www.artnews.gr

Πέμπτη, 30. Μάρτιος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΜΟΥΣΕΙΑ ΝΕΑ Τι κάνουν και πώς το κάνουν: γιατί τα μουσεία έχουν σημασία

Τι κάνουν και πώς το κάνουν: γιατί τα μουσεία έχουν σημασία

museums

Της Marina Vaizey

Ο Nicholas Thomas είναι ο διευθυντής του Μουσείου Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας του Κέιμπριτζ, λόγιος, επιμελητής, συγγραφέας και λάτρης των μουσείων. Παρομοιάζει τα μουσεία με περιοχές και έθνη στα οποία συγκεντρώνονται κάθε λογής διάσπαρτα στοιχεία, που με διαφορετικούς τρόπους εκφράζουν το παρελθόν ενσωματώνοντάς το έντονα στο παρόν. Ώθηση στους στοχασμούς του για τη φύση των συλλογών δίνει το ότι, όπως με τις συλλογές ανθρώπων, το σύνολο είναι σπουδαιότερο από τα μέρη, χάρη στους διαλόγους, τις συζητήσεις, τις συνδέσεις και των συνδέσμων και τη διάδραση μεταξύ των αψύχων αντικειμένων (τα οποία εμψυχώνονται από τους επιμελητές και το κοινό), αλλά και των ανθρώπων. Αν αυτό ακούγεται περίεργο, δεν είναι, μιας και το γράψιμο του είναι απλό, κομψό και πειστικό. Και βλέποντάς το καλύτερα, τα ζητήματα με τα οποία ασχολείται είναι εξαιρετικά ευρεία. Πάνω απ’ όλα, η κλωστή που δένει όλες τις παρατηρήσεις του είναι οι συναρπαστικές ιστορίες των αντικειμένων, οι οποίες συνεχώς ανακαλύπτονται και επανακαλύπτονται. Για παράδειγμα, το μόνο αυγό πουλιού από αυτά που συνέλεξε ο Δαρβίνος στο ταξίδι του με το Μπιγκλ σε όλον τον κόσμο, και επιβιώνει ακόμα, ανακαλύφθηκε στο μουσείο του Κέιμπριτζ πριν από μόνο εφτά χρόνια.

Αναφέρονται και σύγχρονοι λόγοι, κάποιοι από αυτούς αμυντικοί,  υπέρ των δημόσιων συλλογών υλικού πολιτισμού: κοινωνικά και οικονομικά πλεονεκτήματα, η “δημιουργική βιομηχανία”, αλλά και οι επενδύσεις, η νέα αρχιτεκτονική, η κοινωνική συνοχή, η διεθνής διπλωματία, οι υποτροφίες, η έρευνα και η αφήγηση.

Αλλά ο στόχος του συγγραφέα είναι να επεκταθεί πέρα από τις συμβατικές και κατανοητές επεξηγήσεις των πολυάριθμων σκοπών και ρόλων των μουσείων τον 21ο αιώνα, και να το κάνει κατά μήκος του φάσματός τους. Ισχυρίζεται ότι τα μουσεία, -όποιες και αν είναι οι συλλογές τους (φυσικής ιστορίας, επιστήμης, τέχνης, ιστορίας), το μέγεθος και το εύρος τους-, βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, ισορροπώντας τις ανάγκες της συλλογής και του κοινού, το προσωπικό και η χρηματοδότηση, τα διαφορετικά τμήματα που καθορίζουν το μουσείο και τη θέση του διανοητικά και γεωγραφικά.

Όλα αυτά είναι στα πλαίσια μιας έκρηξης, όχι μόνο επέκτασης των μουσείων σε όλο τον κόσμο, αλλά και δημιουργίας νέων μουσείων. Αναφέρει μια έρευνα που έγινε στο περιοδικό The Economist το 2013: στις αρχές του 1990 υπήρχαν ίσως γύρω στα 23.000 μουσεία σε όλον τον κόσμο, και τώρα περίπου 55.000. Επιπλέον, ο αριθμός αυτός μεγαλώνει, για παράδειγμα με την Κίνα, η οποία ξεκίνησε μια τεράστια και άμεση επέκταση σε νούμερα.

Παντού, η προτεραιότητα στα αντικειμένων τονίζεται, αλλά η φροντίδα για το αντικείμενο επεκτείνεται αρκετά πέρα από τις ιδανικές συνθήκες φυσικής κατάστασης. Ο Thomas δεν είναι συντηρητικός: οι ψηφιακές εκδόσεις, για παράδειγμα, σε μορφή διαδικτυακών καταλόγων που διοχετεύουν πληροφορίες, είναι ένας σημαντικός σύμμαχος της φυσικής υπόστασης του μουσείου.

Ο Thomas είναι ιδιαίτερα επικριτικός με κάποια συμπεράσματα για τον επαναπατρισμό, και μας υπενθυμίζει ότι αυτό που ο δυτικός κόσμος θεωρεί πολύτιμο εθνογραφικά, είναι συχνά συνδεδεμένο με οπισθοδρομικές απόψεις και δεισιδαιμονίες στη χώρα προέλευσης. Στις χειρότερες περιπτώσεις, η κληρονομιά που οι ιστορικοί θεωρούν ότι έχει παγκόσμια σημασία καταστρέφεται συχνά από εχθρικα πάθη: για παράδειγμα, αυτή την στιγμή, οι Ταλιμπάν και το Ισλαμικό Κράτος (Isil). Σε πολλές περιπτώσεις, επικρατεί η εικονομαχία, όπως πάντα κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Οπότε, τα μουσεία ενσαρκώνουν την ιστορική επιβίωση. Τα μετριοπαθή μουσεία στην Κένυα, που αφορούν τις φρικτές διαμάχες που σημάδευσαν το τέλος της Βρετανικής αποικιοκρατίας, θεωρούνται αποτελεσματικά παραδείγματα που μνημονεύουν και ενημερώνουν με ένα σχετικά αβλαβή τρόπο.

Το αδιάσειστο επιχείρημά του είναι ότι τα μουσεία μπορούν να φέρουν ανθρώπους μαζί μέσω αντικειμένων των οποίων η “σιωπηλή ρητορεία” μπορεί να οδηγήσει σε δρόμους αποδοχής και κατανόησης των διαφορών μεταξύ των πολιτισμών και των ανθρώπων. Παρέχουν ασφαλή μέρη για να κοιτάξεις πράγματα με τη συντροφιά ξένων χωρίς να υπάρχει αντιπαράθεση. Οι επισκέπτες μπορούν να δουν πέρα από τον εαυτό τους, να καταλάβουν και να αποδεχθούν τις διαφορές τους. Τέτοιου είδους περιέργεια μας επιτρέπει να καταλάβουμε καλύτερα ποιοι είμαστε και ποιοι είναι οι άλλοι. Με τον ήσυχο, ευγενή τρόπο του, το δοκίμιο του Thomas έχει μια παθιασμένη πολεμική, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους επαγγελματίες επισκέπτες και μουσειακούς.

Η Marina Vaizey είναι ανεξάρτητη λέκτορας και συγγραφέας. Ήταν η κριτικός τέχνης των Financial Times και μετά των Sunday Times. Τώρα γράφει για τη σελίδα theartsdesk.com

The Return of Curiosity: What Museums are Good for in the 21st Century

Nicholas Thomas

Reaktion Books, 144pp, £12.95 (pb)

Απόδοση: Χρόνης Μούγιος