www.artnews.gr

Τετάρτη, 22. Φεβρουάριος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΝΘΕΣΕΙΣ Τα έργα με βάση το διαδίκτυο και η «μετά-διαδικτυακή τέχνη» είναι ανάμεσα στις πιο εντυπωσιακές εξελίξεις της χρονιάς

Τα έργα με βάση το διαδίκτυο και η «μετά-διαδικτυακή τέχνη» είναι ανάμεσα στις πιο εντυπωσιακές εξελίξεις της χρονιάς

Συχνά το ύφος μιας χρονιάς στη σύγχρονη τέχνη καθορίζεται από τα κυριότερα γεγονότα της. Για παράδειγμα, κάθε διεξαγωγή της Ντοκουμέντα στο Κάσελ όσο καλά ή άσχημα κι αν έχει εκληφθεί, έχει την τάση να τονίζει τη συζήτηση γύρω από τη νέα τέχνη για λίγο καιρό και να προκαλεί πολιτιστικές διακυμάνσεις που επηρεάζουν τις καλλιτεχνικές πρακτικές για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η έμφαση στους  καλλιτέχνες ως αρχειοφύλακες στην Ντοκουμέντα 13,  την πιο πρόσφατη διεξαγωγής της, την οποία επιμελήθηκε η Carolyn Christov-Bakargiev για το 2012, παραμένει μέχρι και σήμερα αισθητή, όπως και η τοποθέτηση από τον Massimiliano Gioni των επονομαζόμενων αουτσάιντερ καλλιτεχνών ανάμεσα στις κυρίαρχες τάσεις του κόσμου της τέχνης στην περσινή Μπιενάλε της Βενετίας, γεγονός που είναι λιγότερο αξιόπιστο, αλλά παραμένει ένα από τα λίγα που κέρδισαν την προσοχή ολόκληρης της καλλιτεχνικής σκηνής.

Αν και μέσα στο 2014 υπήρξαν πολλές καλές εκθέσεις, όπως οι μπιενάλε σε Βερολίνο και Σάο Πάολο, αυτή η χρονιά δεν μπορεί να θεωρηθεί καθοριστικής σημασίας με τον ίδιο τρόπο. Παραμένει όμως η αίσθηση ότι πολλά από τα πιο ενδιαφέροντα και δυναμικά πράγματα στον χώρο της τέχνης βρίσκονται εκτός του εμπορικού στίβου: η περφόρμανς καλά κρατεί ανάμεσα στους αναδυόμενους καλλιτέχνες, για παράδειγμα, και οι ομάδες καλλιτεχνών και επιμελητών γίνονται ολοένα και πιο ορατές παράλληλα με τα πιο εμπορικά επιμέρους στοιχεία. Παρ’ όλα αυτά, η πιο εντυπωσιακή εξέλιξη της χρονιάς ήταν η συνεχής εμφάνιση, στην καρδιά της εικαστικής σκηνής, των έργων με βάση το ίντερνετ και αυτού που ονομάστηκε  «μετά-διαδικτυακή τέχνη».

Όπως σε κάθε όρο που είναι συντομογραφία ενός κινήματος ή μιας εποχής, έτσι και το μετά-διαδικτυακό είναι μεν προβληματικό αλλά κατάφερε να οριστεί με τη βοήθεια των Karen Archey και Robin Peckham στο πλαίσιο της έκθεσής τους «Art Post-Internet» στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ullens του Πεκίνου, ως «τέχνη που δημιουργείται συνειδητά σε ένα περιβάλλον που υποθέτει την επικέντρωση του διαδικτύου και που συχνά παίρνει τα πάντα, από τα φυσικά δυαδικά ψηφία ως τον αντίκτυπο του ίντερνετ, ως αναλώσιμα». Μόνο στο Λονδίνο μέσα στο 2014, υπήρχε μια ολοφάνερη άνοδος σε εκθέσεις με έργα τέτοιας φύσεως.

Οι αξιοσημείωτες ομαδικές εκθέσεις που προσπάθησαν να καταπιαστούν με την πρακτική που σχετίζεται με το ίντερνετ ήταν πολλές, όπως η «Speculations on Anonymous Materials» στο Fridericianum στο Κάσελ που ξεκίνησε στο τέλος της περασμένης χρονιάς, καθώς και η έκθεση των  Archey και Peckham στο Πεκίνο τον Μάρτιο, αλλά και η «Private Settings: art after internet» στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Βαρσοβίας. Εξίσου σημαντική ήταν και αυτή που παρουσιάστηκε στο ίσως πιο περιβόητο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, αυτό της Νέας Υόρκης, τον Οκτώβριο, που αφιέρωσε ένα από τα φόρουμ του για τη σύγχρονη φωτογραφία στη μετα-διαδικτυακή τέχνη.

Ένα από τα πιο αξιοπρόσεκτα χαρακτηριστικά των έργων αυτής της τέχνης είναι ότι αν και έχουν τις ρίζες τους στο διαδίκτυο παίρνουν μορφή στον πραγματικό κόσμο.

Αλλά αν οι φόρμες και η γλώσσα της τέχνης αλλάζουν γρήγορα, ένα από τα αινίγματα αυτής της νέας εποχής είναι το πώς οι καλλιτέχνες που δουλεύουν στον κόσμο της διαδικτυακής σφαίρας θα καταφέρουν να ανταπεξέλθουν στην προϋπάρχουσα, φημισμένη και πεισματάρα αγορά. Εδώ είναι λοιπόν που αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο κόσμος της τέχνης αποτελείται από περισσότερους από έναν μικρόκοσμους και ότι πολλοί αναδυόμενοι καλλιτέχνες πιστεύουν πως κινούνται ανάμεσα σε σφαίρες που δεν σχετίζονται με τις τεράστιες εμπορικές γκαλερί ή τις πωλήσεις πολλών εκατομμυρίων δολαρίων. Όπως δήλωσε και η Karen Archey στην ArtNewspaper : «Ο κόσμος της τέχνης είναι εν μέρει αυτό το μεγάλο, άγριο μέρος και πιστεύω πως οι άνθρωποι που δουλεύουν αποκλειστικά στο διαδίκτυο, το κάνουν για κάποιο λόγο. Υποθετικά μπορεί κανείς να πει ότι δεν επιθυμούν να είναι μέρος της αγοράς αλλά και ίσως ότι δεν νιώθουν ότι μπορούν να υπάρξουν μέσα σε αυτήν».

Μέρος αυτής της πιθανής ρήξης με τις κυρίαρχες τάσεις της αγοράς σχετίζεται με τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό των ομάδων και των συνεργασιών ανάμεσα στους νέους καλλιτέχνες, όπως για παράδειγμα οι Peles Empire και LuckyPDF στο Λονδίνο. Η δυναμική της ομάδας αλλοιώνει  αναπόφευκτα την αύρα του καλλιτέχνη, στην οποία είναι «κολλημένο» ένα μεγάλο μέρος των μετρητών της σύγχρονης αγοράς της τέχνης. Όπως δήλωσε δημόσια και η Susanne Pfeffer, στο πλαίσιο της έκθεσης «Speculations on Anonymous Materials» στο Fridericianum στο Κάσελ, «η έννοια της ιδιοφυίας του καλλιτέχνη, που δημιουργεί διαισθητικά και που μέσα από την τέχνη του ενθαρρύνει τους θεατές της να αντιμετωπίσουν τον ίδιο τους τον εαυτό και τη σύνδεσή τους με τον κόσμο μέσω της σκέψης, εγκαταλείπεται στον βωμό των υλικών αγαθών που κατακλύζουν την καθημερινή μας ζωή». Απ’ ότι φαίνεται οι καλλιτέχνες συνενώνονται αντί να ξεχωρίζουν, πράγμα που αποτελεί μια ξεκάθαρη πρόκληση στον κόσμο της τέχνης έτσι όπως τον γνωρίζουμε μέχρι τώρα. Είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες αλλαγές, σύμφωνα και με τον Ben Vickers, επιμελητή ψηφιακής τέχνης στην Serpentine, και φυσικά προκύπτει το ερώτημα: Πώς οι γκαλερί θα εκπροσωπήσουν ένα έργο τέχνης στο διαδίκτυο;

Το κλειδί για την απάντηση βρίσκεται στον τρόπο που θα βρει η αγορά να «νομισματοποιήσει» τη δουλειά των καλλιτεχνών χωρίς να διακυβευτεί η ελεύθερη και ανοιχτή ανταλλαγή ιδεών και υλικών που αξιοποιούν οι καλλιτέχνες ούτε η αδιαφορία για έννοιες όπως πνευματικά δικαιώματα και πρωτοτυπία. Είναι πιθανόν να βρεθεί ο τρόπος.

Το New Museum της Νέας Υόρκης είναι από τα πρώτα που έχει πιάσει το νόημα της μετα-διαδικτυακής τέχνης και αυτό φαίνεται από τη διαδικτυακή του παρουσία αλλά  και τις φυσικές του εκθέσεις. Δεδομένου λοιπόν ότι η επόμενη Τριενάλε (Φεβρουάριος 2015) διεξάγεται εκεί, είμαστε μάλλον πολύ κοντά στον ορισμό της.

Ben Luke

Επιμέλεια: Σοφία Κοζάκη