www.artnews.gr

Κυριακή, 19. Φεβρουάριος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΞΕΝΟΙ ΚΑΛΙΤΕΧΝΕΣ Μικελάντζελο Πιστολέτο: «Θέλω ν’ αλλάξω τον κόσμο χωρίς βία»

Μικελάντζελο Πιστολέτο: «Θέλω ν’ αλλάξω τον κόσμο χωρίς βία»

Ευρετήριο Άρθρου
Μικελάντζελο Πιστολέτο: «Θέλω ν’ αλλάξω τον κόσμο χωρίς βία»
Συνέντευξη του Μικελάντζελο Πιστολέτο (συνέχεια)
Όλες οι Σελίδες
thelo02

Στην Ελευσίνα βρέθηκε ο Μικελάντζελο Πιστολέτο, ο μεγάλος επιζών της Ιταλικής Τέχνης, στο πλαίσιο των Αισχυλείων 2014. Ο γνωστός δημιουργός της arte povera φιλοτέχνησε για τον Σεπτέμβριο που μας πέρασε ένα έργο στο παλαιό Ελαιουργείο της Ελευσίνας, το οποίο ονόμασε ο «Τρίτος Παράδεισος».

Πρόκειται για μία τριλογία που την αναλύει ο ίδιος. Επίσης, μαζί με την νεαρή Ελληνίδα καλλιτέχνιδα, Μαίρη Ζυγούρη, παρουσίασαν μία μοντέρνα εκδοχή του γνωστού έργου του «Η Αφροδίτη των κουρελιών». Στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, εκτός από την ανάλυση του έργου του στην Ελλάδα, μιλάει γενικότερα για τις απόψεις για την τέχνη και την θεωρία που έχει αναπτύξει.

Εξάλλου τα «Νέα της Τέχνης» συνομίλησαν με την επιμελήτρια της έκθεσης, Μανουέλα Γκατίνι, για το κοινό έργο του Πιστολέτο με τη Μαίρη Ζυγούρη στο Πολιτιστικό Κέντρο Λεωνίδας Κανελόπουλος, επίσης στην Ελευσίνα.

Πως προσεγγίσατε την Ελλάδα και συγκεκριμένα την Ελευσίνα για να κάνετε το έργο σας εδώ;

-Όταν επισκέφτηκα τον αρχαιολογικό χώρο συνειδητοποίησα ότι έχουμε να κάνουμε με δύο διαφορετικά είδη ερειπίων: του παρελθόντος και του παρόντος, που αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές χρονικές περιόδους του ελληνικού πολιτισμού. Αμέσως θεώρησα απαραίτητο να σηματοδοτηθεί με υλικά μέσα αυτός ο χώρος. Στη μεταβιομηχανική εποχή που ζούμε είναι ανάγκη η επανοικειοποίηση της γης. Ο «Τρίτος Παράδεισος» αφήνει το στίγμα του στη γη τρυπώντας το τσιμέντο. Είναι σαν πληγή στο δέρμα, κατά κάποιον τρόπο. Πρόκειται για μια μοντέρνα αρχαιότητα, όσο οξύμωρο κι αν είναι αυτό.

Το δεύτερο έργο, ο Λαβύρινθος από χαρτί, καταπιάνεται με την ιδέα της αναγέννησης. Στο κέντρο του είναι τοποθετημένος ο κορμός ενός νεκρού δέντρου, απ’ τον οποίο ξεπροβάλλει ένα καταπράσινο κλαδάκι. Γέννηση μέσα από το θάνατο.

Στο τρίτο έργο έχουμε τη Μεσόγειο περικυκλωμένη από διαφορετικές καρέκλες που αντιπροσωπεύουν τα διαφορετικά κράτη της γης που την πλαισιώνουν. Η Μεσόγειος είναι ένας καθρέφτης. Ουσιαστικά παραπέμπει στην ιδέα του Κοινοβουλίου. Παρουσιάζεται η Μεσόγειος σαν κράτος, και όχι σαν χώρος αντιπαραθέσεων, όπως είναι στην πραγματικότητα..

Η εξέλιξη της ζωής και της φύσης συνεχίζεται στο άπειρο μέσα από μια αέναη κίνηση. Αυτό όμως γίνεται κυκλικά σύμφωνα με την θεωρία σας και όχι σαν σπείρα. Έχει αυτό να κάνει με την μοίρα; Δεν νομίζετε ότι η κίνηση γίνεται μέσα από ένα κατώτερο επίπεδο σ’ ένα ανώτερο, μέσω της μετάβασης, που είναι ένα άλμα μέσα από μια καταστροφή;

-Γνωρίζετε ότι το περσικό σύμβολο του απείρου είναι η σπείρα; Ξεκινάει από ένα σημείο και συνεχίζει περιστροφικά επ’ άπειρον… Επίσης, παράδεισος στα περσικά σημαίνει κήπος, προστατευμένος κήπος. Μου αρέσει αυτή η θεώρηση του παραδείσου σαν ένα μέρος όπου μπορείς να έχεις μια καλή ζωή. Το σύμβολο του απείρου, όπως το γνωρίζουμε, είναι μαθηματικό σύμβολο και εκ των πραγμάτων ξεπερνάει κάθε μέτρο. Είναι η ανέπαφη αιωνιότητα. Πρέπει να ζούμε σαν καλοί κηπουροί, να φροντίζουμε τον κήπο που μας περιβάλλει. Ο παράδεισος είναι ιδωμένος από μια πρακτική οπτική. Η θρησκεία πήρε την έννοια του παραδείσου και την απομάκρυνε από τις φυσικές προεκτάσεις της ζωής. Το ζητούμενο είναι να ζούμε καλά και ποιοτικά. Προκειμένου να επιβιώσουμε όμως φτιάξαμε τεχνητούς παραδείσους. Επανέρχομαι στην αρχική χροιά του όρου. Η θρησκεία διαχώρισε τον παράδεισο από τη ζωή και τον ταύτισε με την αιωνιότητα. Εγώ βάζω τη ζωή στο κέντρο και τη δυνατότητα, αλλά και υποχρέωσή μας, να προσπαθούμε να τη βελτιώνουμε συνεχώς παράγοντας τα απαιτούμενα και όχι μέσω της καταστροφής της φύσης.

Υποστηρίζετε την ενότητα της τέχνης με την καθημερινή ζωή όπως και την ενοποίηση των τεχνών. Νομίζετε ότι μέσα σε μια μικρή κοινωνία, όπως αυτή που φτιάξατε με την «πόλη της τέχνης», μπορούμε να έχουμε σ’ ένα κλειστό κύκλωμα ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη της τέχνης χωρίς η κοινωνία ολόκληρη ν’ αλλάξει μέσα από μία επαναστατική ρήξη; Η ηθική επανάσταση, όπως είχατε πει, είναι επαρκής;

-Στο έργο μου εξ’ αρχής από τους πίνακες με τους καθρέφτες, κάνω συσχετισμό του πραγματικού και του εικονικού στοιχείου. Αυτό είναι o καθρέφτης άλλωστε: ο άμεσος σύνδεσμος αυτών των δύο. Μετά άρχισα να αλληλεπιδρώ όλο και περισσότερο και πιο άμεσα με την πραγματικότητα, έχοντας πάντα υπόψη όμως την εικονική πλευρά της, τον καθρέφτη. Πριν γεννηθεί η Cittadellarte, δημιούργησα πολλά μονοπάτια που εν τέλει κατέληξαν εκεί. Όταν άνοιξα το στούντιό μου, το 1967, ήρθαν καλλιτέχνες απ’ όλες τις μεριές της τέχνης -ποίηση, μουσική, θέατρο- και παρουσίασαν τα έργα τους και έτσι δουλέψαμε μαζί. Η ένωση των τεχνών ήρθε από μόνη της. Εγώ ήθελα μια δημιουργική αλληλεπίδραση με τον κόσμο και η πολυδιάστατη ανταπόκριση που έλαβα οδήγησε σε μια συνεργασία που βγήκε και εκτός στούντιο, στο δρόμο, σε ένα αληθινό περιβάλλον πια, όπου τέχνη και ζωή συναντώνται και αλληλεπιδρούν. Και πολύ σημαντικό ήταν επίσης ότι οι διαφορές που είχαμε στον τρόπο έκφρασης οδήγησαν σε ένα ομοιόμορφο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Αυτή η διαπίστωση έχει και τις πολιτικές προεκτάσεις της. Η Cittadellarte προέκυψε από τη σκέψη να μεταφερθεί όλο αυτό από το δρόμο σε έναν χώρο,  όχι μόνο για καλλιτέχνες, αλλά για όλο τον κόσμο. Έναν ευρύτερο χώρο επικοινωνίας και συνάντησης όλων των πεδίων: πολιτικής, οικονομίας κλπ. Και έτσι έγινε. Στη Cittadellarte όλα είναι ένα. Υπάρχει μια κοινή αρχή και ένας κοινός σκοπός. Η αρχή είναι η γενική παραδοχή του παρελθόντος -οι πράξεις μας- που μας έφερε στο σήμερα και στη δεδομένη κατάσταση. Αυτός είναι και ο Δεύτερος Παράδεισος, ο τεχνητός παράδεισος και έχει φτάσει πλέον στο τέλος του. Όλες οι εξελίξεις που βιώσαμε είχαν και τις συνέπειές τους. Ο σκοπός είναι το μέλλον και πώς μπορούμε να αποδεσμευτούμε από τα αρνητικά του παρελθόντος και να κρατήσουμε τα θετικά στοιχεία του, αποσκοπώντας σε ένα καλύτερο αύριο. Με άλλα λόγια, πώς μπορούμε, στο παρόν που βρισκόμαστε, να επανεφεύρουμε το παρελθόν δημιουργικά για να εξασφαλίσουμε ένα καλό μέλλον. Δεν είναι δηλαδή μόνο το δίπολο τέχνη και ζωή, αλλά και το παρελθόν-μέλλον. Ο Τρίτος Παράδεισος είναι η ισορροπία. Ο κεντρικός κύκλος αυτό ακριβώς δηλώνει. Ένα τόσο απλό σύμβολο που περικλείει όμως τόση πολυπλοκότητα! Είναι σαν τη Cittadellarte, που λειτουργεί σαν ένα πεδίο μετασχηματισμών. Δεν δημιουργείς κάτι για τον εαυτό σου αποκλειστικά, αλλά και για τους άλλους. Χρειάζεται συνολική συμμετοχή και προσπάθεια για να αλλάξεις το κατεστημένο και αυτό προσπαθήσαμε να κάνουμε με τη Cittadellarte.

Η ζυγαριά δεν πρέπει να γέρνει προς κάποια κατεύθυνση. Και χρειάζεται μεγάλη υπευθυνότητα για να επιτευχθεί η ισορροπία. Όμως, αν δεν είμαστε υπεύθυνοι δεν μπορούμε να είμαστε και ελεύθεροι. Η επανάσταση είναι κυρίως ηθική. Η αναζήτηση της δικαιοσύνης είναι ο σκοπός κάθε επανάστασης και η δικαιοσύνη είναι μέρος της ηθικής.

Έχουμε διαμορφώσει ένα ζωώδες σύστημα κυνηγών και θηραμάτων. Η συμπεριφορά των ζώων είναι κτηνώδης λόγω ανάγκης. Το ένα θα φάει το άλλο για να επιβιώσει. Στην εξέλιξη του τεχνητού κόσμου μας, βρήκαμε τρόπους ομαλής συμβίωσης. Προτιμήσαμε όμως να είμαστε κτήνη και να αλληλοκατασπαραζόμαστε. Ολοκληρωτική απομάκρυνση από τον  παράδεισο και την καλή ζωή που περικλείει σαν έννοια. Και φυσικά καμία σχέση με την ηθική. Πρέπει να καταρρίψουμε το κτηνώδες σύστημα συμβίωσης και να εισέρθουμε σε μια περισσότερο οικιακή κατάσταση. Ακόμα και τα ζώα εξημερώνονται και μπορούν να συνυπάρξουν ομαλά με τον άνθρωπο σε οικιακά, εναρμονισμένα περιβάλλοντα. Η επιθετικότητα προκαλείται πάντα από την ανάγκη. Δημιουργήσαμε τεχνητές ανάγκες για να είμαστε πιο επιθετικοί. Δεν είναι τρομερό; Οι νεότερες γενιές χρειάζονται διαφορετικό όραμα και τρόπο σκέψης προκειμένου να βρεθούν τρόποι να συνδεθούμε αρμονικά μεταξύ μας και με τη φύση.

Μα σε αυτήν την κοινωνία μπορούμε να έχουμε αυτόν τον τύπο της ζωής;

-Τα πάντα μπορούμε να κάνουμε στα πλαίσια μιας κοινωνίας. Αρκεί να θέλουμε. Αν δεν το επιδιώκεις δεν γίνεται. Πρέπει να δουλέψουμε προς αυτήν την κατεύθυνση. Είναι ανάγκη να το κάνουμε. Ο κόσμος μπορεί λίγο λίγο να το καταλάβει. Διαφορετικά γιατί να ζούμε; Πρέπει να δώσουμε λόγο ύπαρξης στη ζωή μας.

Έχουμε χάσει το νόημα της ζωής και της ύπαρξής μας.