www.artnews.gr

Τετάρτη, 22. Φεβρουάριος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΙΤΕΧΝΕΣ Μιχάλης Κατζουράκης «Ένα έργο τέχνης για μένα είναι ένα ταξίδι προς το άγνωστο»

Μιχάλης Κατζουράκης «Ένα έργο τέχνης για μένα είναι ένα ταξίδι προς το άγνωστο»

enaergo01Μια συζήτηση με τον Μιχάλη Κατζουράκη για την έκθεσή του «Παραλλαγές» στο Μουσείο Μπενάκη

Συνέντευξη: Άρτεμις Καρδουλάκη

H ευκαιρία της έκθεσης «Παραλλαγές» του Μιχάλη Κατζουράκη στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς δίνει την δυνατότητα στο κοινό να δει τις αφορμές που τον οδήγησαν για το «ταξίδι του προς το άγνωστο», δηλαδή τη δημιουργία ενός έργου τέχνης. Πολλές φωτογραφίες συνοδεύονται από τους τίτλους της κάθε ενότητας και εικονογραφούν τις πηγές των συγκεκριμένων έργων. Έργα που είναι αλληλοσυνδεμένα θεματικά και μορφολογικά και που συνιστούν τις «παραλλαγές».

Η διάρκεια της έκθεσης είναι από τις 29 Ιανουαρίου μέχρι τις 5 Απριλίου 2015.

-Πώς σκεφτήκατε να κάνετε αυτή την αναδρομική έκθεση;

- Aναδρομική  έκανα το 2002 οπότε δεν είχε κάποιο νόημα να γίνει μία ακόμη. Συζητώντας όμως με τον Χριστόφορο Μαρίνο, που είναι ο επιμελητής της έκθεσης, και κοιτώντας φωτογραφίες που είχα τραβήξει και τον είχαν εντυπωσιάσει σχετικές με ζωγραφικές ενότητες, σκέφτηκε σαν θέμα να δείξω τις αφορμές και τις παραλλαγές ενός έργου. Κάνω ένα έργο πολλές φορές σε παραλλαγές. Θέλω να δείξω τις πηγές των έργων μου.

Τριγυρίζοντας ή ταξιδεύοντας σχεδιάζω, αλλά επειδή συνήθως είμαι βιαστικός έχω μια μηχανή και βγάζω φωτογραφίες. Μ’αρέσει να βλέπω τις φωτογραφίες ξανά στο ατελιέ με ησυχία. Έτσι δούλευα πάντα. Δεν είμαι ο υπαίθριος ζωγράφος του καβαλέτου.

enaergo02

-Τώρα εσείς μέσα απ’ αυτή την έκθεση έχετε βγάλει νέα συμπεράσματα ξαναβλέποντας τα έργα;

-Πάντα κανείς βλέποντας και ξαναβλέποντας ένα έργο προβληματίζεται και ίσως αγωνιά για κάποια πράγματα. Τώρα τελευταία κάνω έργα που έχουν άμεση σχέση με τη φωτογραφία. Με τη φωτογραφία πραγμάτων προσωρινών  και κατασκευασμένων, αποτυπώματα μιας  ανθρώπινης καθημερινής δραστηριότητας. Δηλαδή γίνονται έργα παραστατικά αν θέλετε. Για μένα, άλλωστε, δεν υπάρχει τίποτα μη παραστατικό.  Όταν ξεκινώ να κάνω κάτι το παίρνω σαν  αφορμή, απλώς η διαδικασία μετά γίνεται αφηρημένη. Δημιουργούνται σχέσεις, σχέσεις χρωμάτων, σχέσεις επιφανειών, σχέσεις αναλογιών. Μπορεί να ήταν συγκεκριμένο το αντικείμενο ως αφορμή, αλλά στη διαδικασία αλλάζει. Δεν είναι όπως όταν βγάζεις μία φωτογραφία. Δεν είναι το στιγμιαίο που αποτυπώνεται... δουλεύοντας αλλάζουν πολλά αν όχι όλα και ακόμα κάτι τυχαίνει, και ένα λάθος,  για να ξεκινήσει ένα άλλο έργο. Έτσι, συχνά αλλιώς ξεκινάς και αλλού καταλήγεις. Θα λέγαμε πως είναι ένα ταξίδι στο άγνωστο. Ξεκινάς από ένα σημείο οδηγείσαι αλλού, σε ένα άλλο έργο, και αυτή βέβαια είναι μια αφηρημένη διαδικασία. Είναι χρώματα, σχέδια, επίπεδα, χώροι, αναλογίες... Αλλά αυτά όχι σαν μαθηματική σκέψη.

-Ωστόσο, το ταξίδι προς το άγνωστο δεν οδηγεί σε κάτι συγκεκριμένο που θα ανακαλύψετε;

-Καταλήγει κάπου αλλά αυτό που μ’ ενδιαφέρει είναι η διαδικασία, το ταξίδι, η αναζήτηση, ο προβληματισμός...

-Σε σχέση με τη δομή της έκθεσης δεν έχουμε χρονολογική αναφορά. Είναι θεματική;

-Τοποθετώ ανακατωμένα παλιά και καινούργια έργα. Είναι θεματολογικά βαλμένα.

-Πείτε μου τις ξεχωριστές θεματικές ενότητες.

-Βέβαια οι  τίτλοι δεν είναι πραγματικοί. Λεω «Οβοστέμ» και είναι φωτογραφίες από το Μέτσοβο. Σε κάποια από τις εκδηλώσεις που οργανώνει εκεί η Τατιάνα Αβέρωφ βγήκα για μια βόλτα και έβγαλα μερικές φωτογράφιες από μαζεμένα ξύλα για το τζάκι, που βρήκα να έχουν ενδιαφέροντα σχήματα έτσι όπως ήταν στοιβαγμένα. Με βάση αυτές τις φωτογραφίες έχω κάνει μία σειρά έργων.

Για τη Λήμνο που πήγαινα τα καλοκαίρια έχω μία ενότητα που την ονομάζω «Τσαρσί». Στην Μύρινα της Λήμνου, το  Κάστρο όπως λεγόταν, είναι από τη μια μεριά ο «ρωμαίικος γιαλός», όπου ο παππούς μου από την Αλεξάνδρεια έχτισε στα τέλη του 19ου αιώνα ένα νεοκλασσικό σπίτι, όπως όλοι οι Αλεξανδρινοί Λημνιοί, και  από την άλλη μεριά του Κάστρου, είναι ο «τούρκικος γιαλός» με βάρκες, ψαρόβαρκες,  καΐκια, το εμπορικό λιμάνι. Στη μέση της πόλης υπάρχει ένας λιθόστρωτος δρόμος, και που συνδέει τους δυο γιαλούς, γεμάτος μικρά εμπορικά μαγαζιά, το «Τσαρσί». Τα μεσημέρια λοιπόν που έκλειναν τα μαγαζιά λόγω ζέστης με απλά πανιά ή με ξύλινα πατζούρια, γύριζα και τα φωτογράφιζα,  καθώς δημιουργούνταν μια ξεχωριστή πολυχρωμία από ανθρώπινα κατασκευάσματα, που με συγκινούσε ιδιαίτερα. Έτσι προέκυψε μία σειρά από έργα που λέγονται «Τσαρσί» και μια άλλη «Windows», όταν μπήκαν αργότερα στη ζωή μας τα γνωστά προγράμματα.

-Πείτε μου για αυτούς τους κλειστούς χώρους που σας απασχολούν σε όλη σας τη δουλειά.

-Πρόκειται για τα κλειστά παράθυρα, μια δυσκολία πρόσβασης. Υπάρχουν ζωγράφοι που ζωγραφίζουν ένα παράθυρο. Ο Ματίς έκανε ένα παράθυρο όπου κοιτούσε από μέσα προς τα  έξω. Τα δικά μου παράθυρα είναι από έξω προς τα μέσα, χωρίς όμως να βλέπεις το μέσα ή έχουν κάγκελα, πάντα κλειστά. Είναι μία εμμονή. Ο καθένας έχει τους  προβλήματισμούς του ή τις αγωνίες του.

-Αυτά τα βλέπετε σαν αδιέξοδα που αντιμετωπίζετε στις ζωή σας;

-Ίσως... Πάντως δεν είμαι ούτε πολύ απαισιόδοξος, αλλά ούτε και πολύ αισιόδοξος.

-Για αισιόδοξο σας βλέπω. Νομίζω ότι η ζωή σας δεν ήταν εύκολη αλλά ήταν καλή.

-Δούλεψα πολύ σκληρά. Τα πρώτα μου χρόνια ζωγράφιζα μόνο τα βράδια και τα Σαββατοκύριακα λόγω της δουλειάς για βιοποριστικούς λόγους. Είχα κάποτε τρεις δραστηριότητες.

-Για πείτε μου.

-Η πρώτη ήταν η γραφιστική και η διαφήμιση, η άλλη ήταν  ο σχεδιασμός εσωτερικών  χώρων σε κρουαζιερόπλοια και η τρίτη που δεν άφησα ποτέ και με απασχολούσε πάντα η ζωγραφική.

-Αυτή είναι η κυρίαρχη.

-Πάντα. Ήθελα να γίνω ζωγράφος από τα 12 μου χρόνια. Ο πατέρας μου ζωγράφιζε αλλά κάποια στιγμή αποφάσισε να δουλέψει όταν η αδελφή του έμεινε χήρα με πέντε παιδιά. Είχε όμως πολύ ταλέντο. Στο σπίτι, που ήμασταν στην Κατοχή, ζωγράφιζε και ήταν οι μπογιές, τα νέφτια, που με έκαναν να  ζωγραφίζω κι εγώ. Έλεγα του πατέρα μου, όταν διάβαζα βιογραφίες καλλιτεχνών από κάτι μικρά βιβλία που είχε, ότι ο Μιχαήλ Άγγελος μπήκε στο εργαστήριο από 12 ετών, τι το θέλω το σχολείο. Χάνω την ώρα μου. Ήμουν πολύ κακός μαθητής δεν μ’ ενδιέφερε καθόλου. Μετά βοήθησε τον πατέρα μου ένας ανιψιός του και με έστειλε στο Παρίσι για να κάνω Αρχιτεκτονική, όπου κατέληξα στη Σχολή Paul Colin, όπου έκανα Ελεύθερο Σχέδιο πέντε ώρες τη μέρα και έφτιαχνα και καμιά αφίσα. Μετά ήρθα εδώ.

-Πείτε μου άλλες ενότητες από την έκθεση.

-Έχω μια ενότητα που έχω εμπνευστεί από το Αρσάκειο. Όταν πήγαινα μαθητής στο Κολλέγιο περνούσα δίπλα από τον μαντρότοιχο του Αρσακείου, που είχε σπασμένα γυαλιά στο πάνω μέρος. Μετά είναι το «Σύνταγμα» με αφορμή ένα περίπτερο που φωτογράφισα γεμάτο βιβλία και διαφορα έντυπα. Είναι η Λήμνος, ο  «Τούρκικος Γιαλός» με τις ψαροκασέλες. Η έκθεση του Γκαίτε το 1969 και την επόμενη χρονιά στο Χίλτον με τελείως αφαιρετικά έργα, ένας κύκλος, ένα τετράγωνο κλπ. Είναι η σειρά της Αγοράς του Ψυχικού. Μετά τα έργα για συγκεκριμένους χώρους, έργα για κρουαζιερόπλοια, τράπεζες, εταιρείες.

-Γραφιστικά έργα δεν έχετε;

-Όχι.

-Μετά είναι το «Ρουφ» από βαγόνια τρένων, οι μεσοτοιχίες από σπίτια που έχουν γκρεμιστεί. Μετά είναι μία σειρά που λέγεται «Ολλανδία» με σχέδια εμπνευσμένα από σήματα της Τροχαίας. Υπάρχει η «Οaxaca», μία παραδοσιακή πόλη με πολλά μαγαζιά στο Μεξικό, μετά είναι το «Cochin» μια παραθαλάσσια πόλη στις Ινδίες όπου φωτογράφιζα και με κοιτούσαν περίεργα γιατί άλλοι φωτογράφιζαν τα αξιοθέατα και εγώ φωτογράφιζα λαμαρίνες. Είναι το «Ninh Binh» που ήταν ένα χωριό στο Βιετνάμ.

Γλυπτά μεταλλικά και φωτογραφίες από την ένταξή τους σε δημόσιους χώρους και τελειώνω με τα «Προσφυγικά» της λεωφόρου Αλεξάνδρας, που είναι δουλειά της τελευταίας δεκαετίας.

-Ο ρόλος της φωτογραφίας στη δουλειά σας και η τελευταία σας δουλειά βασίζεται σε επεξεργασμένες φωτογραφίες.

-Είναι η αποτύπωση. Ζωγραφίζω από φωτογραφίες είτε από μικρά σχέδια και σημειώσεις.

-Γιατί κάνετε επεξεργασμένες φωτογραφίες τώρα τελευταία;

-Γιατί η δουλειά μου κατευθύνεται προς τα εκεί. Επειδή η φωτογραφία έχει παίξει έναν  βασικό ρόλο ως έμπνευση στη δουλειά μου, κάποια στιγμή επιχείρησα να πειραματιστώ και με αυτήν μεταχειριζόμενός την ως υλικό σε μια σειρά έργων.

-Μιλήστε μου για τον κατάλογο της έκθεσης.

-Έχει 368 σελίδες διαστάσεων  15Χ20 εκ. Υπάρχουν κατά ενότητες τα έργα  και οι φωτογραφίες από τις οποίες προέκυψαν. Πρόκειται για ένα αρχειακό υλικό 60 χρόνων.

-Αυτή η έκθεση είναι η ολοκλήρωση ενός έργου;

-Όχι. Είναι ένα διάλειμμα, μία παρένθεση για τη συνέχεια μετά.