Artnews

Είναι η τέχνη... ψυχοθεραπεία για την παιδική κακοποίηση;

2018-04-12 12:25:00

Πρόσφατα, η Γιούλικα Ζολώτα παρουσίασε στο Δημαρχείο Αμαρουσίου μια έκθεση ζωγραφικής με τίτλο «Αναθέματα» και θέμα την παιδική και γυναικεία κακοποίηση. Σκοπός της ζωγράφου ήταν να επικοινωνήσει μέσα από τα δεκαέξι βιωματικά τρίπτυχα με λάδι σε καμβά ένα μήνυμα κατά της κακοποίησης του παιδιού και της γυναίκας. Τα συνθήματα πάνω στα έργα εκτός από τροφή για προβληματισμό, μαρτυρούσαν μια ελπίδα για διέξοδο μέσα από την τέχνη που είναι χαρακτηριστική των δυνατοτήτων που προσφέρει η εικαστική ψυχοθεραπεία για την αντιμετώπιση του συναισθηματικού πόνου.

Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η εικαστική ψυχοθεραπεία (art therapy), μια αποτελεσματική μορφή παρέμβασης για την αντιμετώπιση τραυματικών διαταραχών, χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της παιδικής κακοποίησης, η οποία έχει αναγνωριστεί ευρέως ως σοβαρό πρόβλημα, επειδή καταλήγει σε μακροχρόνιες τραυματικές αντιδράσεις, όπως διαταραχές προσκόλλησης, διάθεσης και συμπεριφοράς, καθώς και οξείες ή μετατραυματικές διαταραχές άγχους μεταξύ άλλων.

Είναι ολοένα και περισσότερο η κύρια μορφή θεραπείας για παιδιά που αναρρώνουν από σωματική, σεξουαλική ή ακόμα και λεκτική βία, καθώς πολλά μπορεί να αντιστέκονται σε μια λεκτική μέθοδο θεραπείας -είτε επειδή δεν έχουν αναπτύξει ένα επαρκές λεξιλόγιο για να πουν τι τους συνέβη, είτε επειδή εκείνος που τα κακοποίησε ενδεχομένως τους είπε ψέματα και τα απείλησε, οπότε δεν εμπιστεύονται τη λεκτική επικοινωνία. Μπορεί κιόλας άλλοι ενήλικες να μην τα πίστεψαν.

Σύμφωνα με ειδικούς στη μέθοδο, το πιο σημαντικό με αυτήν τη μορφή θεραπείας είναι ότι δίνει στα κακοποιημένα ή παραμελημένα παιδιά την ευκαιρία να εκφράσουν τον πόνο τους. Η τέχνη τους δίνει κάτι να κάνουν, εκτός από το να μιλάνε, ενώ οι εικόνες που φτιάχνουν αποτελούν απτές αποδείξεις της προόδου που γίνεται και μπορούν να είναι ιδιαίτερα βοηθητικές τις μέρες που τα παιδιά αισθάνονται αποθαρρυμένα. Αυτό ισχύει και για τους κακοποιημένους ενήλικες.

Στο τεύχος Σεπτεμβρίου 2017 των Νέων της Τέχνης, η Ιωάννα Γκομούζα είχε μιλήσει με την ψυχιατρική εργοθεραπεύτρια και εικαστική ψυχοθεραπεύτρια στην Α' Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Αφροδίτη Πανταγούτσου, και την επιμελήτρια του ΕΜΣΤ, Ελισάβετ Ιωαννίδη, για το ενδιαφέρον πρόγραμμα εικαστικής ψυχοθεραπείας που είχε παρουσιάσει το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Εικαστική ψυχοθεραπεία στο μουσείο. Μιλήστε μας γι' αυτή την πρωτοβουλία.
Η χρήση της τέχνης πάντα υπήρξε για τον άνθρωπο μοχλός έκφρασης, ανάπτυξης και αυτοπραγμάτωσης. Η εικαστική ψυχοθεραπεία, που αξιοποιεί τις εγγενείς δυνατότητες της τέχνης και τις αρχές της ψυχοθεραπείας, βοηθά στην απόκτηση της αυτογνωσίας, στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας και εν τέλει στη βελτίωση της ποιότητας της καθημερινής ζωής. Στις μέρες μας, που η κοινωνική και οικονομική κρίση βάλλει την καθημερινότητα, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και η Α' Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών ήρθαν σε συνέργεια δίνοντας ένα μήνυμα κινητοποίησης, δημιουργίας και ελπίδας. Η συμβολή της τέχνης στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, στην ανάσυρση προσωπικών εμπειριών, στην καλλιέργεια της αυτοέκφρασης, του διαλόγου και της συνεργασίας διαμέσου αντιπροσωπευτικών έργων σύγχρονης τέχνης είναι το ζητούμενο.

Πώς λειτουργεί το πρόγραμμα με τίτλο Εξερευνώντας τις Εικόνες του Μουσείου – Εξερευνώντας την Εικόνα μου;
Πρόκειται για μια βραχυπρόθεσμη θεραπευτική παρέμβαση που διαρκεί 3 μήνες (12 δίωρες συνεδρίες) και ο νέος κύκλος της ξεκινά τον Οκτώβριο. Τα μέλη της ομάδας έρχονται σε επαφή με έργα και καλλιτέχνες της συλλογής του ΕΜΣΤ. Με αφετηρία την αναδυόμενη ψυχική κατάσταση δημιουργούν δικά τους έργα, η διερεύνηση των οποίων αποτελεί όχημα προσωπικής εξερεύνησης.

Ποια η εμπειρία σας από την πρώτη πιλοτική ομάδα;
Η ανταπόκριση του κοινού ήταν μεγάλη, από τη στιγμή κιόλας που αναρτήθηκε η ανακοίνωση για το πιλοτικό πρόγραμμα. Μας έκανε εντύπωση η δημιουργικότητα των μελών, ο ευφάνταστος τρόπος χρήσης των υλικών, καθώς και η αναγνώριση της δύναμης της εικαστικής ψυχοθεραπείας. Θεώρησαν ότι ήταν μια πολύ θετική και βοηθητική διαδικασία, η οποία οδήγησε στη δημιουργικότητα, στην προσωπική έκφραση, στην απελευθέρωση, στον προβληματισμό.

Εξερευνώντας τις εικόνες του μουσείου, τι μαθαίνουμε για τη δική μας εικόνα;
Εξερευνώντας τις εικόνες του μουσείου ως θεατές, μπορεί και να μη μάθουμε για τη δική μας εικόνα. Αντιθέτως, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν περισσότερα ερωτηματικά... Για να μάθουμε, όμως, χρειάζεται προσωπική διεργασία μέσα στο θεραπευτικό πλαίσιο που θα εμπεριέχει την εικόνα του μουσείου, την εικόνα του εαυτού και θα τις γεφυρώσει.