000 δολ. αντίστοιχα. Για περισσότερες πληροφορίες που αφορούν τους διαγωνισμούς μπορείτε να απευθυνθείτε στα τηλ. 3310900-902.

Στα άμεσα υπό υλοποίηση σχέδια του Ιδρύματος είναι: - Η ανέγερση και λειτουργία Πολιτισμικού Κέντρου στην Αθήνα με την επωνυμία Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο Αθηνών στην Λεωφ. Συγγρού 109. - Η Προκήρυξη εθνικού διαγωνισμού για τη δημιουργία γλυπτού μνημείου προς τιμή του Έλληνα Ναυτικού. - Η απονομή μεταλλίου σε εξέχουσες προσωπικότητες σε αναγνώριση της εν γένει κοινωνικής τους προσφοράς. - Η αποκατάσταση νεοκλασικού κτιρίου στο Ναύπλιο για τη χρήση του ως Δημοτικής Βιβλιοθήκης και παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης Αθηνών.

Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος είναι: Στέλιος Α. Παπαδημητρίου, πρόεδρος, Παύλος Ιωαννίδης, αντιπρόεδρος, Απόστολος Ζαμπέλας, αντιπρόεδρος και ταμίας, Θεόδωρος Γαβριηλίδης, γενικός γραμματέας, Αντώνης Παπαδημητρίου, βοηθός γραμματέας, Γιώργος Ζαμπέλας, βοηθός γραμματέας, Πίτερ Μάρξερ, βοηθός γραμματέας και οι Παρασκευάς Ιωαννίδης, Μιχάλης Δολόγλου, Αντώνης Μαντζαβίνος, Μάικλ Σωτίρχος, Αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας Αναστάσιος, Ιωάννης Ιωαννίδης και Κωνσταντίνος Γραμμένος. Ο πρόεδρος, ο αντιπρόεδρος, ο ταμίας και ορισμένα μέλη του Συμβουλίου κατέχουν ισοβίως αυτές τις θέσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο όπως έχει ορισθεί εκ της συστάσεως του ιδρύματος.

Ίδρυμα Μποδοσάκη
Ένα από τα γνωστά ιδρύματα στον ελλαδικό χώρο που η δραστηριότητα του επικεντρώνεται κυρίως στο χώρο της παιδείας είναι το ίδρυμα Μποδοσάκη. Ιδρύθηκε το 1973 με κύριους στόχους την προαγωγή της παιδείας στην Ελλάδα, την υποστήριξη της ιατρικής περίθαλψης για τους ασθενέστερους οικονομικά πολίτες, την απονομή χρηματικών βραβείων σε διακεκριμένους επιστήμονες κυρίως από το χώρο των θετικών επιστημών, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος καθώς και την ενίσχυση κάθε εκδήλωσης ή έργου που έχει σκοπό την ειρηνική συνύπαρξη του ελληνικού λαού με τους υπόλοιπους λαούς της γης.

Για την ενίσχυση της τεχνικής παιδείας το Ίδρυμα έχει θεσπίσει υποτροφίες για τους μαθητές των τεχνικών λυκείων που επεκτείνονται και στην διάρκεια της φοίτησής τους στα Πανεπιστήμια καθώς και για τις μεταπτυχιακές τους σπουδές. Επίσης, δώρισε μια έκταση 9000 τ.μ. για την ανέγερση Τεχνικής Σχολής στη Νέα Ιωνία. Ακόμη, το ίδρυμα θεσμοθέτησε βραβεία για τους τρεις πρώτους μαθητές που πετυχαίνουν στα ΑΕΙ σε όλες τις δέσμες. Το πρώτο βραβείο είναι 500.000 δρχ., το δεύτερο 400.000 και το τρίτο 300.000. Εξάλλου το ίδρυμα έχει θεσπίσει και προγράμματα υποτροφιών για φοιτητές που θέλουν να συνεχίσουν την έρευνα του αντικειμένου τους στο εξωτερικό.

Επιπλέον, ένας νέος θεσμός του ιδρύματος έχει τίτλο «Επιστημονικά και πολιτιστικά βραβεία ιδρύματος Μποδοσάκη». Τα βραβεία αυτά είναι ελληνοκεντρικά, απονέμονται σε νέους Έλληνες στην ιθαγένεια ή το γένος επιστήμονες ή ανθρώπους του πολιτισμού, ηλικίας μέχρι 40 χρονών, για την εξαιρετική επίδοσή τους στον τομέα τους. Οι τομείς απονομής των βραβείων αυτών είναι οι θετικές επιστήμες, οι κοινωνικές επιστήμες, η πολιτιστική δημιουργία, οι κλασικές επιστήμες και η ιατρική και βιοϊατρική. Η επιτροπή βραβείων αποτελείται από τους καθηγητές Πάνο Λιγομενίδη, Λεωνίδα Ρεσβάνη, Κωνσταντίνο Σέκερη, Λουκά Τσούκαλη και τα μέλη του Δ.Σ. του Ιδρύματος, Νικόλαο Ασημάκη, Δημήτρη Βλαστό και Ιωάννη Κάντζια.

Ως κορυφαία εκδήλωση του ιδρύματος το Δ.Σ. θέσπισε από το 1994, το Βραβείο Μποδοσάκη σημαντικού οικονομικού ύψους που απονέμεται σε μία ή δύο προσωπικότητες ελληνικής ιθαγένειας ή γένους για την επιβράβευση της μεγάλης κοινωνικής και εθνικής προσφοράς τους στον ελληνισμό ή για την πρωτοποριακή και ολοκληρωμένη συνεισφορά τους στην επιστήμη ή στον πολιτισμό. Μεγάλη είναι η δραστηριότητα του ιδρύματος στο χώρο της υγείας και στον τομέα του περιβάλλοντος όπως προβλέπεται και στους σκοπούς ίδρυσης του.

Τα μέλη του Δ.Σ. του Ιδρύματος είναι: Σταμάτης Ματζαβίνος, πρόεδρος, Κυριάκος Πουλάκος, αντιπρόεδρος, Δημήτρης Βλαστός, γενικός γραμματέας και μέλη οι Νικόλαος Ασημάκης, Ιωάννης Δέτσης, Γεώργιος Κανελλόπουλος, Ιωάννης Κάντζιας, Ηλίας Κιουσόπουλος και Αλέξανδρος Κωνσταντινίδης.

Ο Αθανάσιος Μποδοσάκης πέθανε στις 18 Ιανουαρίου του 1979 αφήνοντας ολόκληρη την περιουσία του στο ίδρυμα. Όσο ζούσε, ταυτόχρονα με τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες έκανε σειρά δωρεών στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, σε φιλανθρωπικά ιδρύματα, σε πνευματικούς και καλλιτεχνικούς οργανισμούς, έκανε δωρεές για την ανέγερση δημοτικών σχολείων, δώρισε το σπίτι του μαζί με ένα 8,5 στρεμμάτων οικόπεδο στο Παλαιό Ψυχικό στο κράτος, ενώ το 1969 θέσπισε ειδική υποτροφία για τους φοιτητές του Κέιμπριτζ που ασχολούνται με τη σύγχρονη ελληνική ιστορία ή τη βρετανική εξωτερική πολιτική στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια ή με το ανατολικό πρόβλημα.

Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν
Οι περισσότεροι έχουν ανέβει τα σκαλιά του Ιδρύματος Γουλανδρή-Χορν στην οδό Μ. Αυρηλίου στην Πλάκα για κάποια εκδήλωσή του, καθώς το πρόγραμμα των πολιτιστικών του εκδηλώσεων κάθε χρόνο είναι πλούσιο. Το Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν δημιουργήθηκε το 1981 από την Άννα Γουλανδρή Χορν που ήταν και η πρόεδρος του Δ.Σ. και τελεί υπό την εποπτεία και τον έλεγχο των υπουργών Πολιτισμού και Οικονομικών. Ο κύριος σκοπός του είναι η συμβολή στην ανάπτυξη του πολιτισμού στην Ελλάδα και διεθνώς με κάθε πρόσφορο τρόπο.

Κατά την πρώτη περίοδο της λειτουργίας του, από το 1982-1985 η δραστηριότητα του Ιδρύματος περιορίσθηκε στην οργάνωση σειράς πολιτιστικών εκδηλώσεων, μαθημάτων και διαλέξεων με διακεκριμένους ομιλητές, στις οποίες παρουσιάσθηκαν και συζητήθηκαν διάφορα θέματα θρησκευτικού και φιλοσοφικού κυρίως περιεχομένου. Ταυτόχρονα αναπτύχθηκε και ο τομέας των εκδηλώσεων με συναφές προς τις εκδηλώσεις περιεχόμενο.

Από το 1986 και μετά οι εκδηλώσεις του Ιδρύματος στοχεύουν σε μια διεύρυνση των δραστηριοτήτων του, σε έναν αναπροσανατολισμό του προς δραστηριότητες που αποσκοπούν προς ένα πιο νόμιμο ερευνητικό και παιδαγωγικό έργο, σε ένα άνοιγμα προς ένα ευρύτερο κοινωνικά και πολιτιστικά χώρο. Ειδικότερα οι δραστηριότητες αυτές επιδιώκουν μια συντονισμένη παρέμβαση στους εξής τομείς: Παιδεία, εκπαίδευση, επιμόρφωση, πειραματισμός, έρευνα, πληροφόρηση, ενημέρωση, ευαισθητοποίηση του κοινού στην Ελλάδα και το εξωτερικό με έμφαση στην ελληνική οικογένεια...

Το Ίδρυμα για τους σκοπούς του διαθέτει τις παρακάτω κτιριακές εγκαταστάσεις: α. Ένα νεοκλασικό κτίριο στην πλατεία Αέρηδων στην Πλάκα, όπου είναι και η έδρα του. Το κτήριο αυτό διαθέτει τρεις αίθουσες πολλαπλών χρήσεων που εξυπηρετούν τις ανάγκες του προγράμματος των παράλληλων εκδηλώσεων. β. Το Πολιτιστικό Κέντρο των Λεγραινών που βρίσκεται στο 63ο χλμ. της οδού Σουνίου. Είναι ένα κτίριο που βλέπει προς τον Ναό του Ποσειδώνος σε ένα μοναδικό περιβάλλον με πολλές δυνατότητες χρήσεως και γ. Το ανοικτό Θέατρο στο Πόρτο Ράφτη, στο χώρο του συγκροτήματος του Απολλωνείου.

Το ίδρυμα δεν επιδοτείται από κανένα κρατικό, ημικρατικό ή οποιασδήποτε άλλης μορφής φορέα ή οργανισμό. Οι πόροι του προέρχονται αποκλειστικά και μόνο από την ετήσια χορηγία της οικογενειακής ιδρύτριάς του. Οι εκδηλώσεις που έχουν παρουσιασθεί ή οργανωθεί από το Ίδρυμα στην πολύχρονη λειτουργία του είναι πάρα πολλές και γι’ αυτό δεν κάνουμε μια ειδική αναφορά σ’ αυτές.

Τα μέλη του Δ.Σ. που το διευθύνει είναι: ο Δημήτρης Χορν, πρόεδρος, ο Αλέξανδρος Παπάγος, αντιπρόεδρος, η Αλεξάνδρα Παπάγου, γεν. γραμματέας και μέλη ο Στέφανος Γρυπάρης και ο Ιωάννης Φιλίνης.

Κίνηση για την Προώθηση Πολιτιστικών, Κοινωφελών και Κοινωνικών Πρωτοβουλιών
Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε την καλλιτεχνική δραστηριότητα του ηθοποιού Λάκη Λαζόπουλου και πολλοί έχουμε χαρεί το ταλέντο του τόσο από τη σκηνή του θεάτρου όσο και από την οθόνη της τηλεόρασης. Όμως, η δραστηριότητα του Λάκη Λαζόπουλου δεν περιορίζεται στην ψυχαγωγία και την αφύπνιση του κοινού με τα όσα γράφει και λέει στα έργα του ή στις τηλεοπτικές του σειρές. Επεκτείνεται και στη στήριξη του χώρου του πολιτισμού με την ίδρυση της Κίνησης για την προώθηση των Πολιτιστικών, Κοινωφελών και Κοινωνικών Πρωτοβουλιών σε συνεργασία με τον Όμιλο Επιχειρήσεων του Μαρινόπουλου.

Η συνεργασία αυτή στοχεύει στη συμβολή μιας εμπορικής εταιρίας στην πολιτιστική υποδομή της ελληνικής κοινωνίας χωρίς την αίτηση κάποιου ανταλλάγματος. Η Κίνηση ξεκίνησε την λειτουργία της τον Δεκέμβριο του 1994-1995 και η εταιρία της διέθεσε το ποσό των 300 εκ. δρχ. Τα χρήματα αυτά διατέθηκαν κυρίως στο θέατρο και δευτερευόντως στο χώρο της υγείας και της παιδείας. Για τη διάθεση των χρημάτων ο κ. Λαζόπουλος δίνει την γνώμη του ενώ οι άνθρωποι της εταιρίας εγκρίνουν σε ποιους θα διατεθούν τα χρήματα αυτά.

Αξίζει, πάντως, να αναφερθεί ότι με το ξεκίνημα της η Κίνηση καθιέρωσε το θεσμό των τιμητικών συντάξεων σε ηθοποιούς που αντιμετωπίζουν οξύτατα οικονομικά προβλήματα και για τους οποίους κανένα ενδιαφέρον δεν έχει επιδείξει η πολιτεία μέχρι σήμερα. Ο πρώτος κατάλογος περιελάμβανε είκοσι ονόματα ηθοποιών που παίρνουν τιμητική σύνταξη 150.000 δρχ. το μήνα. Άλλα ποσά διατέθηκαν για την Ελληνική Ογκολογική Εταιρία, διάφορα θέατρα και σχολές, μουσεία και πανεπιστήμια.

Η ίδια Κίνηση επίσης έχει το όνομα «Λαϊκός Κουμπαράς» και φιλοδοξεί να αποτελέσει «ταμείο» χορηγών που θα προσφέρουν τα χρήματά τους όντας υπεύθυνοι για τον προορισμό τους στα πλαίσια πάντοτε των στόχων της. Μέχρι στιγμής έχουν δώσει χρήματα στο «Λαϊκό Κουμπαρά» οι εταιρίες Artisti Italiani (100.000.000 δρχ.) για τα έτη 1994-95 που διατέθηκαν για το έργο της αποπεράτωσης του Μουσείου της Ακρόπολης, η Ασπίς Πρόνοια έδωσε το ποσό των 35 εκ. δρχ. για ιατρικούς, εκπαιδευτικούς και πολιτιστικούς σκοπούς, η Ελληνική Τεχνοδομική διέθεσε το ποσό των 50 εκ. δρχ. για την βελτίωση των εγκαταστάσεων του Κασαβέτειου Σωφρονιστήριου Βόλου.

Επίσης η Κίνηση ανήγειρε Θέατρο στην περιοχή του Ψυρρή, στην οδό Σαρρή με το όνομα ΗΒΗ. Το θέατρο αυτό θα δίδεται δωρεάν σε άστεγους θιάσους και επίσης, θα διοργανώνει καλλιτεχνικές εκδηλώσεις με εγχώριες ή και αλλοδαπές καλλιτεχνικές ομάδες. Για το 1999 έχουν ήδη προγραμματισθεί οι εκδηλώσεις που θα γίνουν, ενώ παράλληλα ανέβηκε στην κεντρική σκηνή η παράσταση του Λάκη Λαζόπουλου «Η Κυριακή των παπουτσιών».

Για το 1999 σχεδιάζεται να κατασκευαστεί η νέα θεατρική σκηνή καθώς και η αίθουσα πολλαπλών εικαστικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, σε χώρους ήδη αγορασμένους στην ίδια περιοχή, βάση του ίδιου σκεπτικού. Εξ’ αιτίας των εξαιρετικά υψηλών δαπανών για την κατασκευή αυτών των χώρων, το πρόγραμμα των χορηγιών έχει περιοριστεί στις απολύτως απαραίτητες και επείγουσες διαδικασίες επιχορήγησης, που μετά το πέρας αυτών των εργασιών θα ξεκινήσουν πάλι δυναμικά.

Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο τεύχος 75 (Μάρτιος 1999) των Νέων της Τέχνης.