www.artnews.gr

Δευτέρα, 29. Μάιος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟΨΕΙΣ/ΣΧΟΛΙΑ ISIS: Κερδίζοντας από την καταστροφή!

ISIS: Κερδίζοντας από την καταστροφή!

E-mail Εκτύπωση PDF
iadtk

Ένα προσοδοφόρο εμπόριο αρχαιοτήτων κρύβεται πίσω από την «εξαφάνιση» μνημείων.

Της Δήμητρας Κουντή

Υπάρχει μια αρχή: πρώτα οι ζωές των ανθρώπων και μετά τα μνημεία. Μόνο που στον πόλεμο κατά του πολιτισμού που έχει εξαπολύσει το Ισλαμικό Κράτος οι ζωές των ανθρώπων συνδέονται συχνά με την καταστροφή και την λαφυραγώγηση μνημείων. Πολύ περισσότερο συνδέονται με την υπεράσπιση του πολιτισμού της ανθρωπότητας.

«Στη Συρία από το 2012 έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 15 αρχαιολόγοι. Θυσίασαν τις ζωές τους για την προστασία των αρχαιοτήτων» δήλωσε πρόσφατα κατά τη διάρκεια μιας δραματικής ομιλίας στο Λονδίνο, απευθύνοντας ταυτόχρονα έκκληση για διεθνή βοήθεια, ο Διευθυντής Αρχαιοτήτων της Συρίας MaamAbdukarim. Πρόκειται είπε για «γενναίους συναδέλφους, «άντρες των μνημείων» που μετακίνησαν, έκρυψαν και προστάτευσαν περισσότερες από 300.000 αρχαιότητες. Αυτοί οι γενναίοι άντρες, μπήκαν πριν τον ISIS στην Παλμύρα και μετακίνησαν όποια ευρήματα μπορούσαν. Μεταξύ αυτών που θυσιάστηκαν και ο 83χρονος πρώην έφορος αρχαιοτήτων της Παλμύρας Khaledal-Asad που εκτελέστηκε από τους μαχητές του ISIS γιατί αρνήθηκε να αποκαλύψει που κρύψαμε τους αρχαιολογικούς θησαυρούς». Και ο MaamAbdukarim εξήγησε: «ο ISIS κατέστρεψε πολλές πόλεις και πολιτιστικούς θησαυρούς στη Συρία και το Ιράκ καθώς στοχεύει με το πρόσχημα της ειδωλολατρίας να αφανίσει οτιδήποτε ιστορικό στοιχείο δεν είναι ισλαμικό. Μην μας εγκαταλείπετε» παρακάλεσε καταλήγοντας, « βοηθείστε τους Σύριους αρχαιολόγους στην αποτροπή της συστηματικής λεηλασίας και της ολοκληρωτικής καταστροφής της Παλμύρας».

Η συστηματική λεηλασία της κηρυγμένης από την Ουνέσκο ως μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς Παλμύρας άρχισε όπως εξήγησε σε αποκαλυπτική συνέντευξη στον Ρόμπερ Φισκ στον «Ιντιπέντεντ» η Γαλλολιβανέζα αρχαιολόγος JoanneFarchakh πριν από την τμηματική ισοπέδωσή της. «Την ισοπεδώνουν για να αποκρύψουν το μέγεθος της ληστείας που έχει γίνει. Καταστρέφουν τα ίχνη τους. Έτσι κανένας δεν ξέρει τι, εκ των προτέρων, λεηλάτησαν». Η Farchakh τεκμηριώνει και την τεράστια ιστορική καταστροφή των αρχαιολογικών και των θρησκευτικών χώρων που έχει πραγματοποιηθεί στο Ιράκ μετά την εισβολή των Αμερικανικών δυνάμεων.

Η JoanneFarchakh γίνεται ακόμα πιο αποκαλυπτική όταν αναλύει τις μεθόδους προβολής και προπαγάνδας του Ισλαμικού Κράτους: «Η ανατίναξη με εκρηκτικά μιας από τις σημαντικότερες πόλεις της Ασσυριακής αυτοκρατορίας της πόλης Νιμρούντ τους απέδωσε ένα βίντεο μερικών μόνο λεπτών. Στη συνέχεια ο ISIS διόρθωσε την τακτική του. Δεν κατέστρεψε ολόκληρη την Παλμύρα στη διάρκεια ενός βίντεο. Ξεκίνησε με τις εκτελέσεις των Σύριων στρατιωτών στο ρωμαϊκό θέατρο, μετά μας έδειξαν τα εκρηκτικά με τα οποία είχαν ζώσει τις ρωμαϊκές κολώνες, μετά αποκεφάλισαν τον παλαιό έφορο αρχαιοτήτων της Παλμύρας και μετά ανατίναξαν το ιερό του Βάαλ Σαμίν. Ποιο θα είναι το επόμενο; Ο ναός του Βήλου. Ποιο θα είναι το επόμενο; Η αψίδα του θριάμβου. Είναι μια ολόκληρη πόλη που καταστρέφουν σταδιακά και θεαματικά. Γιατί όσο περισσότερο διαρκέσει η καταστροφή της Παλμύρα τόσο θα ανεβαίνουν οι τιμές των παράνομα διακινούμενων αρχαίων. Το μήνυμά τους είναι ότι ο ISIS βρίσκεται στην παγκόσμια αγορά αρχαιοκαπηλίας και ταυτόχρονα χειραγωγεί τον κόσμο στο δράμα της καταστροφής».

Η Γαλλολιβανέζα αρχαιολόγος μιλώντας στον Ρ. Φισκ κρίνει πως το Ισλαμικό Κράτος «οικοδομεί τη δύναμή του στην καταστροφή». Διατρανώνουν πως «δεν θα υπάρξει ένα πριν στην ιστορία, ούτε ένα μετά.. Υπάρχουμε μόνο εμείς.» Και διαβλέπει πως ο ISIS θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί την ιστορία και τον πολιτισμό κατά το δοκούν. Ας δούμε μέσα από τα μάτια της τη διαδρομή του: «στην αρχή έδωσαν στα μίντια αίμα. Μετά τα μέσα ενημέρωσης αποφάσισαν να μην δείχνουν αίμα. Οπότε τους έδωσαν αρχαιολογία. Όταν και αυτό τελειώσει θα πάνε στις γυναίκες και μετά στα παιδιά».

Ήδη το Ισλαμικό Κράτος χτύπησε στις 13 Νοεμβρίου γυναίκες και νέους, αφήνοντας πίσω του δεκάδες νεκρούς και τραυματίες στο Παρίσι. Μετά το χτύπημα στο Σαρλί Εμπντό και ότι αυτό συμβόλιζε για τον πολιτισμό, την ελευθερία της έκφρασης, τη σάτιρα και την κριτική σκέψη, επέλεξαν να χτυπήσουν χώρους πολιτιστικής και καθημερινής συνάθροισης. Όπως μια αίθουσα συναυλιών, ένα γήπεδο, ένα μικρό εστιατόριο σκορπώντας ταυτόχρονα τον τρόμο στην Γαλλική πρωτεύουσα. «Σας παρακολουθούμε όταν πάτε για ύπνο. Και σήμερα σας φέρνουμε θάνατο. Σήμερα επιβεβαιώνουμε το γεγονός ότι είμαστε το Ισλαμικό Κράτος» διατρανώνουν αναλαμβάνοντας την ευθύνη για τις πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις. Και συνεχίζουν χαρακτηρίζοντας το Παρίσι ως «πρωτεύουσα της πορνείας και της αισχρότητας» και την αίθουσα Μπατακλάν, ως χώρο συνάθροισης «εκατοντάδων αποστατών που είχαν συγκεντρωθεί σε ένα ανήθικο πάρτι πορνείας».

Πόσο αποτιμάται η λαφυραγώγηση;

Πίσω βέβαια από τις διακηρύξεις μίσους, «ηθικής» και ειδωλολατρίας του ISIS κρύβεται και ένα τρομερά επικερδές εμπόριο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ιντερπόλ, τα έσοδα του Ισλαμικού Κράτους από την λαφυραγωγία μουσείων και αρχαιολογικών χώρων στη Συρία και το Ιράκ ανέρχονται τουλάχιστον σε 100 εκατομμύρια δολάρια ετησίως. Και η ζήτηση στην παγκόσμια αγορά των παράνομα διακινούμενων αρχαίων όλο και αυξάνεται. Τα κλεμμένα αρχαία από την Συρία αποτελούν το 50% στην ευρωπαϊκή αγορά, υποστήριξε πρόσφατα «συλλέκτης- αρχαιοπώλης» όπως συστήθηκε στο ρωσικό πρακτορείο Νόβοστι. Ο «συλλέκτης- αρχαιοπώλης» διαπραγματεύεται με εμπόρους από την Τουρκία, την Ιορδανία, τη Γαλλία, τη Βρετανία. Υπάρχουν βέβαια και οι μικροί έμποροι, αυτοί που περνάνε τα σύνορα με το Λίβανο για να ανταλλάξουν αρχαία για μερικά καλάσνικοφ.

Ο επίκουρος καθηγητής αρχαιολογίας και επικεφαλής ανασκαφικής έρευνας του ΕΚΠΑ που πραγματοποιήθηκε από το 2011 έως το 2013 στην περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ κ .Κωνσταντίνος Κοπανιάς μας χαρακτηρίζει «δραματική και επιδεινούμενη την κατάσταση στη Συρία. Στο επίπεδο των λαθρανασκαφών και της λαφυραγώγησης τη μερίδα του λέοντος δεν την έχει βέβαια» μας εξηγεί «ο τοπικός πληθυσμός που προσπαθεί να βελτιώσει τα οικονομικά του αλλά το Ισλαμικό κράτος. Δεν έχουν «στοχοποιηθεί» μόνο μεγάλοι επώνυμοι αρχαιολογικοί χώροι αλλά και πολλοί μικρότεροι σε εκατοντάδες αρχαιολογικές θέσεις όπως αποδεικνύεται από δορυφορικές φωτογραφίες που διαθέτουν αμερικανοί συνάδελφοι, οι οποίοι και προσπαθούν να εξασφαλίσουν από το Κογκρέσο την απαγόρευση πώλησης νομισμάτων από την Συρία και το Ιράκ».

Στην ερώτηση τι μπορούν να κάνουν οι διωκτικές αρχές στην αντιμετώπιση αυτών των «εγκλημάτων πολέμου» ο κ. Κοπανιάς απαντά: «Δεν μπορούν να κάνουν και πολλά καθώς έχει απαγορευτεί το εμπόριο αρχαιοτήτων από αυτές τις περιοχές από το 1990 και μετά. Είναι δύσκολο να τεκμηριώσει κανείς όταν δίνονται μάλιστα πλαστά πιστοποιητικά, ότι οι αρχαιότητες αυτές είναι προϊόν πρόσφατης λαθρανασκαφής. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι δίνεται έμφαση στη λαφυραγώγηση ελληνιστικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων της Συρίας ακριβώς επειδή είναι πιο δύσκολο να εντοπιστούν γεωγραφικά»    

Δεν είναι όμως τουλάχιστον υποκριτικό την ίδια στιγμή που καταδικάζεται η λαφυραγώγηση να ανθεί σε Ευρώπη και της Αμερική μια αγορά που είναι έτοιμη να αγοράσει οτιδήποτε προσφέρεται και συγκροτείται από συλλέκτες, μουσεία, οίκους δημοπρασιών, αρχαιοπώλες και άλλους; Δυστυχώς τονίζει ο κ. Κοπανιάς απαντώντας στην ερώτησή μας «όσο υπάρχουν αγοραστές θα υπάρχουν και αρχαιοκάπηλοι. Μόνο μια δραστική λύση υπάρχει. Καθολική απαγόρευση του εμπορίου αρχαιοτήτων από την Συρία και το Ιράκ»

Κλείνοντας, μετά από αυτό το οδοιπορικό στους «δρόμους της προσφυγιάς» που ακολουθούν οι Συριακές αρχαιότητες βρίσκοντας εύκολα εισόδους «φιλοξενίας» κυρίως σε Ελβετία, Γερμανία, Βρετανία, οφείλουμε να επανέλθουμε στο θέμα της διεθνούς επιστημονικής βοήθειας που τόσο πολύ χρειάζονται και επιζητούν οι Σύριοι αρχαιολόγοι. Οι οποίοι είναι αφενός εξαντλημένοι και αφετέρου δεν επαρκούν για να καταγράψουν και να τεκμηριώσουν τα «πολιτιστικά εγκλήματα πολέμου» που έχουν συντελεστεί στη χώρα τους (το Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση και την Έρευνα το 2014 διαπίστωνε ότι 24 μνημεία ή πολιτιστικοί χώροι έχουν καταστραφεί πλήρως, 189 έχουν υποστεί πολύ μεγάλες ή αρκετά μεγάλες ζημιές και 77 έχουν πιθανόν υποστεί ζημιές). Άλλωστε στη Συρία, εκεί όπου χαράχθηκε η πρώτη γραφή, λατρεύτηκαν οι πρώτοι θεοί και συνυπήρξαν διαφορετικοί πολιτισμοί και θρησκείες έχουν ανασκάψει κατά το παρελθόν πλήθος αρχαιολογικών σχολών που πολλά της οφείλουν.