Artnews

Δημήτρης Περδικίδης: «Ήθελα μια ελπίδα για την ζωή...»

2018-03-22 16:55:00

 

Από την Άρτεμη Καρδουλάκη

Η προσωπικότητα του Δημήτρη Περδικίδη, για όσους τον γνώρισαν στη διάρκεια της ζωής του, είναι κάτι που δεν ξεχνιέται -«καταγράφεται» στο θυμικό σαν εμπειρία.

Με ευκαιρία της έκθεσης των έργων του στο Εργοστάσιο από τις 4 Μαρτίου ως τις 5 Μαΐου 2003, «ανέσυρα» μια συζήτηση μαζί του πριν από 15 περίπου χρόνια στην Κηφισιά, στο εργαστήριό του. Η συζήτηση εκείνη είχε γίνει με αφορμή την έκθεσή του τότε (Απρίλιος 1988) στην γκαλερί Νέες Μορφές.

Είναι φανερό από τα όσα μου είχε πει τότε, το πόσο τα κοσμοϊστορικά γεγονότα εκείνων των ημερών τον επηρέαζαν, το πόσο και πώς αυτή η προσωπικότητα της τέχνης ζούσε το παρόν με την ιστορική του διάσταση σε κάθε περίοδο της ζωής του. Όλα αυτά ήταν αδύνατο να μην αποτυπωθούν στο έργο του μέσα από τα «φίλτρα» της δικής του άποψης για τη ζωή.

Η έκθεσή του στις Νέες Μορφές που έγινε αφορμή για τη συζήτηση αυτή αφορούσε στην τελευταία τότε δουλειά του και εμπεριέχεται στην αναδρομική στο Εργοστάσιο. Το κείμενο που ακολουθεί είχε δημοσιευθεί στις 27/4/1988 στην εφημερίδα Σοσιαλιστική Αλλαγή.

Πρόκειται για την τελευταία δουλειά του Δημήτρη Περδικίδη, ο οποίος έφυγε από την Ελλάδα το 1953 έχοντας μαζί του τις τραγικές μνήμες του Εμφυλίου για να βρει τη μαύρη ζωγραφική του Γκόγια στην Ισπανία. Έζησε 35 χρόνια εκεί φτιάχνοντας ένα μεγαλειώδες έργο που αναγνωρίστηκε σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

Στην Ισπανία, ο Περδικίδης διδάχθηκε «πώς να μεταγραφεί η οδύνη -προσωπική, ιδεολογική, πολιτική- σε ζωγραφική δόνηση, περιγεγραμμένη σε ακέραιους κύκλους. Ένα μάθημα, εν τέλει, στωικού κλασικισμού».

«Η ύλη, γραμμένη σε κυκλικά και ορθογώνια διαστήματα –κάποτε στη φόρμα αυστηρών και συμμετρικών κιόνων– παρουσιάζει στα τελευταία έργα του μια κυριαρχία της αφής, ένα ποιητικό ανάγλυφο... όπου διατηρεί ακόμη τη λειτουργία του να μεταδίδει στη ζωγραφική επιφάνεια έναν υπαινιγμό για την έξαρση της πραγματικότητας που πάει να πει, να περιφρουρήσει τη γεωμετρία από την υπερβολή και να την ανυψώσει σε μια αρχιτεκτονική φορτισμένη με συγκινήσεις.» Αυτά τα λόγια του Veyancio Sancher Marin, κριτικού του περιοδικού τέχνης Γκόγια διατηρούν την επικαιρότητά τους μπροστά στη νέα δουλειά του καλλιτέχνη που παρουσιάζουν οι Νέες Μορφές.

Γνώρισα το ζωγράφο καθώς ετοίμαζε αυτή τη δουλειά, το περασμένο καλοκαίρι στο ατελιέ του στην Κηφισιά, όπου μου μίλησε για την ζωγραφική του ιστορία.

«Στην Ελλάδα χρωστάω μνήμες. Βασικά έμαθα να ζωγραφίζω στην Ισπανία. Γνώρισα τον Καζαντζάκη, τον Ουράνη, τον Λουντέμη, την Κατίνα Παΐζη και όλη εκείνη την ωραία γενιά και εξακολουθώ να τρέφω μεγάλο σεβασμό γι’ αυτούς, αλλά στην Ισπανία είδα ζωγραφική.

Τότε, στην Ελλάδα, στη ζωγραφική δεν γινότανε τίποτα. Η Ισπανία είναι μια χώρα με τεράστια ζωγραφική παράδοση. Από 'κει ξεκίνησαν όλες οι μοντέρνες τάσεις. Είδα Ιερώνυμο Μπος, Ελ Γκρέκο, τον εξπρεσιονισμό στην αποθέωσή του.

Είχα την τύχη να πάω εκεί την εποχή που ο Φράνκο είχε αφήσει τη ζωγραφική ελεύθερη και αναπτύσσονταν όλα τα νέα ρεύματα. Ξεκινούσαν τότε όλοι οι νέοι μεγάλοι ζωγράφοι της Ισπανίας, οι οποίοι έπαιρναν βέβαια μηνύματα από την Ευρώπη, αλλά τα ενσωμάτωναν στην παράδοσή τους. Μπήκα σ’ αυτά τα κινήματα και εντάχθηκα στη σχολή της Βαρκελώνης. Δούλεψα μαζί με τον Τάπιες. Μέσα μου κουβαλούσα τη Μεσόγειο, την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, την ελληνική ομορφιά και την ισορροπία.

Αν πήγα στην Ισπανία, πήγα γιατί είχα δει τη μαύρη ζωγραφική του Γκόγια. Είχα τη διάθεση να κάνω μια πικρή ζωγραφική, μια ζωγραφική απεγνωσμένη, γιατί είχα ζήσει όλη την τραγωδία του εμφυλίου. Από κει ξεκίνησα. Έκανα εξπρεσιονισμό και στη συνέχεια μπήκα στο χώρο της αφαίρεσης. Ξεκίνησα από έναν άγριο εξπρεσιονισμό και με τη μεγάλη βοήθεια της γυναίκας μου, πήγα στην αφαίρεση.»

Ο Περδικίδης έφυγε από μια χώρα όπου είχε ζήσει την τραγωδία ενός εμφύλιου πόλεμου για να πάει σε μια χώρα που είχε ζήσει την ίδια τραγωδία.

«Έζησα εκεί και με την βοήθεια της γυναίκας μου (μαθήτρια του Πιαζέ) μπόρεσα να ζωγραφίσω το πνεύμα της αγριότητας και να βρω μια σχετική γαλήνη ξεφεύγοντας από αυτές τις τραγικές μνήμες.

Με τα γεωμετρικά σχήματα ήθελα να δείξω την αγάπη μου προς τη φύση. Με σόκαρε η δικτατορία στην Ελλάδα και έτσι άρχισα να αλλάζω πάλι στη ζωγραφική μου. Άρχισα να ζωγραφίζω τελείως εικονικά, ψυχρά. Αυτή την περίοδο την ονομάζω μπρεχτιανή. Την διατήρησα μέχρι το ’80. Εγκατέλειψα τότε και πάλι την εικονική και επέστρεψα στην ανεικονική. Θέλησα να γυρίσω στον εσωτερικό μου κόσμο, να χαρώ, να τραγουδήσω. Θέλησα να ξεχάσω. Έχασα τον άνθρωπό μου το 1981 μ’ ένα τραγικό τρόπο.

Επί ένα χρόνο δεν μπορούσα να κάνω τίποτα. Θέλησα να ξαναβρώ τον εαυτό μου. Ήθελα να βρω μια ελπίδα για τη ζωή.

Σ’ αυτό βοήθησε περισσότερο η ανεικονική απ’ ότι η εικονική τέχνη. Ήθελα να δείξω την αγάπη μου για τη ματιέρα, τα σχήματα. Η φιγούρα μου ήταν σχεδόν μια αφίσα.

Όμως, όταν μπαίνεις μέσα στη ζωγραφική, συμβαίνει το ίδιο με τη μουσική. Στη μουσική αρχικά σ’ ενδιαφέρει το περιεχόμενο -στη συνέχεια σ’ ενδιαφέρουν οι μουσικοί ήχοι.»

Οι πολιτικές εξελίξεις, όπως ο ίδιος διαπιστώνει, έπαιξαν έναν καθοριστικό ρόλο στην τέχνη του. Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα που συντελούνται σήμερα δεν αφήνουν αδιάφορο το ζωγράφο, ο οποίος γνώρισε μέσα από την πολιτική δράση του μεγάλες απογοητεύσεις.

«Οι εξελίξεις στην ΕΣΣΔ με τα περεστρόικα αποτελούν μια μεγάλη ελπίδα για την ανθρωπότητα στο σύνολό της. Όταν η Ισβέστια έγραψε για τον Τρότσκι, ενθουσιάστηκα. Πιστεύω απόλυτα ότι θα τον αποκαταστήσουν και το έχω ήδη συζητήσει με σοβιετικούς. Θαύμαζα πάντα τον Τρότσκι, γιατί ήταν ένας μεγάλος οραματιστής. Όμως, στην περίπτωση του συνέβη ό,τι συνέβη μ’ όλες τις επαναστάσεις. Προτιμούσα τον Τρότσκι από τον Στάλιν, γιατί ο Στάλιν ήταν ένας ψυχρός ορθολογιστής.»

Κλείνοντας εδώ τη συνέντευξη με το ζωγράφο, θ’ αναφέρουμε ένα απόσπασμα από την εύστοχη ανάλυση της δουλειάς που εξέθεσε και πάλι στις ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ το 1985 από την ιστορικό τέχνης Σάνια Παπά: «Ο Περδικίδης στοχάζεται και ονειρεύεται τα σπαράγματα ή τα σύμβολα που περικλείουν την ελληνική ιστορία (λευκοί λήκυθοι – επιτύμβια – πτυχολογία). Αναζητά την “οντολογική” του πατρίδα και όχι τα γεωγραφικά της όρια.»