Artnews

Η Καλλιόπη Λαιμού τολμά στο Λονδίνο…

2018-04-14 16:01:00

© Μεγακλής Ρογκάκος

Από τον Μεγακλή Ρογκάκο

Στον αυξανόμενα υλιστικό πολιτισμό μας, η τέχνη τείνει να κρίνει επιφανειακές καταστάσεις που άπτονται της κοινωνίας, της οικονομίας και της πολιτικής. Για αυτόν το λόγο, η έκθεση της Καλλιόπης Λεμού με τίτλο «να τολμάμε πρέπει», είναι μία σπάνια στην εποχή μας περίπτωση που κοιτάζει τον άνθρωπο στην καρδιά του πνεύματος. Την έκθεση επιμελήθηκε παραδειγματικά ο Christian Oxenius, ένας Γερμανός ιστορικός τέχνης που αγαπά την Ελλάδα και ομιλεί τη γλώσσα της.

Η έκθεση πραγματεύεται την έννοια της τόλμης και αναπτύσσεται σε τρεις διαφορετικές ενότητες.

Η πρώτη ενότητα αφορά σε τριδιάστατα γλυπτά, με τα οποία προβληματιζόταν η γλύπτρια, έως τη στιγμή που ο επιμελητής της έκρινε ότι είχαν ενδιαφέρον ακριβώς έτσι, στο σημείο που είχαν φτάσει. Είναι μη-ολοκληρωμένα γυναικεία σώματα, φτιαγμένα από μαύρο κερί σε αρματωσιά. Διάφορα ανοίγματα σε ποικίλη έκταση επιτρέπουν στο βλέμμα του θεατή να διεισδύσει εντός του σκοτεινού εσωτερικού των σωμάτων. Τα σώματα μιλούν για την τόλμη που, ως ενέργεια με τη διττή προοπτική της απογείωσης ή του καταποντισμού τα κάνει να ανθίσουν ή να λιώσουν. Το κερί, το οποίο η γλύπτρια επιθυμεί ο θεατής των έργων της να αγγίζει, βγάζει κάτι από τη θέρμη του σώματος και το κολλώδες του ιδρώτα. Τα γλυπτά της περιτριγυρίζονται από ένα δάσος ταινιών κεντημένων σε όλο τους το φάρδος με μία γραμμή με αποσπάσματα από διασωθέντες στίχους της Σαπφούς, σε σύγχρονη μετάφραση της αρχαιολόγου Καλλιόπης Παπαγγελή. Μία από αυτές αναγράφεται «μα να τολμάμε πρέπει, ακόμη και χωρίς ελπίδα», από την οποία προέκυψε και ο τίτλος της έκθεσης.

Η δεύτερη ενότητα μοιάζει να καταπιάνεται με την εξέλιξη της ιδέας της αρχαίας μετόπης-πινακίδας με ανάγλυφες παραστάσεις με μυθολογικό θέμα για την εξωτερική διακόσμηση του επιστυλίου αρχαίου ναού. Εδώ, η θεματική είναι απαλλαγμένη από θρησκευτικότητα, και κάθε έργο παρουσιάζει μία ολόσωμη γυναικεία φιγούρα σε διάφορες συμπιεσμένες αλλά αισθητικές στάσεις καθορισμένες από το πρότυπο πλαίσιο τους. Ολόκληρη η επιφάνεια της φιγούρας καλύπτεται από γάζα έναντι ενός φόντου από συρραφή υφασμάτων με μία αίσθηση μονοχρωμίας. Η αναφορά στην πρακτική της μουμιοποίησης είναι σαφής. Όπως επίσης σαφές είναι ότι η αναγλυφότητα οφείλεται στην προσπάθεια της φιγούρας να εγκαταλείψει το επίπεδο που ορίζει το πλαίσιο και να αποκτήσει τρίτη διάσταση προς τον χώρο του θεατή.

Η τρίτη ενότητα παρουσιάζει το πρόσωπο της καλλιτέχνιδας φωτογραφημένο σε ποικίλλες στάσεις αυτοκατάργησης κάθε μίας από τις φυσικές αισθήσεις –όρασης, αφής, ακοής, γεύσης και όσφρησης. Οι προσωπογραφίες είναι στεφανωμένες από ένα διαφορετικό προστατευτικό υλικό και τοποθετημένες σε πλαίσιο από αντικατοπτρίζον μέταλλο που συλλαμβάνει την εικόνα του θεατή.


© Μεγακλής Ρογκάκος

Ο Oxenius επισημαίνει ότι, φιλτραρισμένη μέσω των στίχων της Σαπφούς, η Λεμού εξερευνά και αποκαλύπτει το λεπτό χώρο που καταλαμβάνουν οι πιο οικείες εμμονές μας, τα αντικείμενα της επιθυμίας μας· ένα χώρο του οποίου η Λεμού αμφισβητεί όλη του την πολυπλοκότητα που μας οδηγεί από μία μαλακή και τρυφερή αγκαλιά στις πιο αιχμηρές και πιο σκοτεινές άκρες του· ένα χώρο στον οποίο βρίσκουμε την ψυχή μας ανοιγμένη από τα καυστικά βέλη που βάλλουν την ερωτική τους ορμή.

Ο Λεμού εξηγεί: «Σε αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα και σημαντική εποχή στην ιστορία, με τις γυναίκες να εορτάζουν τα 100 έτη που απέκτησαν το δικαίωμα ψήφου στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ έχουν συγκεντρώσει το θάρρος να μιλήσουν για κακοποίηση και να αναζητήσουν δικαιοσύνη, χρησιμοποιώ το νέο μου έργο για να εισάγω τους υπέροχους στίχους της Σαπφούς, τη διάσημη αρχαία ελληνίδα ποιήτρια. Η αμεσότητα, η ειλικρίνεια και η ευγλωττία της την καθιέρωσαν ως το σύμβολο του γυναικείου λόγου για σχεδόν 3000 χρόνια και βρίσκω ότι τα διασωθέντα αποσπάσματα των ποιημάτων της είναι εξαιρετικά ισχυρά και τραχυά. Η ανθρωπιά της, η αγάπη της για τη ζωή, καθώς και το πάθος και η απογοήτευση όταν η επιθυμία δεν επιστρέφεται, κάνει κάποιον να αισθάνεται πολύ κοντά σε αυτήν».

Με τα έργα της η Λεμού στην ουσία πραγματεύεται την τόλμη της έκφρασης μέσω μίας ενδοσκόπησης και αυτοκριτικής ως μέσο επίτευξης μεγαλύτερης συνείδησης του εαυτού. Έτσι, εκφράζει άμεσα και ειλικρινά την ευθραυστότητα της ανθρώπινης φύσης, το δυναμισμό του ερωτικού λόγου της Λεσβίας ποιήτριας, την απαραίτητη φροντίδα των ψυχικών τραυμάτων, και την ευεργετική ανάγκη της εσωστρέφειας.

Καθώς φαίνεται, η κρίση που διανύουμε σήμερα οφείλεται στην ατολμία μας, που δεν έχουμε πάρει θέση στις απίστευτες αδικίες σε κοινωνικό-οικονομικό-πολιτικό επίπεδο. Η μεγάλη πρόκληση είναι το νέο τολμήσει να προβληθεί, να διαδεχθεί το παρελθόν γενναία, και να διεκδικήσει άξια τη θέση του για το μέλλον. Η Λεμού μας φανέρωσε τη δική της τόλμη με μία έκθεση από έργα χρήσιμα, επειδή είναι ωραία, μεγάλα και αληθινά!

Διάρκεια έκθεσης: έως 29 Απριλίου 2018

Gazelli Art House, 39 Dover Street, London W1S 4NN