Artnews

Αρχαιολογικό Μουσείο Θήβας: η ιστορία συναντά την ομορφιά στις αίθουσές του

2018-04-16 16:22:00

Από την Αγγελική Κώττη

Πρωταγωνίστρια στη μυθολογία, στην Ιστορία όπως και στη δραματουργία, η αρχαία Θήβα έχει εξαιρετικά υλικά κατάλοιπα από το ένδοξο παρελθόν της, χωρίς να διαθέτει όμως ένα μείζονα αρχαιολογικό χώρο. Η πόλη, χτισμένη επί αιώνες επάνω στον ίδιο τόπο, κατασκεύαζε μέχρι τώρα σύγχρονα κτίσματα επάνω στις κατασκευές των προγόνων. Το νέο αρχαιολογικό μουσείο της, το οποίο εγκαινιάστηκε πριν από ένα χρόνο, κάλυψε επομένως ένα τεράστιο κενό και κατέστησε την πρωτεύουσα της Βοιωτίας επισκέψιμη από πλήθη.

Την επιτυχία του μας επιβεβαιώνει η διευθύντρια αρχαιοτήτων Βοιωτίας, Αλεξάνδρα Χαραμή, η οποία σημειώνει πως καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας το επισκέπτονται σχολεία, σύλλογοι και ΚΑΠΗ όχι μόνο από τη Βοιωτία, αλλά από ολόκληρη τη Στερεά Ελλάδα και βέβαια από την Αττική. Κάποιες Κυριακές, ιδίως, που η είσοδος είναι ελεύθερη (από Νοέμβριο ως και Μάρτιο) μπορεί να προσέλθουν μέχρι και 4.000 επισκέπτες.

Αυτή είναι μια από τις αναπτυξιακές διαστάσεις του πολιτισμού, παρατηρούμε. Η κα. Χαραμή το επιβεβαιώνει λέγοντας πως ο κόσμος πηγαίνει συχνά στα τοπικά καταστήματα για να πιει καφέ, περιμένοντας να αραιώσει το πλήθος που κατακλύζει το Μουσείο τις ώρες αιχμής. Επίσης κάποιοι άλλοι συνδυάζουν την επίσκεψη με πολύωρη παραμονή, κάτι που ωφελεί την τοπική οικονομία.

Δεξαμενή αρχαίων μύθων
«Η Βοιωτία αποτελεί, κατά γενική ομολογία, τη μεγαλύτερη δεξαμενή μύθων του αρχαίου ελληνικού κόσμου», σημειώνει εύστοχα ο Βασίλης Αραβαντινός στην εξαιρετική έκδοση «Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών» του Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση. Αναφερόμενος ειδικότερα στο Μουσείο, εξηγεί πως στεγάζει «αρχαιότητες της Βοιωτίας και ως εκ τούτου συνιστά κιβωτό πολιτισμού και θησαυροφυλάκιο ιστορικών κειμηλίων, πνευματική περιουσία όλης της ανθρωπότητας». Οι πλούσιες συλλογές του αντανακλούν την Ιστορία της Θήβας, της τρίτης ηγεμονικής δύναμης της αρχαιότητας μετά την Αθήνα και τη Σπάρτη.

Τι συναντάει κανείς στην έκθεση
Η ιστορία των ανασκαφών παρουσιάζεται στην πρώτη βιτρίνα στον ευρύχωρο προθάλαμο. Εκεί βρίσκονται επίσης τεκμήρια από την απόκρυψη των αρχαιοτήτων που έκανε ο αρχαιολόγος Χρήστος Καρούζος λίγο πριν από την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου το 1940· άνοιξαν λάκκους μπροστά από το Μουσείο, τα έθαψαν και τα έσωσαν από τους κατακτητές. Σιδερένια κουτιά, εφημερίδες της εποχής που χρησιμοποιήθηκαν για περιτύλιγμα και πακέτα τσιγάρων είναι μερικά από όσα έμειναν από εκείνη τη μεγάλη περιπέτεια. Σε κεντρικό μέρος εκτίθεται και το σχετικό έγγραφο με την υπογραφή του σπουδαίου αρχαιολόγου.

Η έκθεση έχει 18 θεματικές ενότητες, 11 από τις οποίες παρουσιάζουν τα εκθέματά τους σε χρονολογική σειρά, από την Παλαιολιθική Περίοδο ως και το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας. Ανάμεσα στα όσα ξεχωρίζουν είναι πινακίδες Γραμμικής Β’ όπου διακρίνεται η λέξη te-qa-da (από τη Θήβα), καθώς και επιζωγραφισμένες πήλινες λάρνακες με τις 4 πλευρές τους να αναπαριστούν σκηνές πυγμαχίας, ταυροκαθαψίων, κυνηγιού αλλά και την ταφή νεκρού συνοδεία θρηνωδών. Πρόκειται για μοναδικά ευρήματα, που, μαζί με αμφορείς, δείχνουν επαφές με τη μινωική Κρήτη και επίδραση από αυτήν. Ταυτοχρόνως, ο μυκηναϊκός χαρακτήρας των Θηβών φαίνεται, εκτός των άλλων, από τις πανέμορφες τοιχογραφίες τους· σώζονται σε σπαράγματα, αλλά έχουν μεγάλη σημασία.

Αμφορείς, κοσμήματα και όπλα
Αμφορείς με επιγραφές σε Γραμμική Β’ δείχνουν πως υπήρχε εμπόριο με την Κρήτη, αλλά και με πολύ μακρινά μέρη, όπως το Αφγανιστάν και φυσικά την Αίγυπτο. Δεκάδες σφραγίσματα και λεπτοτεχνήματα από χρυσάφι, ελεφαντόδοντο, λαζουρίτη και άλλα πολύτιμα υλικά της μυκηναϊκής εποχής (η βιτρίνα έχει κοσμήματα «ωραιότερα κι από τα σημερινά», όπως παρατηρούν ιδίως οι επισκέπτριες) τονίζουν την καλαισθησία των γυναικών. Αρχαϊκά και κλασικά γλυπτά και αγγεία είναι σε αφθονία. Ξεχωρίζουν οι Κούροι, για τους οποίους θα πρέπει να γίνει ειδική, νέα μελέτη. Αποτελούν σημαντικότατα ευρήματα, που ωστόσο για την ώρα είναι στριμωγμένα σε ένα άχαρο σημείο.

Υπάρχει επίσης πλήθος αφιερωμάτων από τα μεγάλα ιερά του Απόλλωνα και των Καβείρων, των Θεσμοφόρων θεοτήτων Δήμητρας και Κόρης, αλλά και του τεμένους του (Θηβαίου) Ηρακλή κ.ά. Κομψές Ταναγραίες, δηλαδή πήλινα αγάλματα με ξεχωριστές φορεσιές και κομμώσεις και με μοναδικά χρώματα· επιτύμβιες στήλες, όπως του Θεόδωρου, που θυμίζουν φαγιούμ· ψηφιδωτά της ύστερης αρχαιότητας. Τέλος, ο επισκέπτης μπορεί να δει το κοστούμι που φόρεσε η Ρένη Πιττακή ερμηνεύοντας την Αντιγόνη (του τραγικού οίκου των Λαβδακιδών) για παράσταση του Θεάτρου Τέχνης. Η ενότητα με τα όπλα αιχμαλωτίζει το ενδιαφέρον μικρών και μεγάλων, αφού περιλαμβάνει από αιχμές βελών μέχρι σπαθιά, δόρατα και περικεφαλαίες.

Τα εκθέματα συνοδεύονται από ψηφιακές πληροφορίες και αναπαραστάσεις, αλλά και από βίντεο που εξηγούν την ιστορία τους και την ιστορία της περιοχής. Οι ψηφιακές οθόνες έχουν όγκο πληροφοριών και ο χρήστης μπορεί έτσι να συγκεντρώσει πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία. Κείμενα, φωτογραφίες, πολλά βίντεο και ηχητικά αποσπάσματα βοηθούν τον επισκέπτη να μυηθεί στην Ιστορία της πανίσχυρης επτάπυλης Θήβας κατά την αρχαιότητα, στην ιστορία του Γλα και του
Ορχομενού τα νεότερα χρόνια, αλλά και γενικότερα στον πολιτισμό ολόκληρης της Βοιωτίας.

Νέο διπλάσιο κτίριο
Το νέο κτίριο, βασισμένο σε μελέτη του αρχιτέκτονα Μιχάλη Σουβατζίδη, άρχισε να χτίζεται το 2005 και παραδόθηκε το 2010. Πρόκειται στην ουσία για επέκταση που χωροθετήθηκε σε συνέχεια του υπάρχοντος κτιρίου, υπερδιπλασιάζοντας την έκτασή του, και διαμορφώθηκε με μικρότερους διασπασμένους όγκους γύρω από ένα εσωτερικό αίθριο. Η νέα κατασκευή ακολουθεί μάλιστα το έντονο ανάγλυφο της βόρειας κλιτύος του λόφου της Καδμείας. Στα θεμέλια έχει διατηρηθεί ανεσκαμμένος χώρος με μια βίλα και τείχη της Πρωτοελλαδικής Εποχής.

Στον εσωτερικό χώρο του μουσείου, συντηρήθηκε και έγινε επισκέψιμος πλέον και ο μεσαιωνικός πύργος που κτίστηκε το 1278 από τον Νικόλαο Β' Σαιντ-Ομέρ ως μέρος της οχύρωσης της φραγκοκρατούμενης Θήβας. Επίσης, καθώς χρησιμοποιήθηκε και σαν φυλακή μέχρι το 1880, στους τοίχους του μπορεί να δει κανείς χαράγματα φυλακισμένων με το όνομά τους και την ποινή τους.

Οι χώροι του μουσείου δεν έφταναν για όλα τα αγάλματα και τις επιτύμβιες στήλες και έτσι μερικές τοποθετήθηκαν έξω σε υπόστεγα. Ανάμεσά τους και η ενεπίγραφη στήλη από μαύρο μάρμαρο, η οποία μας επιστράφηκε από το Μουσείο Getty, που παραδέχτηκε την παράνομη απομάκρυνσή της από τη Βοιωτία στο παρελθόν.

Η κα Χαραμή προσθέτει πως το μουσείο προχώρησε και σε ενημέρωση του Σωματείου Ξεναγών, προσκαλώντας τα μέλη του για ειδικές και ιδιαίτερες ξεναγήσεις από τους αρχαιολόγους. Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται με επιτυχία και αναμένεται να φέρει πολλαπλάσιους επισκέπτες στο μέλλον.

Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο τεύχος 232 (Μάιος-Ιούνιος 2017) των Νέων της Τέχνης.