www.artnews.gr

Κυριακή, 19. Φεβρουάριος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟΨΕΙΣ/ΣΧΟΛΙΑ Έναρξη ΕΜΣΤ με Νταντά

Έναρξη ΕΜΣΤ με Νταντά

E-mail Εκτύπωση PDF
emst

Της Αννίτας Αποστολάκη

«Το Νταντά ήταν ελευθερία: οι ιδρυτές του πήγαν στην Ελβετία, γιατί αναζητούσαν έναν τρόπο να εκφραστούν ελεύθερα.» Με αυτήν την εισαγωγή, η Cynthia Odier, αντιπρόεδρος του Fluxum Foundation, συνόψισε -σε άπταιστα ελληνικά- την ουσία του Νταντά, τη σημασία του οποίου τιμούν φέτος μεγάλα καλλιτεχνικά ιδρύματα και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, με εκδηλώσεις και εκθέσεις για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή του. Ήταν απολύτως εύστοχη, λοιπόν, η επιλογή της περφόρμανς “Lagune” του Ελβετού καλλιτέχνη Denis Savary για την έναρξη του προγράμματος που θα προηγηθεί των επίσημων εγκαινίων του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ).

Αξιοσημείωτο είναι ότι, από άποψη προδιαγραφών, το κτίριο του ΕΜΣΤ, το ανακαινισμένο πρώην εργοστάσιο Φιξ στη Συγγρού, πραγματικά δεν έχει να ζηλέψει  τίποτα από τα κτιριακά συγκροτήματα αντίστοιχων πολιτιστικών οργανισμών του εξωτερικού. Το δε δώμα του μουσείου, όπου πραγματοποιήθηκε η περφόρμανς, διαθέτει μία απρόσκοπτη θέα 360 μοιρών στην πόλη, που αυτομάτως βάζει το θεατή να αναλογιστεί το κομβικό σημείο στο οποίο βρίσκεται: ανάμεσα στα μνημεία του ένδοξου αρχαίου παρελθόντος και τις προσφυγικές και εργατικές συνοικίες που αναπτύχθηκαν πέριξ του παλιού εργοστασίου. Σε αυτήν τη θέα βρισκόταν εγκατεστημένη μια ελεύθερη ανακατασκευή του Robot King της Sophie Taeuber-Arp, ένα έργο το οποίο, μαζί με το μυθιστόρημα «Η Απέναντι Όχθη» του Julien Gracq, αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης για την περφόρμανς του Savary, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα σε συνεργασία με τη Μαρκέλλα Μανωλιάδη, καθηγήτρια της Κρατικής Σχολής Ορχηστρικής Τέχνης (ΚΣΟΤ).

Η περιγραφή έλεγε ότι το “Lagune” είναι το φανταστικό υπερθαλάσσιο βασίλειο του Robot King: μια πόλη που την χτυπά ένα θαλάσσιο κύμα, το οποίο προκαλείται από τις ανάσες των επτά χορευτών. Η εγκατάσταση της πόλης περιελάμβανε περιγράμματα από χαρακτηριστικές κτιριακές δομές τόσο της Δύσης όσο και της Ανατολής: το βασίλειο του Robot King είναι, λοιπόν, μια διαπολιτισμική πόλη, που παίρνει ζωή από τους κατοίκους-χορευτές. Με ρυθμικές επαναληπτικές κινήσεις, οι χορευτές μετακινούσαν στο χώρο τα διάφορα κομμάτια της πόλης, σε μια διαδικασία φαινομενικά ενορχηστρωμένη από το Robot King. Σταδιακά, οι χορευτές άρχισαν να ακολουθούν το δικό τους ρυθμό: ήταν προϊόντα της πόλης, αλλά εν τέλει διαμόρφωναν την πόλη. Οι ήχοι που τους συνόδευαν εναλλάσσονταν μεταξύ θαλάσσιων και βιομηχανικών ήχων, αλλά και τζαζ μελωδίες στον απόηχο της βουής της πολυσύχναστης Συγγρού, χωρίς απαραίτητη σύνδεση ή συνέχεια –όπως θα περίμενε κανείς από μία περφόρμανς εμπνευσμένη από το Νταντά.

Η ασυνάρτητη καλλιτεχνική γλώσσα του Νταντά αποτελεί αντανάκλαση της εποχής του: οι ιδρυτές του κινήματος έψαχναν να βρουν έναν τρόπο να εκφράσουν καλλιτεχνικά τις εντάσεις ενός κόσμου που βάδιζε προς την πλήρη αυτοματοποίηση και προσπαθούσε να κατανοήσει τις κοινωνικές αλλαγές που έφερε το ξέσπασμα του Α’ Παγκόσμιου Πόλεμου. Η ρήξη με το παρελθόν και η απόρριψη της λογικής με την οποία βάδιζε η κοινωνία, οδήγησε σε μια εικαστική γλώσσα που εκφράζει ακριβώς την αποδόμηση και την ανατροπή των συμβατικών συνδέσεων υλικών, κειμένων, ήχων και νοήματος.

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Ελλάδα βιώνει πολιτικές και κοινωνικές ζυμώσεις αντίστοιχες αυτών που εξέθρεψαν το κίνημα του Νταντά. Σε ένα περιβάλλον ραγδαίων οικονομικών ανακατατάξεων που αλλάζουν το σκηνικό σε παγκόσμια κλίμακα, καλλιτέχνες και καλλιτεχνικοί οργανισμοί ψάχνουν τρόπους να επιβιώσουν και να παράγουν έργο σε μια χώρα-επίκεντρο των εξελίξεων. Η λέξη-κλειδί εδώ είναι «συνεργασία»: οργανισμοί και καλλιτέχνες στηρίζουν ο ένας τον άλλον, σε μια προσπάθεια ανίχνευσης και επανατοποθέτησης του ρόλου των εικαστικών σε μια κοινωνία σε μετάβαση. Μία τέτοια συνεργασία ήταν η παρουσίαση της περφόρμανς “Lagune” του Denis Savary στο ΕΜΣΤ, που, με τη στήριξη του Fluxum Foundation και του Flux Laboratory, έδωσε το βήμα σε μια Ελληνίδα δημιουργό να συνομιλήσει με τα διεθνή εικαστικά δρώμενα, με ένα άρτιο αποτέλεσμα.

Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν ήταν όντως συμβολική η κίνηση του ΕΜΣΤ να εγκαινιάσει τις εκδηλώσεις του με ένα φόρο τιμής στο Νταντά. Ήταν σίγουρα, όμως, μια τόσο επιτυχημένη επιλογή, ώστε θα παραβλέψουμε το γεγονός ότι ένα κρατικό μουσείο άνοιξε για έναν περιορισμένο αριθμό ατόμων, οι μισοί εκ των οποίων είχαν πρόσκληση. Άλλωστε, ακουγόταν ειλικρινής η λύπη της διευθύντριας, κ. Κατερίνας Κοσκινά, για την αδυναμία του ΕΜΣΤ να ανοίξει τις πόρτες του σε όλους όσους επιθυμούν να το επισκεφθούν, καθώς και η παράκλησή της προς τον Υπουργό Πολιτισμού, κ. Αριστείδη Μπαλτά, να δρομολογηθούν άμεσα οι ενέργειες που θα το καταστήσουν αυτό εφικτό.

Μακάρι το πρόγραμμα των εκδηλώσεων του ΕΜΣΤ που έχει ανακοινωθεί να διατηρηθεί ως έχει και όντως να οδηγήσει στα πολυπόθητα εγκαίνια στις αρχές του 2017. Η ύπαρξη ενός ανοιχτού εθνικού μουσείου για τη σύγχρονη τέχνη θα αποτελέσει απόδειξη ότι το κράτος αναγνωρίζει και στηρίζει τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και μια ένεση αισιοδοξίας για τον εγχώριο καλλιτεχνικό κόσμο. Διότι μέχρι στιγμής, η Οδύσσεια του ΕΜΣΤ αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα της γενικότερης πορείας της Ελλάδας: καλές οι προθέσεις, καλές οι προδιαγραφές, αλλά χρειάζεται και σωστή διαχείριση.