www.artnews.gr

Δευτέρα, 29. Μάιος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΞΕΝΟΙ ΚΑΛΙΤΕΧΝΕΣ Douglas Gordon: O Άνθρωπος με τους Καθρέφτες πλημμύρισε το Park Avenue Armory της Ν. Υόρκης

Douglas Gordon: O Άνθρωπος με τους Καθρέφτες πλημμύρισε το Park Avenue Armory της Ν. Υόρκης

oanthropos02

Ο Σκωτσέζος καλλιτέχνης πλημμύρισε το Park Avenue Armory της Νέας Υόρκης, για να δημιουργήσει έναν γιγάντιο καθρέφτη που θα περιβάλλει την πιανίστα Hélène Grimaud.

Ο Douglas Gordon αναδύθηκε αρχικά μέσα από την εξαιρετικά γόνιμη καλλιτεχνική σκηνή της Γλασκόβης της δεκαετίας του ’90, αλλά σύντομα δημιούργησε ένα διεθνές όνομα με τις ταινίες άλλων -ή κατά τον ίδιο «απαγάγοντας» τις. Το εισιτήριό του για τον κόσμο της τέχνης υπήρξε το έργο του 1993 «24 Hour Psycho», στο οποίο μέσα από μία τεχνική επιβράδυνε την κλασική ταινία του Άλφρεντ Χίτσκοκ, έτσι ώστε να διαρκέσει μια ολόκληρη μέρα.  Tρία χρόνια αργότερα, ο Gordon έγινε ο πρώτος καλλιτέχνης που ασχολείται κατά βάση με την κινούμενη εικόνα και του απονεμήθηκε το Βραβείο Turner. Τώρα συνηθίζει να δημιουργεί τις δικές του ταινίες, συχνά με πολύ επώνυμους συνεργάτες: τον Zidane: A 21-st Century Portrait, με τη συμμετοχή του Γάλλου ποδοσφαιριστή και σε συνεργασία με τον έτερο καλλιτέχνη Philippe Parreno, έκανε πρεμιέρα στις Κάννες το 2006, ενώ έχει επίσης δουλέψει με τους James Franco, James Tiffany και Agnès B.

O καλλιτέχνης, που έχει τη βάση του το Βερολίνο αλλά την καρδιά του στη Σκωτία, (επέστρεψε στη Γλασκόβη για να ψηφίσει «υπέρ» στο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας), δούλεψε με την καταξιωμένη πιανίστα Hélène Grimaud για τη δημιουργία ενός νέου τοποειδούς έργου, που περιλαμβάνει το πλημμύρισμα του Park Avenue Armory της Νέας Υόρκης. Το project στο Armory συμπίπτει με την εικοσιτετράωρη παρουσίαση της εγκατάστασης του Gordon Phantom, που δημιούργησε σε συνεργασία με τον μουσικό Rufus Wainwright στον νέο κεντρικό χώρο της Gagosian, που βρίσκεται επίσης στην Park Avenue.

Τι σε έκανε να αποφασίσεις να γεμίσεις το Armory με νερό και μουσική πιάνου;

-Το όλο πράγμα ξεκίνησε τυχαία όταν έκανα μια λιθογραφία βασισμένη στην έκλειψη ηλίου στα νότια της Γαλλίας το 1999 και η [επιμελήτρια και έμπορος τέχνης] Isabelle Du Moulin, μία από τους ανθρώπους που ενεπλάκησαν, με ρώτησε γιατί ενδιαφερόμουν για τα σεληνιακά φαινόμενα. Της απάντησα: «Μου αρέσουν οι λύκοι...». Ξεκίνησε έτσι μια ξεκαρδιστική συζήτηση, και μου είπε ότι θα έπρεπε να εμπλέξω τη Hélène Grimaud στη δουλειά μου, όχι φυσικά επειδή είναι σεληνιασμένη, αλλά επειδή έχει αυτήν την κατάσταση, τη συναισθησία, λόγω της οποίας βλέπει χρώματα όταν παίζει μουσική. Και επίσης αγαπάει τους λύκους. Αλλά αυτό δεν έγινε ποτέ. Μετά από χρόνια, ο Alex Poots [ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Park Avenue Armory] με ρώτησε αν θα ήθελα να κάνω κάτι στο Armory και μου λέει, «Γιατί δεν κάνεις κάτι με την Hélène; Είναι ανοιχτή στις προκλήσεις και εκτός από κορυφαία πιανίστα, έχει και ένα καταφύγιο για λύκους!» Οπότε υπήρχαν όλες αυτές οι συνδέσεις. Πήγα σε μία από τις συναυλίες της και επισκέφθηκα το καταφύγιο για λύκους που έχει στα βόρεια της Νέας Υόρκης, και ξεκινάμε να μιλάμε για το τι θα μπορούσαμε να κάνουμε στο Armory. Εκείνη λέει ότι θέλει να παίξει όλη αυτήν τη Μουσική των Νερών –Debussy, Ravel, κι εγώ λέω, «Ωραία, ας το πλημμυρίσουμε. Νομίζω ότι θα είναι υπέροχο να πλημμυρίσουμε τη Νέα Υόρκη!»

Δεν γνώριζα την εμμονή σου με τους λύκους: γιατί γοητεύεσαι τόσο από αυτούς;

-Ξεκίνησε από τα βιβλία των παιδικών μου χρόνων των εκδόσεων Ladybird -Τα Τρία Γουρουνάκια, Η Μικρή Κοκκινοσκουφίτσα, Ο Πέτρος και ο Λύκος- όπου ο λύκος ήταν πάντα ο κεντρικός, απειλητικός χαρακτήρας. Έπειτα, όταν ήμουν γύρω στα έξι, είδα την ταινία της Ντίσνεϋ «Ο Πέτρος και ο Λύκος» με τη μουσική του [Σεργκέι] Προκόφιεφ, η οποία με τρομοκράτησε εντελώς και απολύτως –έχω ακόμη εφιάλτες με αυτήν. Όταν πρωτοπήγα στο καταφύγιο λύκων της Hélène, εκείνη ήταν εντός της περίφραξης κι εγώ ήμουν πίσω από το φράχτη, και ήρθαν οι λύκοι και εκεί συνειδητοποιείς ότι μπορούν να σε σκοτώσουν σιωπηλά, γρήγορα –είναι πραγματικά καταπληκτικό. Ένας σκύλος θα έρθει και θα μυρίσει τον καβάλο σου, ένας λύκος θα έρθει μέχρι το πρόσωπό σου: είναι απίστευτα διαφορετικό. Αλλά αυτό που είναι το ζώο δεν είναι παρά μια αντανάκλαση του εαυτού μας.

Από την αρχή, οι καθρέφτες, ο διπλασιασμός και η διπλοτυπία παρουσιάζονται στη δουλειά σου. Κατά έναν τρόπο το Armory είναι ο μεγαλύτερος καθρέφτης σου μέχρι στιγμής.

-Όταν βλέπεις την Hélène να παίζει πιάνο, τα μάτια της κοιτάζουν τον ουρανό. Την έχω δει να παίζει πολλές φορές και πάντοτε κοιτάζει επάνω, ενώ τα χέρια της παίζουν κάτω, οπότε σκέφτηκα, ας πλημμυρίσουμε το Armory ώστε όταν κοιτάζει ψηλά να βλέπουμε ό,τι βλέπει. Η Hélène έρχεται και φωτίζει τον καθρέφτη –τον γεμίζει τελείως, και το μόνο που κάνω εγώ είναι η αντανάκλαση. Όμως, είναι πραγματικά πολύ σημαντικό για μένα το ότι ενώ είναι μόνο δυόμιση ίντσες νερό, αντανακλούν 55.000 τ.μ. χώρου.

Θυμάμαι τον [γλύπτη] Richard Wilson να λέει ότι όταν ο κόσμος τον ρωτούσε ποιο ήταν το βάθος του λαδιού στο 20:50 -τη διάσημη εγκατάστασή του με την οποία πλημμυρίζει ένα δωμάτιο με μία λίμνη αντανακλαστικών λιπαντικών- απαντούσε πάντα: «Είναι τόσο βαθύ όσο η φαντασία σας».

Το αγαπώ αυτό το έργο και αυτό που κάνω στο Armory είναι σαφέστατα μια αναφορά σε αυτό. Το είδα για πρώτη φορά στη Royal Scottish Academy στο Εδιμβούργο το 1987 και ξανά, στην πινακοθήκη του Charles Saatchi στο Λονδίνο. Δούλεψα με το Bow Gamelan Ensemble του Wilson όταν ήμουν φοιτητής στη Γλασκόβη –ήταν μια από τις πρώτες μου εισβολές στην τέχνη της περφόρμανς.

Τώρα παίζουν άλλοι στα έργα σου, όμως στα πρώιμα κινηματογραφικά σου έργα συνήθιζες να εμφανίζεσαι εσύ –ή μέρη σου.

-Τα περισσότερα από αυτά που έκανα στη σχολή καλών τεχνών ήταν περφόρμανς, στις οποίες ήμουν ο εκτελεστής και ο συνεργός σε πολλά projects άλλων. Η πτυχιακή μου στη Γλασκόβη ήταν πάνω στην αναγκαιότητα της ιεροτελεστίας στη σύγχρονη ζωή και τα περισσότερα περφόρμανς έργα που έκανα ξεπερνούσαν κατά πολύ τις προσδοκίες του κοινού από άποψη χρόνου. Σε ένα κάθισα με δύο φίλους και ξεφλούδιζα ωμά αυγά για περίπου 12 ώρες, προσπαθώντας να διατηρήσω τη μεμβράνη από μέσα ενόσω έβγαζα το κέλυφος. Έπειτα στη Slade, οι περφόρμανς διαρκείας του Stuart Brisley υπήρξαν μια επιρροή, όπως και η Susan Hiller.

Μοιάζει να γίνεσαι ολοένα και πιο συνεργατικός, τόσο από το έργο σου με τον Philippe Parreno όσο και από τα έργα σου στη Νέα Υόρκη με τη Hélène Grimaud και τον Rufus Wainwright.

-Ένας από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή μου είναι ο Philippe Parreno, στον οποίο συνήθιζα να λέω: «Philippe, είσαι ο πιο ασύδοτος άνθρωπος που ξέρω!» Αυτό φυσικά δεν είχε να κάνει με το πουλί του, αλλά αυτός άθελά του μου έμαθε όχι απαραιτήτως να συνεργάζομαι, αλλά να είμαι ανοιχτός σε προτάσεις. Γι’ αυτό δεν συνεργάζομαι -πάντοτε πυροβολούσαν τους συνεργούς μετά τον πόλεμο, αν θυμάσαι- αλλά είμαι ανοιχτός σε προτάσεις.

Πώς εσύ και ο Rufus Wainwright κάνατε αυτήν την κοινή πρόταση να δουλέψει στο Phantom, που συνδυάζει τη μουσική του με την ταινία που έκανες με το μάτι του και δύο πιάνα;

-Είναι ένα κινούμενο γλυπτό. Το έργο αναπτύχθηκε με βάση τη μουσική που δούλευε ο Rufus για το άλμπουμ του “Songs for Lulu”. Ο Rufus μιλούσε για την [ηθοποιό του βωβού κινηματογράφου] Louise Brooks ως έμπνευση και φανταστικό alter ego του, και εγώ είχα περάσει πολλές ώρες βλέποντας τις ταινίες της και επικεντρωμένος στα καταπληκτικά της μάτια. Πραγματικά ήθελα τα δάκρυα από την [ταινία του 1928] “The Passion of Joan of Arc” του Carl Dreyer, αλλά με το μακιγιάζ της Louise Brooks. Φυσικά, η χρήση του ματιού έχει κολοσσιαίες αναφορές: από τον [φιλόσοφο] Georges Bataille έως τη σκηνή από την ταινία “Spellbound”, όπου ο Gregory Peck έχει παραισθήσεις και όλα αυτά τα μάτια αρχίζουν να εμφανίζονται. Και ακόμη περισσότερο υπάρχουν πολλές αναφορές στον τρόπο που γυναίκες όπως η Louise Brooks, η Lilian Gish ή η Γκρέτα Γκάρμπο επιλέχθηκαν και στον τρόπο που τα μάτια τους συγκεκριμένα φωτίζονταν, ώστε να ξεκινούν να λειτουργούν όπως άλλα μέρη του σώματος: και αυτό το μάτι εκκρίνει πολύ, πολύ αργά...

Η βραδύτητα είναι σχεδόν ανυπόφορη.

-Λέγεται Phantom γιατί έτσι λέγεται η κάμερα που χρησιμοποιήσαμε –τραβάει 2.000 καρέ το δευτερόλεπτο, έτσι η αργή κίνηση που λαμβάνεις είναι όντως σε πραγματικό χρόνο, δεν υπάρχει μετέπειτα επεξεργασία. Αυτό έχει τις απαρχές του στο 1996, όταν δούλευα για το Βραβείο Turner. Το Channel 4 [ο βρετανικός τηλεοπτικός σταθμός που χρηματοδοτούσε το βραβείο τη δεκαετία του ‘90] έστειλε ένα τηλεοπτικό συνεργείο στη Γλασκόβη, όπου ζούσα τότε. Βρέθηκα να μιλάω με έναν κάμεραμαν, ο οποίος μου έλεγε ότι ο πατέρας του είχε γυρίσει μία ταινία με τον Τζον Λένον να καπνίζει ένα τσιγάρο στα 1.200 καρέ το δευτερόλεπτο, χρησιμοποιώντας μία από αυτές τις μεγάλες βιομηχανικές κάμερες, και μου κόλλησε. Πάντοτε ήθελα να κάνω κάτι τόσο ακραίο όσο αυτό: η κινητήριος δύναμή μου ήταν πάντοτε το να πιέζω για λίγο ακόμα -σε όλους τους τομείς της ζωής μου, για την ακρίβεια- και όταν άκουσα ότι υπήρχε αυτή η βίντεο κάμερα που λεγόταν Phantom και που μπορούσε να τραβήξει με αυτήν την ταχύτητα, σκέφτηκα, ας δούμε πόσο αργά μπορούμε όντως να πάμε και να δούμε πόσο αυτό θα μπορέσει να εξακολουθήσει να προσελκύει τους ανθρώπους.

Λοιπόν, υπάρχουν δύο πιάνα, ένα από τα οποία έχει μετατραπεί σε ένα σωρό από παλιοσίδερα και απανθρακωμένα θραύσματα.

-Το πιάνο για μένα είναι το απόλυτο γλυπτό. Αγαπούσα πάντοτε τα πιάνα, αλλά στις κοινωνικές εστίες της Γλασκόβης ήσουν τυχερός αν υπήρχε έστω και ένα όρθιο. Φυσικά υπάρχει αναφορά στον Γιόζεφ Μπόυς: σίγησε το πιάνο με την τσόχα. Και αυτό που θέλω εγώ είναι να ενισχύσω τα πάντα -έχω πανκ ροκ καταβολές- και ένα πιάνο το κάνει αυτό: τετραπλασιάζει ο,τιδήποτε παίζεται σε αυτό. Κι όμως να ένα πιάνο με ουρά, το οποίο είναι βουβό, και ένα μικρότερο, το οποίο έχει καεί ζωντανό: είναι σχεδόν σαν να στέκεται μία μητέρα πάνω από ένα νεκρό παιδί. Είναι ένα πολύ σκοτεινό μέρος τόσο φυσικά όσο και μεταφορικά.

Ώστε η πυρά του πιάνου ήταν από τη μία φόρος τιμής, από την άλλη βεβήλωση;

-Η θυσία είναι ο απόλυτος φόρος τιμής: σκότωσε τους θεούς σου ή -όπως λέει το κομμάτι των Sonic Youth- “Kill Your Idols” («σκότωσε τα είδωλά σου»). Δουλεύοντας με την Hélène, τι μπορώ να κάνω; Εκείνη παίζει πιάνο και το μόνο που μπορώ να κάνω εγώ είναι να την πλημμυρίσω.

Louisa Buck

 

Βιογραφία

DOUGLAS GORDON

Γεννήθηκε: 1966 στη Γλασκόβη

Εκπαίδευση: BA Glasgow School of Art, 1984-1988, MA Slade School of Fine Art, 1988-1990

Ζει και εργάζεται: Βερολίνο

Εκπροσωπείται από: Gagosian Gallery, Yvon Lambert, Παρίσι, Galerie Eva Presenhuber, Ζυρίχη, Dvir Gallery, Τελ Αβίβ

Επιλεγμένες ατομικές εκθέσεις: 2014 Musée d’ Art Moderne, Παρίσι,

Australian Centre for Contemporary Art, Μελβούρνη 2013 Folkwang Museum, Έσση, Tel Aviv Museum of Art 2006 Scottish National Gallery, Εδιμβούργο, MoMA, Νέα Υόρκη, Fundacio Joan Miro, Βαρκελώνη 2002 Hayward Gallery, Λονδίνο 2001 MoCA, Λος Άντζελες, Tate Liverpool.

Επιλεγμένες ομαδικές εκθέσεις: 2014 Sydney Biennial 2010 Sao Paulo Biennial 2008 “theanyspacewhatever”, Guggenheim, Νέα Υόρκη 2003 Venice Biennale 1997 Skulptur Projekte Münster 1996 Turner Prize, Tate, Λονδίνο

Επιμέλεια: Αννίτα Αποστολάκη