www.artnews.gr

Πέμπτη, 30. Μάρτιος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Οι σημαντικές «αρχαιολογικές στιγμές» του 2014

Οι σημαντικές «αρχαιολογικές στιγμές» του 2014

E-mail Εκτύπωση PDF
Ευρετήριο Άρθρου
Οι σημαντικές «αρχαιολογικές στιγμές» του 2014
Αφιέρωμα-Αρχαιολογία (συνέχεια)
Όλες οι Σελίδες

oisimantikes01Της Δήμητρας Κουντή

Μια αναδρομή στις σημαντικές ανασκαφές που είδαν το φως της  δημοσιότητας το 2014, αρχίζει αναμφίβολα από το αταύτιστο μέχρι στιγμής  ταφικό συγκρότημα που αποκαλύφθηκε στον λόφο Καστά Αμφίπολης. Για πολλούς λόγους, αρχαιολογικούς αλλά κυρίως επικοινωνιακούς!

Γιατί, όπως είχαμε επισημάνει και στο άρθρο μας «Ο Τύμβος της Αμφίπολης και τα κουλουβάχατα της ιστορίας», για πρώτη φορά στην ιστορία της αρχαιολογίας προηγήθηκαν της ανασκαφής  τα «Θα» και τα ταξίματα. Οι υποσχέσεις δηλαδή ότι θα αποκαλυφθεί  «μοναδικός  τάφος» και  «επιφανής νεκρός». Τα ευρήματα δε  της ανασκαφής ανακοινώνονταν από την  πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού μέρα τη μέρα, εβδομάδα την εβδομάδα,  έτσι ώστε να καλλιεργείται η προσμονή στο κοινό. Με άλλα λόγια, κυριάρχησαν αρνητικά στοιχεία  της πολιτικής επικοινωνίας  σε βάρος  της επιστημονικής εργασίας και  τεκμηρίωσης. Αποτέλεσμα; Να παρακολουθήσουμε, σχεδόν σε απευθείας σύνδεση (μέσω τηλεοράσεων, ανακοινώσεων, βίντεο κλπ)  την πιο γρήγορη ανασκαφή και αποκάλυψη ταφικού μνημείου που έγινε ποτέ στην ιστορία της αρχαιολογίας.  Πολύ περισσότερο, η επιστημονική τεκμηρίωση δέχθηκε συνεχή χτυπήματα,  σαν ένα μπαλάκι του τένις, από  μυθεύματα, αληθοφανείς  επιστημονικές ερμηνείες, ελπίδες των ανασκαφέων, βαρύγδουπες πολιτικές και ανασκαφικές υποσχέσεις και διαψεύσεις. Κάπως έτσι, αναζητώντας  τον μύθο ή την όποια επιστημονική αλήθεια,  αναδείχθηκε  πρώτη στα «χτυπήματα» και την google η Αμφίπολη. 

 Η ανασκαφή στον τύμβο Καστά της Αμφίπολης (επικεφαλής της ανασκαφής είναι η αρχαιολόγος Κ. Περιστέρη) υπενθυμίζουμε πως έφερε στο φως ένα σπουδαίο  ταφικό μνημείο. Με τρεις εντυπωσιακούς σε διαστάσεις θαλάμους που κοσμούσαν Σφίγγες (στον πρώτο θάλαμο), Καρυάτιδες (στον δεύτερο)  και ένα εξαιρετικό ψηφιδωτό με θέμα την αρπαγή της Περσεφόνης (στον τρίτο θάλαμο). Δυστυχώς,  δεν επιβεβαιώθηκαν όλοι όσοι υποσχέθηκαν στο κοινό (ελληνικό και διεθνές) ότι ο τάφος ή το μνημείο φιλοξενεί «επιφανή νεκρό, από βασιλική γενιά». Γιατί ο κιβωτιόσχημος τάφος που αποκαλύφθηκε στον τελευταίο θάλαμο του μνημείου αντί να ρίξει φως στο μυστήριο μάλλον το επέτεινε. Γιατί είχε κατασκευαστεί  προγενέστερα όπως παραδέχθηκε η ανασκαφέας και ουδείς  προς το παρόν είναι σε θέση να προσδιορίσει τη χρονική απόσταση ανάμεσα στην κατασκευή του ορύγματος, όπου εντοπίσθηκαν ανθρώπινα οστά και στην υπόλοιπη μνημειακή κατασκευή, που η ανασκαφέας χρονολογεί στο τελευταίο τέταρτου του 4ου π.Χ.  αιώνα. Πολύ δε περισσότερο που τα οστά που αποκαλύφθηκαν  (σχεδόν διασκορπισμένα) ήταν  χωρίς κτερίσματα ή άλλα στοιχεία που να μαρτυρούν οτιδήποτε για την ταυτότητα του «ιδιοκτήτη»(;) του τάφου. Σαν να αποκαλύφθηκε δηλαδή ένα κενοτάφιο.

Η Αμφίπολη  έκλεψε τις εντυπώσεις και  εντάχθηκε, όπως ήταν αναμενόμενο, στον πίνακα των δέκα σπουδαιότερων ανακαλύψεων του 2014. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και άλλες σπουδαίες, σωστικές ή συστηματικές, ανασκαφές  που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα  εντός του περασμένου έτους και απέδωσαν σπουδαίους «καρπούς». Σε αυτή την άγνωστη  λίγο- πολύ αρχαιολογική «συγκομιδή» θα αναφερθούμε γυρνώντας πίσω στον χρόνο. Αρχίζοντας από τα ευρήματα της εποχής του Χαλκού για να καταλήξουμε στα νεότερα των ελληνιστικών χρόνων.

oisimantikes02Νεκροταφείο και αψιδωτά κτήρια της εποχής του Χαλκού στον Πλαταμώνα Πιερίας: Σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα της εποχής του Χαλκού έφερε στο φως η αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιείται  από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας στο πλαίσιο των κατασκευαστικών εργασιών του τμήματος Μαλιακός – Κλειδί Ημαθίας της νέας εθνικής οδού ΠΑΘΕ.  Σύμφωνα με την αρχαιολόγο της ΚΖ’ ΕΠΚΑ Σ. Κουλίδου, αποκαλύφθηκε ένα νεκροταφείο και ένας οικισμός με αψιδωτά κτήρια της εποχής του Χαλκού (μέσα 2ης χιλιετίας π.Χ.) στη θέση «Ρέμα Ξυδιάς» στην περιοχή Πηγή Αρτέμιδος του Πλαταμώνα Πιερίας. Όπως ανακοίνωσε η κ. Κουλίδου, «η θέση χρησιμοποιήθηκε κατ’ αρχήν ως νεκροταφείο, με μέχρι στιγμής 19 αποκαλυμμένους κιβωτιόσχημους τάφους. Αρκετοί περιείχαν πλούσια κτερίσματα, όπως αγγεία (χειροποίητα και τροχήλατα μυκηναϊκού ρυθμού), χάλκινους κρίκους, οστέινες χάντρες, πήλινα «σφονδύλια» ή βαρύδια, χάλκινα μαχαίρια, έναν σφραγιδόλιθο κ.ά. Κάποιοι από τους τάφους είχαν ιδιαίτερα μικρό μέγεθος και προφανώς περιείχαν παιδικούς ενταφιασμούς».   Σύμφωνα με την αρχαιολόγο, μετά την ταφική χρήση και ίσως παράλληλα με αυτήν κατασκευάστηκαν στην ίδια θέση αρχιτεκτονήματα, τα οποία φέρνει  στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Έχουν αποκαλυφθεί μέχρι στιγμής  δύο αψιδωτά κτήρια  και μνημειακοί τοίχοι (ίσως περίβολοι) που πιθανόν οριοθετούν τον οικιστικό χώρο. Το πρώτο αψιδωτό κτήριο σώζεται στο επίπεδο των λίθινων θεμελίων του και έχει μήκος περίπου 10 μέτρα. Στο εσωτερικό των κτηρίων εντοπίστηκαν οι πασσαλότρυπες των πασσάλων που στήριζαν τη στέγη, ίχνη από πήλινες χρηστικές κατασκευές, πληθώρα αγγείων, χειροποίητων αλλά και μυκηναϊκού ρυθμού, καθώς και λίθινα και πήλινα τέχνεργα. Δεύτερο αψιδωτό κτήριο εντοπίστηκε δίπλα στο πρώτο και παράλληλα προς αυτό (συνεχίζεται η αρχαιολογική διερεύνησή του). Τα αψιδωτά κτήρια του ρέματος Ξυδιά αποτελούν, σύμφωνα με την κ. Κουλίδου, «σπάνιο δείγμα οικιστικής αρχιτεκτονικής σε μία περιοχή όπου σπανίζουν τα οικιστικά κατάλοιπα της Ύστερης Εποχής Χαλκού (1600-1050 π.Χ.). Επιπλέον, ο συσχετισμός τους με πληθώρα κεραμικής μυκηναϊκού τύπου και ρυθμού επιβεβαιώνει για μία ακόμη φορά την ένταξη της περιοχής στον θεσσαλικό-ευβοϊκό πολιτιστικό κύκλο. Με την αποκάλυψη αυτή εμπλουτίζονται και συμπληρώνονται οι πληροφορίες για τη ζωή και τον θάνατο κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού στην περιοχή του Μακεδονικού Ολύμπου». Λόγω της μεγάλης αρχαιολογικής αξίας του αψιδωτού κτηρίου προβλέπεται η μεταφορά  και η ανάδειξή του, μαζί με το πρόσκτισμά του στο αρχαιολογικό Πάρκο Λειβήθρων.

Υστερομινωικός τάφος στο χωριό Μονή Μαλεβιζίου:

Λαξευτός τάφος της ύστερης μινωικής περιόδου (περίπου του 1300 π.Χ.) βρέθηκε από τους αρχαιολόγους της ΚΓ΄ Εφορείας Αρχαιοτήτων σε αγροτικό δρόμο, λίγο έξω από το χωριό Μονή Μαλεβιζίου, στο νομό Ηρακλείου, κατά τη διάρκεια  εκσκαφών για την κατασκευή εγκαταστάσεων  βιολογικού καθαρισμού. Πρόκειται για έναν ομαδικό τάφο που περιείχε πήλινες σαρκοφάγους, αγγεία και πολλά άλλα ευρήματα. 

oisimantikes04Θολωτός τάφος των μυκηναϊκών χρόνων στην Άμφισσα: 

Κοντά στην Άμφισσα, στο πλαίσιο της επίβλεψης των εκσκαφών του έργου «Αρδευτικό έργο ελαιώνα Άμφισσας, Π.Ε. Φωκίδας», εντοπίστηκε θολωτός τάφος των μυκηναϊκών χρόνων με μακρύ δρόμο 9 μέτρων, βαθύ προθάλαμο και κυκλικής κάτοψης ταφικό θάλαμο, ο οποίος έχει εσωτερική μέγιστη διάμετρο 5,90 μέτρων. Η ανωδομή της θολωτής οροφής, η οποία είναι κτισμένη με αργούς λίθους, είχε καταρρεύσει, ωστόσο τα τοιχώματα του θαλάμου διατηρήθηκαν σε ύψος σχεδόν 3 μέτρων. Ο τάφος δεν έχει συληθεί, τουλάχιστον σε μεγάλο μέρος του, και τα κτερίσματα που βρέθηκαν στο δάπεδο επιτρέπουν  στους αρχαιολόγους της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων να υποστηρίξουν πως  χρησιμοποιήθηκε από τον 14ο αιώνα π.Χ. έως και τα τέλη του 12ου αιώνα π.Χ. Περισυνέλεξαν  σαράντα τέσσερα αγγεία με γραπτή διακόσμηση, δύο χάλκινα αγγεία αποσπασματικά σωζόμενα, δαχτυλίδια χρυσά και χάλκινα, κομβία, ψήφους από ημιπολύτιμους λίθους, δυο χάλκινα εγχειρίδια, γυναικεία και ζωόμορφα ειδώλια και μεγάλο αριθμό σφραγιδόλιθων με ζωικά, φυτικά και γραμμικά μοτίβα. Στο τέλος του δρόμου αποκαλύφθηκε αποθέτης με άφθονη την παρουσία κεραμικής που προέρχεται πιθανώς από αγγεία πόσεως, κρατήρες, υδρίες, αμφορείς. Ο θολωτός τάφος της Άμφισσας είναι ο πρώτος αυτού του είδους  που αποκαλύπτεται στη Φωκίδα και ένας από τους ελάχιστους στη Στερεά Ελλάδα. Η επιστημονική δημοσίευσή του αναμένεται να προσφέρει σημαντικά στοιχεία τόσο για την εγκατάσταση στην περιοχή της Άμφισσας κατά την μυκηναϊκή περίοδο αλλά και για την ιστορική εξέλιξη της ευρύτερης περιοχής και μάλιστα του ιερού των Δελφών.

Αρχαϊκή νεκρόπολη του 7ου αιώνα π.Χ. στη Χίο:

Κατά την πραγματοποίηση δοκιμαστικής έρευνας σε οικόπεδο στη θέση «Ψωμί» του Δήμου Χίου, αποκαλύφθηκε τμήμα αρχαϊκής νεκρόπολης του 7ου και 6ου π.Χ. αιώνα. Οι ταφές, που αποκαλύφθηκαν στο ανατολικό τμήμα του οικοπέδου, βρέθηκαν σε επάλληλα στρώματα, τοποθετημένες σε βότσαλα θαλάσσης. Πρόκειται για ταφές σε μεγάλους, πήλινους πίθους, το στόμιο των οποίων σφράγιζε πλακοειδής λίθος. Οι πίθοι είναι ακόσμητοι ή φέρουν γεωμετρική εγχάρακτη διακόσμηση σε οριζόντιες ζώνες στο σώμα και πλαστικές μαστοειδείς αποφύσεις. Οι νεκροί ήταν τοποθετημένοι σε στρώση από βότσαλα και σε συνεσταλμένη στάση. Βρέθηκαν επίσης ακόσμητες πήλινες σαρκοφάγοι τύπου Κλαζομενών και εγχυτρισμοί νηπίων, καθώς και μία λίθινη σαρκοφάγος. Την πολυπληθέστερη, ωστόσο, κατηγορία αποτελούν οι ελεύθερες ταφές νεκρών σε ύπτια στάση. Σημαντικότατο και ξεχωριστής σημασίας εύρημα είναι η ταφή αλόγου, η πρώτη που έρχεται στο φως στην περιοχή του βορειοανατολικού Αιγαίου. Το άλογο, που ήταν τοποθετημένο σε στάση ανάπαυσης, στερεώθηκε και μεταφέρθηκε ολόκληρο στα εργαστήρια συντήρησης του Αρχαιολογικού Μουσείου Χίου. Όπως όλα δείχνουν, αποτελεί την πρωιμότερη οργανωμένη νεκρόπολη που έχει αποκαλυφθεί μέχρι σήμερα στη σύγχρονη πόλη της Χίου, και συνεπώς παρέχει πολύτιμες μαρτυρίες για την ιστορική τοπογραφία της αρχαίας πόλης.

Νέο, μεγάλο κτίριο στο Δεσποτικό:

Σημαντικά και διαφωτιστικά για την τοπογραφία, την έκταση και τη χωροταξική οργάνωση του ιερού του Απόλλωνα στη θέση Μάντρα στο ακατοίκητο νησί Δεσποτικό,  δυτικά της Αντιπάρου, ήταν τα αποτελέσματα της φετινής ανασκαφικής περιόδου της ΚΑ' ΕΠΚΑ. Αποκαλύφθηκε, μεταξύ άλλων, ένα νέο μεγάλο κτίριο, των κλασικών χρόνων με τουλάχιστον πέντε δωμάτια. «Ο εντοπισμός του κτιρίου, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους,  αφενός μαρτυρά τη συνεχή λειτουργία του ιερού και στους κλασικούς χρόνους και αφετέρου τη μεγάλη έκτασή του και την πολύπλοκη χωροταξική οργάνωσή του, η οποία αντανακλά τη μεγάλης εμβέλειας φήμη του και την υψηλή επισκεψιμότητά του, τόσο στους αρχαϊκούς όσο και τους κλασικούς χρόνους». Στα κινητά ευρήματα  συγκαταλέγονται  αγγεία σε σχήμα ταυροκεφαλής, λεοντοκεφαλής, σειρήνας, διακοσμημένα αγγεία παριανών εργαστηρίων, χάλκινα αντικείμενα και κοσμήματα, ενεπίγραφα αγγεία αφιερωμένα στον Απόλλωνα και  δάκτυλο υπερφυσικού αγάλματος . Να σημειώσουμε πως η ανασκαφή του αρχαϊκού ιερού του Απόλλωνα ξεκίνησε πριν από 17 χρόνια.