Artnews

Η κληρονομιά του Gustav Klimt και του διαχρονικού «Φιλιού» του

2018-03-27 10:30:00

Gustav Klimt, Το Φιλί, 1908

Σε ένα πολυτελές προάστιο της Βιέννης βρίσκεται μια κομψή λευκή βίλα όπου κάποτε στεγαζόταν το εργαστήριο του Gustav Klimt.

Πλέον γνωστή ως Βίλα Klimt, έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές από την κατασκευή της στις αρχές του αιώνα. Στο εσωτερικό της, τα δωμάτια έχουν αναπαλαιωθεί βάσει ιστορικών φωτογραφιών στην αρχική τους μορφή. Σκίτσα του Klimt, ιαπωνικά χαρακτικά και αφρικανικά γλυπτά βρίσκονται δίπλα σε αναπαραγωγές Αρ Νουβό επίπλων.

Το αυθεντικό εργαστήριο είναι εκεί: πλημμυρισμένο στο φως του κήπου απ’ έξω, σας επιτρέπει να φανταστείτε τον καλλιτέχνη εν ώρα εργασίας. Η φαρδιά, σκούρα μπλε φανέλα που φορούσε ο Klimt όταν ζωγράφιζε, είναι ακόμα κρεμασμένη στη θέση του, πάνω από το κρεβάτι του. Μια αυθόρμητη φωτογραφία του ζωγράφου που τραβήχτηκε το 1912, τον δείχνει να χαμογελάει καθώς κρατά μια από τις αγαπημένες του γάτες.

Δύο αναπαραγωγές γνωστών έργων του Klimt παρουσιάζονται επίσης, αν και κανένα από αυτά δεν έχει την παγκόσμια φήμη που έχει Το Φιλί.

Μια καλλιτεχνική κληρονομιά
Το Φιλί έχει γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα τέχνης στον κόσμο. Στεγασμένο στο Μουσείο Belvedere της Βιέννης, λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά από τη Βίλα Klimt, το αριστούργημα προσελκύει εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Το μουσείο ετοιμάζει ένα πρόγραμμα εκδηλώσεων για τα εκατό χρόνια που κλείνουν φέτος από το θάνατο του ζωγράφου.

Και η Βιέννη. Σε όλη την πόλη, δεκάδες εκθέσεις για τον Klimt και το έργο του είτε «τρέχουν» ήδη είτε είναι προγραμματισμένες να γίνουν. Αλλά η ζωή του ζωγράφου δεν είναι η μόνη που τιμάται φέτος στη Βιέννη. Τρεις ακόμα γίγαντες που καθόρισαν την εποχή του Βιεννέζικου Μοντερνισμού, ο αρχιτέκτονας Otto Wagner και οι καλλιτέχνες Egon Schiele και Koloman Moser, πέθαναν επίσης το 1918.

Και οι τέσσερις άφησαν μια αξιοσημείωτη κληρονομιά σε ένα ήδη γεμάτο ζωή καλλιτεχνικό κέντρο. Ωστόσο, ο Klimt ήταν εκείνος που αποδείχτηκε ο πιο... πολύτιμος. Ενώ Το Φιλί δεν προβλέπεται να βγει σύντομα προς πωληση, άλλα έργα του ζωγράφου έχουν πιάσει τεράστιες τιμές τα τελευταία χρόνια: το 2006, το Πορτραίτο της Adele Bloch-Bauer I πωλήθηκε για 135 εκατομμύρια δολάρια, τιμή που τότε ήταν η πιο ακριβή που είχε δοθεί ποτέ για έναν πίνακα, ενώ το 2016 ένα άλλο πορτραίτο με το ίδιο μοντέλο, το Πορτραίτο της Adele Bloch-Bauer IΙ, το οποίο είχε αγοράσει το 2006 για λιγότερο από 90 εκατομμύρια δολάρια η Oprah Winfrey, πωλήθηκε για 150 εκατομμύρια δολάρια. Μόλις πριν μερικούς μήνες, ο δισεκατομμυριούχος Ρώσος επενδυτής Dimitry Rybolovlev, πούλησε το έργο Ερπετά Νερού II του Klimt σε ένα συλλέκτη για το ποσό των 170 εκατομμυρίων δολαρίων.

«Τα έργα του Klimt ήταν πάντοτε πολύ ακριβά -αυτό συνέβαινε και κατά τη διάρκεια της ζωής του καλλιτέχνη», είπε στο CNN ο Franz Smola, επιμελητής στο Belvedere. «Τα πορτραίτα του Klimt ήταν πανάκριβα και κανένας άλλος ζωγράφος, ακόμη και με ευρωπαϊκά στάνταρ, δεν μπόρεσε να ζητήσει τέτοια ποσά για πορτραίτα. Φυσικά, οι τιμές εκείνες δεν μπορούν να συγκριθούν με τα σημερινά ποσά που οι αγοραστές πληρώνουν για τα έργα του σε δημοπρασίες.

»Αλλά δεν είναι μόνο η οικονομική επιτυχία που μετράει. Οι πίνακές του ικανοποιούν, προφανώς, μια επιθυμία για ρομαντισμό και εκλεπτυσμένη αισθητική, την οποία βρίσκουμε, ιδιαίτερα, στα πορτραίτα και στις τοπιογραφίες του Klimt.»

Από την Απόσχιση στην παγκόσμια επιτυχία
Γεννημένος λίγο έξω από τη Βιέννη το 1862, ο Klimt ήταν ο δεύτερος γιος ενός χαράκτη χρυσού (αναμφίβολα μια βασική επιρροή στη λεγόμενη Χρυσή Περίοδο του καλλιτέχνη, στην οποία χρησιμοποιούσε φύλλα χρυσού σε πολλά από τα έργα του). Μετά το πανεπιστήμιο, αυτός και ο αδελφός του δούλεψαν για διάφορες καλλιτεχνικές αναθέσεις, οι οποίες περιελάμβαναν τα ταβάνια και τις τοιχογραφίες δημόσιων κτιρίων, όπως εκκλησίες, θέατρα και το Μουσείο Kunsthistorisches της Βιέννης.

Ο θάνατος του αδελφού και του πατέρα του Klimt, το 1892, είχε βαθιά επίδραση στο έργο του. Άρχισε να απορρίπτει το κλασικό στυλ του, με το οποίο είχε κερδίσει την αναγνώριση, για μια πιο προσωπική προσέγγιση. Τελικά παραιτήθηκε από τη συντηρητική Ένωση Καλλιτεχνών της Βιέννης και μαζί με μερικούς ομοϊδεάτες καλλιτέχνες, ίδρυσαν το κίνημα της Βιεννέζικης Απόσχισης (Sezession) το 1897.

Το 1900, ο Klimt παρουσίασε την αμφιλεγόμενη νέα τοιχογραφία του Φιλοσοφία. Ο πρώτος σε μια σειρά από τρεις πίνακες που δημιουργήθηκαν για τη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου της Βιέννης, περιελάμβανε γυμνές μορφές και σκοτεινό συμβολισμό, προκαλώντας αγανάκτηση στο πανεπιστημιακό προσωπικό, το οποίο τελικά έκανε αίτηση διαμαρτυρίας ενάντια στα έργα τέχνης, λόγω του υποτιθέμενου πορνογραφικού χαρακτήρα τους.

Αν μη τι άλλο, αυτή η διαμάχη βοήθησε το σκοπό του Klimt. Οι απορριφθείσες τοιχογραφίες παρουσιάστηκαν στη συνέχεια στο Παρίσι, όπου μια από αυτές, με τίτλο Ιατρική, κέρδισε το Grand Prix στην Παγκόσμια Έκθεση. Αυτή η επιτυχία σηματοδότησε την αρχή της Χρυσής Περιόδου του Klimt, κατά την οποία παρήγαγε τα έργα που τον έκαναν καλλιτέχνη παγκοσμίου φήμης.

Gustav Klimt, Πορτραίτο της Adele Bloch-Bauer I, 1907

Μεταξύ αυτών ήταν το περίφημο Πορτραίτο της Adele Bloch-Bauer I, το οποίο κατασχέθηκε από τους Ναζί κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Πολλά χρόνια αργότερα, η Maria Altmann, ανιψιά της Bloch-Bauer, αγωνίστηκε με επιτυχία για να το επιστρέψει στην οικογένεια. Το 2006, η οικογένειά της πούλησε το έργο με δημοπρασία στο μεγιστάνα καλλυντικών Ronald Lauder για 135 εκατομμύρια δολάρια.

Ένα αριστούργημα γεννιέται
Το αποκορύφωμα της Χρυσής Περιόδου ήταν το 1908, όταν ο Klimt ολοκλήρωσε Το Φιλί. Το έργο που απεικονίζει δύο ερωτευμένους αγκαλιασμένους σφιχτά αγοράστηκε από την κυβέρνηση της Αυστρίας την πρώτη ημέρα που εκτέθηκε για το υπέρογκο ποσό των 25.000 κορώνων (ή περίπου 185.000 δολαρίων σήμερα). Ο ιστορικός τέχνης Alfred Weidinger έχει πει ότι το έργο απεικονίζει τον Klimt με την τότε φιλενάδα του, Emilie Flöge, αλλά δεν υπάρχει συμφωνία στην ακαδημαϊκή κοινότητα για την ταυτότητα των εικονιζομένων.

Το να δεις τον πίνακα από κοντά, στο Belvedere, είναι μια μοναδική εμπειρία. Είναι μικρότερος από 180x180 εκ., αλλά είναι ένα έργο πολύ πιο επιβλητικό από ό,τι πολλοί επισκέπτες μπορεί να νομίζουν. Ωστόσο, παρά τη φήμη και την αναγνώριση του πίνακα, σπανίως ξεπερνάται το όριο των επισκεπτών, επιτρέποντας έτσι στο θεατή να απολαύσει το μεγαλείο του.

Όπως μεγάλο μέρος του έργου του Klimt, Το Φιλί είναι αδιαμφισβήτητα ερωτικό, αλλά είναι επίσης βαθιά τρυφερό. Εμπνευσμένο από τα μωσαϊκά της Ιαπωνίας και την παγκόσμια απήχηση της ρομαντικής αγάπης, ο πίνακας έχει τα χαρακτηριστικά φύλλα χρυσού του καλλιτέχνη σε ιλιγγιώδη βαθμό. «Το Φιλί αποτελεί την επιτομή ευαίσθητων συναισθημάτων τρυφερότητας και αγάπης και μιλά σε όλες τις γενιές των ανθρώπων», λέει ο Smola.

Ο Klimt πέθανε από εγκεφαλικό επεισόδιο σε ηλικία 55 ετών, περίπου μια δεκαετία αφότου ζωγράφισε Το Φιλί. Αλλά αυτός, όπως και οι άλλοι φωτισμένοι δάσκαλοι του Βιεννέζικου Μοντερνισμού, θα μνημονεύονται για τα αξιοθαύμαστα κατορθώματά της καλλιτεχνικής και πνευματικής τους έκφρασης. Έναν αιώνα μετά το θάνατό του, η κληρονομιά του Klimt ζει περισσότερο από ποτέ.