www.artnews.gr

Κυριακή, 19. Φεβρουάριος 2017

ΕΙΣΤΕ ΕΔΩ: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΙΤΕΧΝΕΣ

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΙΤΕΧΝΕΣ

Ο Θανάσης Λάλας μιλά στην Κατερίνα Ανέστη

alalas- Στο σημείωμα που υπάρχει στο προγράμματος της έκθεσης αυτή λέτε: «Σκοπός μου ήταν να ερευνήσω τα υλικά μιας καρδιάς...» Τελικώς ποια είναι τα υλικά μιας καρδιάς;

Αίμα. Ποταμάκια αίματος που κουβαλάνε ξυράφια, μπαμπάκια, μυρωδιές, χάδια, βλέμματα, γεύσεις νόμιμες και απαγορευμένες, ήχους ανήκουστους και αφηγήσεις ανθρώπων που ζουν εκεί οι παλμοί της καρδιάς αντέχουν το αναπόφευκτο! Τα υλικά της καρδιάς είναι αισθήσεις ζωντανές, που κινούν ακόμα και τα ακίνητα. Αρκεί η καρδιά να χοροπηδάει σαν προβατάκι στις πεδιάδες της φαντασίας!

- Πόσο εύθραυστη είναι η καρδιά;

Όσο σκληρή είναι η καρδιά, άλλο τόσο γυάλινη! Η καρδιά ακόμα και ως θραύσματα είναι ικανή να σε πάει εκεί που το μυαλό αρνείται να σε μεταφέρει. Ακόμα και με μια ρημαγμένη καρδιά μπορείς να πάρεις φωτιά και να κάψεις τα άκαυτα καύσιμα που σου περίσσεψαν! Βέβαια η καρδιά σπάει μόνο από τα ίδια τα υλικά της, ποτέ από τα βέλη του νου. Η καρδιά είναι ανεξάρτητη ήπειρος στο εσωτερικό του κόσμου μας!

Ταξίδια στη Μνήμη Συνομιλία του Άγγελου Σκούρτη με την Ελένη Χρ. Μαχαίρα

agskourtΕάν μου ζητούσε κανείς να συμπυκνώσω σε λίγες λέξεις τον Άγγελο Σκούρτη ως καλλιτέχνη θα έλεγα: Ανθρώπου Σύμβολα και Ανθρώπου Συνθήκη (δεκάδες έργα εγκαταστάσεις και περφόρμανς στις οποίες ο άνθρωπος συνομιλεί με την Ιστορία). Συναντηθήκαμε στα μέσα της δεκαετίας του ‘80, γνωριστήκαμε και φτιάξαμε απ΄ αυτές τις φιλίες που παρά τα διαλείμματά τους, είναι αξίες σταθερές. Σήμερα συνομιλούμε με αφορμή την έκθεσή του «Καλημέρα, κύριε Proust», στην αίθουσα τέχνης Έκφραση- Γιάννα Γραμματοπούλου.

- Καλημέρα, Άγγελε Σκούρτη.
- Χαίρε, Ελένη. Ναι, γνωριστήκαμε το 1986 με την Έφη Στρούζα και γίναμε ομάδα εγώ, εσύ, ο Αλειθηνός και η Χατζηαργυρού και εκθέσαμε στην Ιλεάνα Τούντα, στο πλαίσιο των «4 Κριτικών θεωρήσεων». Όντως, το ένα μέρος της δουλειάς μου βασίζεται πάνω στα σύμβολα τέχνης και πολιτισμού. Πήρα π.χ. το σταυρό -χρησιμοποιημένο σύμβολο από την αρχαιότητα έως σήμερα- και θέλησα να του δώσω μια καινούρια σήμανση.
- Προσδιόρισε μου το «καινούριο».
- Μέσα από το παλιό έρχεται το καινούριο. Πως τελειώνει ο Ζορμπάς του Καζαντζάκη; Έλα, βρήκα πέτρα πρασίνη. Και τον καλεί να ξαναρχίσουν το ταξίδι. Περισσότερο πιστεύω στην ενέργεια του καλλιτέχνη και στη σχέση που διαμορφώνει με την πορεία του ίδιου του πολιτισμού. Η δική μου είναι μια σχέση Απολλώνιου και Διονυσιακού στοιχείου.
- Και στα υλικά που χρησιμοποιείς κάνεις χρήση συμβολική.
- Όπως χρησιμοποιώ το μαύρο χρώμα, βιωμένο στη μακρά ιστορία της τέχνης και ειδικά στο μοντερνισμό, χρησιμοποιώ και το κατακάθι του καφέ, γιατί και ο καφές είναι βιωμένος πίνοντάς τον με φίλους. Στην ίδια λογική, χρησιμοποιώ και το κόκκινο  βελούδο στο έργο «Μετα-Ιστορία» στην έκθεση «Εφήμερα». Δεν είναι απλώς ένα ύφασμα.
Έχει έλθει από την Αγία Πετρούπολη, πρώην Πέτρογραντ, μετά Λένινγκραντ και πάλι Αγία Πετρούπολη. Από την μια υπάρχει το κόκκινο της Σοβιετικής σημαίας και από την άλλη το κόκκινο της Βυζαντινής Ρωσίας, που φέραν Ρώσοι πρόσφυγες μετά την πτώση του καθεστώτος. Και τα δύο κόκκινα χρησιμοποιήθηκαν ως έννοιες, όπως και το κόκκινο μετάξι από την Κωνσταντινούπολη, για το έργο «Η Βυζαντινή μου παιδεία». Στο δε έργο «Post minimal», βασίστηκα στη σχέση του πορτοκαλί χρώματος στα ρούχα των φυλακισμένων του Γκουαντάναμο με το μαύρο χρώμα των τζιχαντιστών. Στη δουλειά μου το χρώμα έχει συμβολική έννοια. Με ενδιαφέρει ο συμβολισμός του υλικού και όχι η αισθητική του. Είναι ο τρόπος να κοιτάζω μέσα μου.
- Το συμβολικό στοιχείο έρχεται να συνομιλήσει με το πραγματικό και στις περφόρμανς σου.
- Όλες έχουν σχέση με την ανθρώπινη συνθήκη. Ας πάρουμε τις δύο τελευταίες που σχετίζονται με τους μετανάστες. Το να σκουπίζω την Πλατεία Βικτωρίας για να υποδεχθεί τους καινούριους μετανάστες που έρχονται, φεύγουν, ξανάρχονται, είναι για μένα μια μικρή προσφορά, με σαφή, βεβαίως, αναφορά στον Βeuys, όπως και στην περφόρμανς που έκανα με την Μαρία Μαραγκού, όπου κρατώντας ένα γδαρμένο λαγό, φώναζα αριθμούς και ονόματα εκείνων που έχουν αυτοκτονήσει από απόγνωση λόγω της οικονομικής κρίσης, ενώ η Μαραγκού με διέκοπτε διαβάζοντας αποσπάσματα από θεωρίες της τέχνης. Εάν, βέβαια, την έκανα σήμερα, θα φώναζα ονόματα πνιγμένων μεταναστών. Τελευταία, στον Πειραιά, στην «Ανθρώπινη απλώστρα», δύο γυναίκες κρατάνε με τα δόντια τους ένα σκοινί  στο οποίο απλώνω πλυμένα ρούχα μεταναστών. Υπάρχει ο άνθρωπος , το χρέος του , η προσφορά του. Η έννοια του καινούριου έρχεται μέσα από τα γεγονότα και την ανάγκη. Πάντοτε είναι αδικημένος ο άνθρωπος . Όταν φωνάζω όνομα μετανάστη, αύριο μπορεί να είναι το δικό μας όνομα ή των παιδιών μας. Κανείς δεν είναι έξω από το μοίρασμα της δυστυχίας, γι΄αυτό θα συνεχίσω τις δράσεις αυτές.

Τα Εξάρχεια στο μουσείο

της Αννίτας Αποστολάκη

grmousGraffiti σε αρχαιολογικό μουσείο; Στην Ελλάδα; Και όμως! Η αναγγελία της έκθεσης «Τετράδια των δρόμων. Τα συνθήματα και τα graffiti των Εξαρχείων» στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάτρας, στα πλαίσια του δεύτερου φεστιβάλ ArtWalk μας εξέπληξε ευχάριστα, δεδομένου ότι γενικά υπάρχει έντονος σκεπτικισμός στη χώρα για τη θέση της σύγχρονης τέχνης σε αρχαιολογικά μουσεία. H θέρμη με την οποία αγκαλιάστηκε το εγχείρημα μας οδήγησε στο να συζητήσουμε με τους συντελεστές την έκθεσης: την επιμελήτρια και θεωρητικό της τέχνης δρ. Σοφία Μπουράτση, το φωτογράφο Τάκη Σπυρόπουλο, που φωτογραφίζει από το 2008 τα graffiti στους δρόμους των Εξαρχείων καιτον εικαστικό Serge Ecker από το Λουξεμβούργο, που συμμετέχει στην έκθεση με το έργο βασανίζομαι, μια μεταφορά σε νέον του γνωστού graffiti, για τη σύλληψη της έκθεσης και για τη σημασία που έχουν αποκτήσει με την κρίση τα graffiti στην Αθήνα, η οποία έχει χαρακτηριστεί από το διεθνή Τύπο ως η νέα πρωτεύουσα της street art.

Ανέκδοτοι Χαρακτικοί Διάλογοι, Μαίρη Σχοινά : Αιγαία Θάλασσα, Γραμμές και Χρώματα

του Εμμανουήλ Μαυρομμάτη*

mavrΑπό τους πιο δημιουργικούς και εφευρετικούς ΄Ελληνες χαράκτες, η Μαίρη Σχοινά δίδαξε ως Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και πραγματοποίησε 25 ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα, το Νέο Δελχί, τη Νέα Υόρκη, το Παρίσι, τη Λευκωσία, στο Πανεπιστήμιο του Wisconsin και στο Quincy Art Center των ΗΠΑ. Έχει βραβευθεί το 2003 στη Διεθνή Έκθεση Χαρακτικής του Kyoto και το 2009, στην Triennale Χαρακτικής της Κρακοβίας. Η συνομιλία που ακολουθεί είναι αποσπάσματα ενός εκτεταμένου διαλόγου του συγγραφέα μαζί της και περιλαμβάνεται στις 25 συνομιλίες του με Έλληνες χαράκτες, τις οποίες θα δημοσιεύσει αργότερα στην ολοκληρωμένη τους εκδοχή.

Μαίρη Σχοινά: Όταν κατεβήκαμε στην Αθήνα από τις Σέρρες, όπου γεννήθηκα, […] μέσω ενός φίλου του θείου μου βρέθηκα στον Σαραφιανό, κρυφά από τον πατέρα μου, ο οποίος ήθελε να σπουδάσω αρχιτεκτονική στο Πολυτεχνείο. Άρχισα να κάνω σχέδιο στη διάρκεια των δύο Σχολικών χρόνων. Ήρθε η στιγμή που τέλειωσα το σχολείο και έδωσα εξετάσεις στη Σχολή Καλών Τεχνών. Πέρασα με την πρώτη στο Προκαταρκτικό. Δούλεψα με τον Δάσκαλο Νικολάου και βέβαια συνέχισα να κάνω σχέδιο και με τον Σαραφιανό, για να δώσω στα εργαστήρια. […] Έπρεπε να επιλέξω ζωγραφική και κάτι άλλο. Είχε συμπληρωθεί το εργαστήριο του Μόραλη που είχα επιλέξει και πήγα στη χαρακτική με τον Γραμματόπουλο.

Εμμανουήλ Μαυρομμάτης : Και η ζωγραφική;

-Ζωγραφική κάναμε στο εργαστήριο το πρωί και το απόγεμα χαρακτική. Ο δάσκαλος ήταν αυστηρός με τις συνθέσεις που μας έβαζε να ζωγραφίσουμε και μας δημιουργούσε άγχος, […] μας μάθαινε όμως πάρα πολλά πράγματα για τη σύνθεση και το χρώμα[…]. Αφού ενέκρινε τα σχέδιά μας […]τα χαράζαμε. Ο δάσκαλος είχε και πολύ ωραίες πλευρές. Μας μιλούσε για τη σύγχρονη τέχνη, μας μετέφερε την εμπειρία του από το Παρίσι, όπου είχε ζήσει αρκετά χρόνια και είχε τις επαφές του. Είμαστε στο εργαστήρι όλη τη μέρα μέχρι τις δέκα το βράδυ. […] Η σχολή ήταν το σπίτι μας. […] Πέσαμε στη δικτατορία, αλλά αυτό δεν μας σταμάτησε, πηγαίναμε και δουλεύαμε.[…] Είχα φτιάξει ένα πολύ ωραίο εργαστήριο στα Εξάρχεια, […] μαζευόμασταν και κάναμε πολιτικές συζητήσεις, αλλά και διασκέδαση και δημιουργία, ήταν ένα κέντρο διερχομένων φίλων… Τα γεγονότα (εννοεί: του Πολυτεχνείου), τα περάσαμε μέσα στη σχολή. […] Τελείωσα τη Σχολή το 71, και ‘71-‘73 έκανα τέχνη του βιβλίου με τον Παπαδάκη. Έφυγα το ‘76 για το Παρίσι. Επειδή ήμουν μεγαλύτερη από 26 χρονών δεν μπορούσα να φοιτήσω κανονικά στην Beaux-Arts, με δέχτηκαν ως ακροάτρια στη λιθογραφία, άρεσαν πολύ οι ξυλογραφίες μου. Έμεινα εκεί πεντέμισι χρόνια. Για να έχω φοιτητική κάρτα γράφτηκα στο Πανεπιστήμιο της Vincennes. Ήταν η εποχή του απόηχου του Μάη του ΄68, δίδασκαν ο Πουλαντζάς, ο Τσουκαλάς, […] παρακολουθούσαμε διαλέξεις και σεμινάρια. […] Πεντέμισι χρόνια έκανα λιθογραφία σε πέτρα και λίγο χαλκογραφία στο επάνω εργαστήριο […] αλλά είχα καημό με τη λιθογραφία γιατί ο Γραμματόπουλος μας έκανε περισσότερο ξυλογραφία, -η λιθογραφία ήταν ένα μυστήριο, γιατί εμείς ζωγραφίζαμε την πέτρινη πλάκα και είχαμε έναν βοηθό, ο οποίος μας οξείδωνε τις πλάκες, αλλά δεν μας έλεγε το μυστικό. Και έφτασα στο Παρίσι, όπου διαπίστωσα πόσο εύκολο ήταν, και από την πρώτη στιγμή τύπωσα λιθογραφία. […]  Έρχομαι από το Παρίσι και πάω να δω τον Δάσκαλο Γραμματόπουλο, που τον εκτιμούσα πολύ, κι εκείνος με συμπαθούσε. Περάσαμε πολύ ωραία χρόνια μαζί του γιατί μας πήγαινε, όλο το εργαστήριο, καλοκαίρια στο Μόλυβο, […]το πρωί ζωγραφίζαμε και το απόγευμα βλέπαμε τα έργα και τα συζητούσαμε … […] επιστρέφαμε στο εργαστήρι και δουλεύαμε τις ξυλογραφίες μας, […].

Όταν τελικά γυρίζω πίσω (εννοεί: από το Παρίσι) βλέπω τον δάσκαλο, […] τι θα κάνω τώρα τον ρωτάω, είμαι σε δύσκολη κατάσταση, εργαστήρι δεν έχω, έκανα λιθογραφία πεντέμισι χρόνια, […] μου λέει, μπες μέσα στο εργαστήριό μου παιδάκι μου και κάνε λιθογραφία, είχε ένα εργαστήριο που είχε ότι χρειαζόταν, πέτρες πρέσα, τα πάντα […] Εκεί δούλευα μόνη μου. Του έδειχνα τα έργα μου, του άρεσε, τα κουβεντιάζαμε […]. Μέχρι το 1983.

-Τι έκανες από την πλευρά της εικόνας;

-Στο Παρίσι ή εδώ;

-Και στο Παρίσι και εδώ.

-Βρέθηκα ξαφνικά στο Παρίσι, που είναι μια πόλη καταπληκτική, αλλά είχα χάσει την ελληνική φύση. Μου έλειπε. Έτσι φαντάστηκα το ανοιχτό παράθυρο. Άρχισα να δουλεύω στο πρώτο πλάνο της σύνθεσής μου, τον άνθρωπο, μετά μόνο το παράθυρο. Ήταν η αυστηρή γεωμετρική φόρμα μπροστά και έξω από το παράθυρο, η φύση με τις ελεύθερες φόρμες και όλο το φως το ελλαδικό. Αυτή η αντίθεση φύσης-τεχνολογίας ήτανε που με προκάλεσε να δημιουργήσω μια σειρά λιθογραφιών. Σε κάποια από αυτά τα έργα έβαζα και ένα κλειστό τζάμι και τη διαφάνεια του τζαμιού την έκανα με ένα ελαφρό γκρι που έδειχνε σαν ένα φίλτρο. Έπαιζα με το «gris grec», που το ονόμαζαν οι συμφοιτητές μου εκεί […]. Το 1980 πήρα τη γαλλική υποτροφία και έμεινα στην Cité des Arts, το σπίτι των καλλιτεχνών με θέα πάνω στον Σηκουάνα. Καταπληκτικά! Αυτά.

Όταν γύρισα από το Παρίσι έκανα έκθεση στην γκαλερί Σύγχρονη Χαρακτική, στη Χάρητος, που την είχε η Μαριλένα Λιακοπούλου μαζί με την Εύη Σαπουτζάκη. […].

-Αυτή ήταν η πρώτη έκθεση. Τι έγινε μετά; […].

-Μόλις γύρισα μπήκα στο Κολλέγιο Αθηνών και δίδασκα στο δημοτικό. Μετά από την έκθεση με τα παράθυρα, … είχα ήδη αρχίσει τη σειρά με τ’ αγκάθια, «τα καλοκαίρια» μου, ήταν μαυρόασπρες ξυλογραφίες, […] και είχα βρει έναν τρόπο να κάνω και τη λιθογραφία σε τσίγκο. […] έμαθα για τον Παπαδόπουλο, που είχε στο λιθογραφείο του μια μηχανή μονόχρωμη, […] ζωγραφίζαμε τους τσίγκους και πηγαίναμε και τους τυπώναμε. […]
Το ΄93 μπήκα στη σχολή, ως ειδικό διδακτικό προσωπικό. […] Κάποια στιγμή ήρθε απόφαση από το υπουργείο ότι μπορούσαμε να βάλουμε υποψηφιότητα για τη βαθμίδα του λέκτορα. Έτσι έγινε η εκλογή μου στη βαθμίδα του λέκτορα.

-Πώς εξελίχθηκε η χαρακτική σου αυτό διάστημα;

-Ξεκίνησα μια σειρά από ξυλογραφίες. Δούλευα το ελληνικό ύπαιθρο. Μαυρόασπρες ξυλογραφίες, έβγαινα στην Αττική και ζωγράφιζα και μετά πήγαινα στο εργαστήρι και χάραζα τα σχέδιά μου[…].

-Αυτά τα προσχέδια τα κράτησες; Θα μπορούσε να γίνει μια παράλληλη έκθεση. Τα προσχέδια και οι ξυλογραφίες.

-Ελάχιστα κράτησα. […]. Το χαρακτηριστικό τους ήταν οι απλές φόρμες, ήμουν επηρεασμένη από το δάσκαλο ˑμεγάλες φόρμες και πολύ φως. Εγώ δεν το καταλάβαινα, αλλά μου το έλεγαν όλοι, […] έβγαινε ένα φως που ήτανε χαρακτηριστικό των έργων μου…

-Σε τι οφείλεται; Στις ιδέες σου, σε μια τεχνική που χρησιμοποιούσες για να δώσεις αυτό το φως;

-Φαίνεται ότι έβγαινε πηγαίο, ήταν ασυναίσθητο, έκανα διαφάνειες τέτοιες, που έβγαζαν φως, […] Ο Γραμματόπουλος σίγουρα με επηρέασε, τα χαρακτικά του έχουνε φως, […]. Ξαναπήγα στο Παρίσι, το καλοκαίρι τρεις μήνες στη Cité des Arts και έκανα χαλκογραφίες […][…]. Αργότερα έφυγα με εκπαιδευτική άδεια της ΑΣΚΤ για ένα workshop 8 μηνών για φωτοχαλκογραφία στη Νέα Υόρκη[…]. Δημιούργησα μια σειρά έργων με αντανακλάσεις ουρανών με σύννεφα, μέσα στα θεόρατα γυάλινα κτίρια των ουρανοξυστών. Με τίτλο Αντανακλάσεις. Και πάλι η αντίθεση φύσης τεχνολογίας στη δουλειά μου.

-Οι τεχνικές που χρησιμοποίησες σε κατήυθυναν προς ορισμένα θέματα που χρησιμοποίησες;

-Εννοείς της χαλκογραφίας;

-Της χαλκογραφίας, της ξυλογραφίας, της λιθογραφίας…

-Εγώ κατεύθυνα τη δουλειά μου. Ανάλογα με το πως ήθελα να αποδώσω το θέμα μου, επέλεγα την τεχνική. Την ξυλογραφία την αγάπησα πολύ, από το δάσκαλό μου. […]. Τη δουλεύω ακόμα και έχω πετύχει τις διαφάνειες στις θάλασσές μου με τις σκληρές ίνες του ξύλου.

Το 2000 ξεκινάω ένα ταξίδι στα Κουφονήσια. Εντυπωσιάστηκα από τις διαφάνειες του νερού και τις φωτογράφιζα, ασταμάτητα.

Στις καλλιτεχνικές αναζητήσεις μου τότε κυριαρχούσε το θέμα της αισθητικής των αρχαϊκών Γραφών. Ήταν η εποχή που έκανα πολλά ταξίδια στη Μέση Ανατολή […] στην πορεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου […], Ιράκ, Ιορδανία, Συρία, Πακιστάν, ως τον Ινδικό Καύκασο […]. Προέκυψε μια σειρά ξυλογραφιών με τις αρχαίες ελληνικές γραφές στην Αιγαία θάλασσα, Αιγαιίς. Συνέχισα την Αιγαία θάλασσα, Φως και Χρώματα με ξυλογραφίες αντανακλάσεων του φωτός στο νερό και τις συνεχείς χρωματικές εναλλαγές του.[…]  Έτσι, από αυτές τις ξυλογραφίες μου, τα τρίπτυχα και τα δίπτυχα, προήλθε στη συνέχεια η εγκατάσταση «Ωδές Αιγαίου», 10x12 μέτρα. Αποτελείται από 47 πάνελ 2.5 μέτρων που αιωρούνται από την οροφή, τυπωμένα ψηφιακά σε φυσικό μετάξι Κινας, φωτομεταφορά από τις ξυλογραφίες μου. Πήγα ένα ταξίδι με το Καλλιτεχνικό Επιμελητήριο στην Κίνα τότε […] και έφερα 150 μέτρα φυσικό μετάξι. […].

Το 2013 πραγματοποίησα το ρομαντικό μου όνειρο: αυτό, που από πέντε χρονών είχα μέσα στο μυαλό μου. […] Όλα τα χρόνια που πήγαινα στα Κουφονήσια φωτογράφιζα 3 μέρες την πανσέληνο του Ιουλίου, πριν και μετά. […] Την αντανάκλαση του φωτός πάνω στο νερό. Τον φεγγαρόδρομο […] Από τις φωτογραφίες αυτές διάλεξα τις συνθέσεις μου, τις επεξεργάστηκα στον υπολογιστή, […] και επειδή είχα μάθει στη Νέα Υόρκη την τεχνική της φωτοχαλκογραφίας, […] στερέωσα το άσπρο πάνω στον χαλκό και στο υπόλοιπο, που ήταν ανοιχτός ο χαλκός ψήθηκε η ακουατίντα και τυπώθηκε ένα εκπληκτικό μαύρο, βελούδο με τον τίτλο Η Μαγεία του Μαύρου[…].

Η δουλειά μου, που παρουσιάζεται αυτές τις μέρες στο Λουτρό των Αέρηδων στην Πλάκα, με τίτλο Ωδές Αιγαίου τιμούν του Πανάρχαιους Θησαυρούς των Αντικυθήρων, στο υδάτινο περιβάλλον τους, αποτελείται από 13 τυπώματα ξυλογραφίας σε συνδυασμό με ψηφιακή εκτύπωση.[…]

*Ομότιμος Καθηγητής
του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Αναδημοσίευση από "Τα Νέα Της Τέχνης" Νο 226

(Στην 8η Μπιενάλε Φοιτητών θα συμμετέχει για πρώτη φορά η σχολή καλών τεχνών του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων)

«Παλέτα και έργο είναι το ίδιο πράγμα» H Πελαγία Κυριαζή συνδιαλέγεται με τον Γιάννη Μιχαηλίδη για τη δουλειά του

Της Πελαγίας Κυριαζή

pekiΜε την ευκαιρία της πρόσφατης αναδρομικής έκθεσης του ζωγράφου Γιάννη Μιχαηλίδη στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, η ζωράφος Πελαγία Κυριαζή πραγματοποίησε έναν διάλογο μαζί του.

Υπαινικτικός ζωγράφος, όπως του αρέσει να θεωρεί τον εαυτό του, ο Γιάννης Μιχαηλίδης όταν δεν μπορεί να αντλήσει τα θέματά του από «βιωμένες εικόνες» αυτά προέρχονται από τη φύση. «Αυτά τα έργα που έχουν προκύψει τυχαία έχουν προϋπάρξει στη φύση», λέει. Έτσι, προκύπτουν οι θάλασσες όπως αυτές διατυπώνονται στους ζωγραφικούς του πίνακες.

«Πόρτα στο Αιγαίο» το 1972 και «Παράθυρο στο Αιγαίο» το 1998. Σα να επιστρέφεις ξανά στο ίδιο θέμα. Τι είναι αυτό που σε ενδιαφέρει σε αυτή την αντίστιξη πλαισίου και ανοίγματος;
-Aν με ρωτούσες τότε δεν θα μπορούσα να φανταστώ τι θα συμβεί το 1998. Mετά από 26 χρόνια αισθάνθηκα την ανάγκη να δημιουργήσω έργα απαντώντας στα παλαιότερα. Πώς θα τα έκανα έχοντας αποκτήσει πείρα και εξοικείωση με τα υλικά και με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Γιάννης Στεφανάκις: Ένας πολυπράγμων καλλιτέχνης που δεν σταματά να ερευνά

enasstefanakis01Συνέντευξη: Άρτεμις Καρδουλάκη

Η πολυσύνθετη πορεία του Γιάννη Στεφανάκι στη ζωή, τον οδήγησε στη ζωγραφική και τη χαρακτική. Ξεκίνησε γράφοντας ποίηση, συνέχισε ως στοιχειοθέτης-τυπογράφος και κατέληξε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας να σπουδάζει ζωγραφική και χαρακτική. Στη συνάντηση που είχαμε μαζί του μας μιλάει για τις διάφορες φάσεις της δουλειάς του και την αγάπη του για την τυπογραφία. Αλλά ο Γιάννης Στεφανάκις δεν περιορίστηκε να κάνει τέχνη. Ασχολήθηκε με τον χώρο της λογοτεχνίας εκδίδοντας περιοδικά και βιβλία.

 

 

-Πώς ξεκίνησες να γίνεις καλλιτέχνης;

-Ξεκίνησα σαν στοιχειοθέτης-τυπογράφος όταν ανέβηκα στην Αθήνα. Στο χωριό μου είχα την ευτυχία να ζω μέσα στη φύση, που εξακολουθώ να αγαπώ και που είναι πηγή έμπνευσης σε πολλά έργα μου και ποιήματα. Από μικρός ήθελα να κάνω με τα χέρια μου ό,τι έβλεπα να κάνουν οι μεγάλοι. Αυτό ήταν ένα πρώτο βήμα μέχρι που σε διάφορα τυπογραφεία της Αθήνας έμαθα το μέτρο της κλασικής τυπογραφίας και την ισορροπία του άσπρου - μαύρου. Εκεί, η φόρμα πρέπει να είναι αυστηρά δομημένη και ελεγχόμενη διαφορετικά δεν μπορεί να τυπωθεί, θα διαλυθεί. Από αυτή την αγάπη προέκυψε και η ταινία που έχω κάνει «Το αγλαόν – η κλασική τυπογραφία». Κάπως έτσι είδα στη συνέχεια τη χαρακτική, με την οποία πρωτοασχολήθηκα όταν βρέθηκα στην ΑΣΚΤ το 1971 για δύο χρόνια στην «Τέχνη του βιβλίου και τυπογραφία». Μετά άνοιξα με τα αδέλφια μου τυπογραφείο, ενώ έκανα άπειρα χαρακτικά . Συμμετείχα σε ομαδικές εκθέσεις χαρακτικής ενώ έκανα δύο ατομικές μέχρι το 1984, χρονιά που πέρασα στο προκαταρκτικό εργαστήριο ζωγραφικής του Πατρασκίδη της ΑΣΚΤ συνεχίζοντας με τον Κεσσανλή. Μετά από χρόνια πήρα και δεύτερο πτυχίο χαρακτικής.

-Δηλαδή η τυπογραφία σε έστρεψε προς την τέχνη;

- Νομίζω πάντα υπήρχε η «τρέλα» μέσα μου. Πάντα έγραφα στίχους. Λίγο πολύ ξεκίνησα γράφοντας. Τελειώνοντας το δημοτικό πήγα στο Ηράκλειο Κρήτης να γίνω επιπλοποιός. Από εκεί προκύπτει και η αγάπη μου για την ξυλογραφία.

-Πώς συνδυάζεις τις διάφορες καλλιτεχνικές δραστηριότητες με την τέχνη των εικαστικών;

-Συγχρονίζονται. Όταν σχεδιάζω ένα περιοδικό είναι σαν να ζωγραφίζω, με την έννοια ότι ισορροπώ λέξεις και εικόνες με τέτοιο τρόπο ώστε να προκύπτει μια νέα εικόνα. Αντιμετωπίζω το περιοδικό ή τα βιβλία, που κατά καιρούς βγάζω, σαν ένα έργο τέχνης. Το τίμημα είναι πολύ βαρύ. Επειδή προσπαθώ, όσο το ελέγχω, να είναι άρτια αυτά που κάνω.

-Τώρα ασχολείσαι περισσότερο με τη χαρακτική ή με τη ζωγραφική;

Η πρόκληση για μένα είναι αυτό που θέλω να κατακτήσω κάθε φορά. Θέλω να πιστεύω ότι στη χαρακτική έχω κατακτήσει κάποια πράγματα, τώρα δίνω μεγαλύτερο βάρος στη ζωγραφική.

-Μίλησε μου για το πώς ασχολήθηκες με την ποίηση.

-Θα μιλήσω για ένα κλίμα που με έστρεψε προς τα εκεί. Το 1978 γνωρίζω τον Μιχάλη Κατσαρό. Πάντα διάβαζα. Έτσι ενθουσιάστηκα όταν μου πρότεινε να εκδώσουμε μια εφημερίδα για την ποίηση. Το 1980, με το που βγήκε το πρώτο τεύχος, μπήκα σε μια οικογένεια που ονειρευόμουν. Θεωρώ την ποίηση τη βασίλισσα των τεχνών. Με το περιοδικό γνώρισα και συνεργάστηκα με σπουδαίους ποιητές και συγγραφείς. Τυπογράφους-εκδότες, διανοούμενους, όπως τον Φίλιππο Βλάχο των εκδόσεων «Κείμενα». Έτσι εντάχθηκα σ’ αυτό το σινάφι. Είχα εκδώσει βιβλία μου με ποιήματα πριν γνωρίσω τον Μιχάλη Κατσαρό, τα οποία έχω καταχωνιάσει.

-Ποίηση λοιπόν, λογοτεχνία και τυπογραφία. Είναι η τυπογραφία η μήτρα για σένα;

-Μικρός όταν ήμουν, η τυπογραφία με σημάδεψε. Γνώρισα τυπογράφους που ήξεραν καλά τη γλώσσα. Η τυπογραφία ήταν ένα μπόλι. Όταν κατά διαστήματα περιφερόμουν σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας προσπαθούσα να ακούσω ήχους πιεστηρίων.

-Τελικά πώς συνδυάζεις τη ζωγραφική με τη χαρακτική;

-Το θέμα δεν είναι να μεταφέρεις τις ζωγραφικές φόρμες στη χαρακτική. Το θέμα είναι να βρίσκεις λύσεις χαρακτικές και να εξελίσσεις περαιτέρω τη χαρακτική σου. Να κάνεις διαφορετικά πράγματα. Υπάρχουν λύσεις που δεν σου τις δίνει η ζωγραφική. Στη χαρακτική πρέπει να είσαι απόλυτος, ακριβής. Δεν μπορείς να διορθώσεις εύκολα το ξύλο, το λινόλεουμ. Στην πράξη, εδώ και πολλά χρόνια, επιχειρώ να παντρέψω αυτές τις δύο τέχνες. Πρόσφατα, για μια θεματική έκθεση, έκανα ένα έργο με τον Παπαδιαμάντη, στο οποίο έχω χαράξει τη μορφή του, το έχω μελανώσει και το έχω αφήσει όπως είναι ζωγραφίζοντας τον φόντο. Έχω επίσης χαράξει- τυπώσει σε μουσαμά, διάφορα σχήματα, τα οποία έχω μεταφέρει, κολλήσει σε ζωγραφικά μου έργα.

-Έχεις διαλέξει την παραστατική ζωγραφική;

-Ξεκίνησα σαν αφαιρετικός. Ζωγραφίζοντας πολύ με υλικά όπως το χώμα, τα πριονίδια, τις κόλλες, τη φωτιά. Ήταν ένας αφηρημένος εξπρεσιονισμός, μια αφηρημένη τοπιογραφία με αιχμές οικολογικές. Σιγά σιγά αυτό με πήγε σε μία παραστατική εικόνα, που προσπαθώ να μην έχει καμία σχέση με το μεταμοντέρνο. Στην τελευταία μου έκθεση στην γκαλερί «Έκφραση» το Γενάρη του 2011, μου είπε κάποιος «και εγώ που νόμιζα ότι έχουν πεθάνει τα τελάρα». Αυτό για μένα ήταν κάτι πολύ ενθαρρυντικό.

-Πώς οδηγήθηκες στο να κάνεις παραστατική δουλειά;

Το παιγνίδι της απόλυτης ανεικονικής ζωγραφικής δε μου λέει και πολλά σήμερα. Είχε σημαδέψει μια γενιά που δεν μπορούσε να κάνει τίποτε άλλο. Είμαι ευτυχής που ζω σε μια πολυσημική εποχή. Βεβαίως πάντα κρίνεσαι!

-Η έκθεσή σου στην γκαλερί «3» ήταν η πρώτη σου;

Ναι, το 1990. Η πρώτη ατομική ζωγραφικής. Το 1981 έκανα μία έκθεση χαρακτικής σ’ έναν εκθεσιακό χώρο «συλλογικότητας» στην οδό Ιουλιανού. Είχα τυπώσει ένα δίπτυχο με κείμενο του χαράκτη Α. Τάσσου, ο οποίος μου αγόρασε ένα έργο. Μεγαλεία.

-Πώς προέκυψε η ενασχόλησή σου με την πόλη;

-Είναι μία σχέση μίσους και αγάπης η πόλη. Είναι σαν να  βρίσκομαι  ανάμεσα σε δύο βάρκες. Ενώ θέλω να είμαι κάπου αλλού βρίσκομαι εδώ, και το θέλω. Πιστεύω ότι εκφράζω την πλειονότητα του κόσμου.

-Από ποιες άλλες περιόδους πέρασε η δουλειά σου;

-Μετά την έκθεσή μου στην γκαλερί 3 με τα αφαιρετικά τοπία, άρχισα να μαζεύω από το δρόμο έτοιμα παράθυρα από οικοδομές, τα τελάρωνα και έκανα ζωγραφικούς χώρους. Μετά είδα ιδιαίτερα περιγραφικά αυτά τα έργα οπότε προέκυψε το «Παράθυρο της Εικόνας». Κατόπιν έκανα επίτυχους κύβους αλλά επεκτάθηκα και στον χώρο. Αυτά τα κουτιά αν τα βάλεις το ένα πάνω στο άλλο γίνονται πολυκατοικία. Έτσι, προέκυψαν οι πόλεις, με αποκορύφωμα βεβαίως τις «Εικόνες περιπλάνησης», με 205 μικρά έργα στην «Έκφραση» το 2008 και  με κατάλογο των εκδόσεων Καστανιώτη. Ενδιάμεσα έκανα και άλλα πράγματα. Όπως την έκθεση «Τεχνοπαίγνιον» και «Ζωγραφίζοντας τον Λόγο». Στην καινούργια δουλειά, που δουλεύω από το 2011, έχω και κατασκευές αλλά και βίντεο. Σ’ αυτή τη δουλειά έρχεται περισσότερο μπροστά ο άνθρωπος, η φιγούρα.

-Θα ήθελα τώρα να μιλήσουμε για τα περιοδικά που έβγαλες. Το πρώτο σου περιοδικό ήταν αυτό με τον Κατσαρό;

-Ναι, το Επίπεδο. Ο τίτλος προέκυψε από το πιεστήριο, το οποίο τυπώνονταν. Βγήκαν δύο τεύχη. Στο τρίτο που ήταν να βγει, ο Κατσαρός μου πρότεινε να βάλουμε μόνο ποιήματα δικά του και ξυλογραφίες δικές μου. Δεν το δέχτηκα, έτσι σταμάτησε. Το 1989 με την άδεια του, προχώρησα μόνος στο Νέο Επίπεδο, συνεργαζόμενος μέχρι και σήμερα με τη γυναίκα μου τη ζωγράφο  Μαργαρίτα Βασιλάκου, και μόνο στο πρώτο τεύχος με τον ιδιόρρυθμο και ωραίο ποιητή Θωμά Γκόρπα. Κάπου ενδιάμεσα βγήκε σε πέντε τεύχη το συλλεκτικό Τεχνοπαίγνιον με αυθεντικά χαρακτικά. Κάποια στιγμή (μέσα στην κρίση) κυκλοφορεί δωρεάν (δύο φορές το χρόνο) από Κρήτη ως Αλεξανδρούπολη, το Νέο Επίπεδο στην τέταρτη περίοδο του, με συνδιευθυντή τον ποιητή Κώστα Θ. Ριζάκη. Η ανταπόκριση μεγάλη. Τον Απρίλιο θα κυκλοφορήσει το τέταρτο τεύχος.

-Συμμετείχες πρόσφατα σ’ ένα διεθνές φεστιβάλ στην Αλγερία εκπροσωπώντας την Ελλάδα. Μίλησέ μου γι’ αυτή την εμπειρία σου.

-Πρωτοπήγα στην Αλγερία το 2011 με την ECUM, οργανισμός που δραστηριοποιείται με καλλιτέχνες από τη Μεσόγειο. Οργανώνουν μπιενάλε ή workshops σε διάφορες μεσογειακές σχολές καλών τεχνών. Προσκλήθηκα στην Καλών Τεχνών, στην Batna της Αλγερίας. Εκεί με φοιτητές της σχολής, αλλά και άλλων χωρών, έκανα ένα workshop, πάνω σε ποιήματα του Καβάφη. Μετά απ’ αυτό με κάλεσαν στο 7ο Διεθνές Φεστιβάλ, εκπροσωπώντας τη χώρα μας. Ήταν για μένα μία έκπληξη. Το Μουσείο ΜΑΜΑ της Αλγερίας είναι το πρώτο Μουσείο Σύγχρονης και Μοντέρνας Τέχνης που υπάρχει σε αραβική χώρα. Έκανα τρία μεγάλα έργα, τα οποία εκτέθηκαν.

-Πως βλέπεις το γεγονός ότι στην Αλγερία υπάρχει ένα Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και στην Ελλάδα καθυστερεί να γίνει;

-Εκεί υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που αποφασίζουν να κάνουν κάτι και το πραγματοποιούν. Η Ελλάδα είναι μια χώρα που δεν αγαπάει τον πολιτισμό ενώ έχουμε πολύ καλούς καλλιτέχνες σε όλους τους τομείς. Ίσως θα έπρεπε να μην περιμένουμε από το κράτος. Πρέπει μόνοι μας να αυτοοργανωθούμε. Πρέπει κάποτε οι πολίτες να πάρουν την τύχη αυτής της χώρας στα χέρια τους. Παντού, και στην παραγωγή των προϊόντων και στην τέχνη.

-Πες μου για τα μελλοντικά σου σχέδια.

-Θέλω να τελειώσω την τελευταία μου δουλειά. Να συνεχίσω την κυκλοφορία του περιοδικού, όσο γίνεται, και να δουλέψω συλλογικά. Προσπαθώ, με άλλους καλλιτέχνες και ποιητές, να οργανώσουμε μια ομάδα, αλλά είναι πολύ νωρίς ακόμη για να μιλήσω γι’ αυτό.

Ταξίδια στη Μνήμη

kkp Η αίθουσα τέχνης εκφραση - γιαννα γραμματοπουλου εγκαινιάζει την Πέμπτη 12 Μαΐου 2016 ατομική έκθεση του Άγγελου Σκούρτη με τίτλο «Καλημέρα κύριε Proust».

Ο Άγγελος Σκούρτης στην καινούρια του δουλειά κάνει αναφορά στο μεγάλο συγγραφέα του μυθιστορήματος ‘’Αναζητώντας το χαμένο χρόνο’’ και ειδικά στο κεφάλαιο - (Επιστροφή στο Κομπραί) - και μαζί του ξαναβυθίζεται στις παιδικές του μνήμες.

Δημοσιεύουμε ένα διάλογο του Σκούρτη με την κα. Μαχαίρα:

«Εάν μου ζητούσε κανείς να συμπυκνώσω σε λίγες λέξεις τον Άγγελο Σκούρτη ως καλλιτέχνη θα έλεγα: Ανθρώπου Σύμβολα και Ανθρώπου Συνθήκη (δεκάδες έργα εγκαταστάσεις και περφόρμανς στις οποίες ο άνθρωπος συνομιλεί με την Ιστορία). Συναντηθήκαμε στα μέσα της δεκαετίας του ‘80, γνωριστήκαμε και φτιάξαμε απ΄ αυτές τις φιλίες που παρά τα διαλείμματά τους, είναι αξίες σταθερές. Σήμερα συνομιλούμε με αφορμή την έκθεσή του «Καλημέρα, κύριε Proust», στην αίθουσα τέχνης Έκφραση- Γιάννα Γραμματοπούλου.

- Καλημέρα, Άγγελε Σκούρτη.

- Χαίρε, Ελένη. Ναι, γνωριστήκαμε το 1986 με την Έφη Στρούζα και γίναμε ομάδα εγώ, εσύ, ο Αλειθηνός και η Χατζηαργυρού και εκθέσαμε στην Ιλεάνα Τούντα, στο πλαίσιο των «4 Κριτικών θεωρήσεων». Όντως, το ένα μέρος της δουλειάς μου βασίζεται πάνω στα σύμβολα τέχνης και πολιτισμού. Πήρα π.χ. το σταυρό -χρησιμοποιημένο σύμβολο από την αρχαιότητα έως σήμερα- και θέλησα να του δώσω μια καινούρια σήμανση.

«Η οδύνη των γεγονότων καταγράφεται μέσα από πύρινες φλόγες»

stvrsΔιάλογος της ζωγράφου Ερατούς Χατζησάββα με την ιστορικό της τέχνης Λήδα Καζαντζάκη για την έκθεση «Επένθεση μνήμης» στην γκαλερί έκφραση-γιάννα γραμματοπούλου

Hαίθουσα τέχνης-γιάννα γραμματοπούλου φιλοξενεί την ατομική έκθεση της Ερατούς Χατζησάββα. Η έκθεση έχει τον τίτλο «Επένθεση μνήμης» και θα διαρκέσει μέχρι τις 8 Μαϊου 2016 σε επιμέλεια της ιστορικού της τέχνης Λήδας Καζαντζάκη.

Το artnewsδημοσιεύει ένα διάλογο μεταξύ της καλλιτέχνδος και της επιμελήτριας που αναλύει διεξοδικά το ουσιαστικό περιεχόμενο της έκθεσης. Ιδιαίτερα επίκαιρη η έκθεση εικονογραφεί την ιστορική μνήμη και το τραύμα της απώλειά της.

Λ.Κ Το τραύμα της απώλειας και ο αναστοχασμός του μέσα από τη μνήμη διαπερνά την τελευταία σας δουλειά. Πως το αντιμετωπίσατε ως εικαστικός;

Ε.Χ Η μνήμη όταν την αγγίζεις πονεί, λέει ο Γιώργος Σεφέρης. Η μνήμη ως προσωπικός και συλλογικός αναστοχασμός αποτελεί κυρίαρχο άξονα της δουλειάς μου. Οι εμπειρίες, ατομικές και συλλογικές, οδηγούν σε μια βιωματική εικαστική πρόσληψη και ανασύνθεση. Η ιστορία ως σχολικό μάθημα το καλοκαίρι του ’74, οι διαδρομές της προσφυγιάς, οι εμπειρίες του πολέμου, η απώλεια αγαπημένων προσώπων, η στέρηση της πατρίδας, οι εμφύλιες συγκρούσεις, επανατοποθετούνται, ανατρέπονται και αναδομούνται συνειρμικά και επικαιροποιούνται. Η οδύνη των γεγονότων καταγράφεται μέσα από πύρινες φλόγες που αποτελούν το συνεκτικό κρίκο σ ’αυτόν τον κύκλο της δουλειάς μου, που παρουσιάζεται στη γκαλερί εκφραση- γιαννα γραμματοπουλου, με τίτλο «Επένθεση Μνήμης». Πρόκειται για 9 από 32 έργα ενός κύκλου «καταγγελίας», δουλεμένα τα τελευταία χρόνια στα οποία συνειφέρονται, ο ιδιωτικός χώρος της προσωπικής δοκιμασίας με το δημόσιο χώρο της συλλογικής μνήμης.

Λ.Κ Ισορροπείτε ανάμεσα σε μια εξπρεσσιονιστική πινελιά και μια αυστηρή γεωμετρία με σχήματα κλασσικά όπως αυτό της σταύρωσης. Θεωρείτε ότι πρόκειται για μια φορμαλιστική αντιπαράθεση ή υπάρχει και ένα νοηματικό υπόστρωμα που στηρίζει τις μορφές;

Συνέντευξη με τον Θανάση Μακρή

ekfrΣυνέντευξη: Άρτεμις Καρδουλάκη

Θανάσης Μακρής

«Για μένα η ζωγραφική πράξη είναι η μάχη μεταξύ των κηλίδων»

Ο ζωγράφος Θανάσης Μακρής μιλάει στο σύντομο διάλογο που είχαμε μαζί του για την αφαίρεση που κυριαρχεί στο έργο του. Τα τελευταία οκτώ χρόνια ασχολείται με τοπία και ένα μέρος αυτής της δουλειάς θα την δείξει στην επικείμενη έκθεσή του στην αίθουσα τέχνης έκφραση-γιάννα γραμματοπούλου. Κύρια επιδίωξή του είναι να κάνει μέσα από τη ζωγραφική του παλέτα «να δονείται ο χώρος». Έχοντας πάντα σαν αφετηρία κάποιο θέμα αφαιρεί στοιχεία από αυτό ώστε στο τέλος να είναι μια υπόμνηση, μια γεύση.

-Πως ξεκίνησες την θητεία σου στην τέχνη;

-Τελείωσα την ΑΣΚΤ με καθηγητή το Μόραλη. Ο Μόραλης ήταν μεγάλος δάσκαλος, ίσως και ο τελευταίος. Μου έμαθε ορισμένα στοιχεία πλαστικής αναζήτησης που τα συναντώ μέχρι σήμερα.

-Ξεκίνησες να ζωγραφίζεις από μικρός;

-Με έλεγαν ζωγράφο. Ήμουν κακός μαθητής αλλά μάθαινα τους καλούς μαθητές ζωγραφική. Αυτό ήταν μια επιβεβαίωση.

-Δηλαδή ήξερες από μικρός την πορεία που θα ακολουθούσες.

-Τελείωσα οικονομικό Γυμνάσιο και ένας καθηγητής στην Τετάρτη Γυμνασίου μου πρότεινε να πάω στην Καλών Τεχνών. Δεν ήξερα ότι υπήρχε μέχρι τότε. Οπότε το έβαλα στο μυαλό μου και το πραγματοποίησα. Στη συνέχεια πήρα την υποτροφία Βικάτου και πήγα στο Παρίσι για δύο χρόνια. Γύρισα και έκανα την πρώτη μου έκθεση στην γκαλερί Ώρα.

-Τι έδειξες;

-Τους πρώτους μου πίνακες και πολλά σχέδια. Έκανα και μια δεύτερη έκθεση εκεί, αλλά μετά έκλεισε και συνδέθηκα με την γκαλερί της Γιάννας Γραμματοπούλου.

-Εσύ κυρίως κάνεις τοπία.

-Με τάση στην αφαίρεση. Μόνο που παλιά το έκανα υποσυνείδητα ενώ το τώρα το κάνω συνειδητά. Ο βαθμός ανάλυσης σε ένα έργο για μένα έχει ένα όριο. Δεν θα μπορούσα να κάνω ποτέ φωτογραφικό ρεαλισμό. Αφαίρεση καταστρέφοντας το θέμα δεν έχω κάνει. Ξέρω το πλαίσιο μου. Πρόκειται για μια προσπάθεια ερμηνείας της εικόνας με τα δικά μου τα μέσα.

-Έχεις διαλέξεις να εκφράζεσαι με ζωγραφικά μέσα. Δεν έχεις δοκιμάσει άλλους τρόπους έκφρασης. Είσαι πιστός στη ζωγραφική.

-Έχω τόσο λίγο χρόνο να ασχοληθώ με άλλα πράγματα. Τώρα αρχίζω μετά από τόσα χρόνια δουλειάς να ανακαλύπτω ορισμένα στοιχεία. Με όλα τα υλικά βέβαια μπορείς να εκφραστείς αλλά επειδή ξεκίνησα με τα χρώματα θέλω να ανακαλύψω ορισμένες συνθήκες μ’ αυτά. Το θεωρώ πολύ ουσιαστικό.

-Επιμένεις πάντως στην αφαίρεση. Έχεις κάνει και ορισμένα έργα με συγκεκριμένες φιγούρες.

-Είναι μια παραστατική ζωγραφική με κάποια εξπρεσιονιστικά στοιχεία και μία αφαίρεση. Δεν μπορώ να κάνω λεπτομερείς αναγωγές. Δεν μπορώ να θεωρήσω τον εαυτό μου παραστατικό ζωγράφο.

-Γιατί αυτό;

-Για μένα είναι η μάχη μεταξύ των κηλίδων. Δεν το χάνω το θέμα ποτέ. Αν το χάσω τότε καταστρέφεται και το έργο. Στο τέλος μπορεί να καταλήξει σε μια υπόμνηση του θέματος.

-Πότε αισθάνεσαι ότι έχει τελειώσει ένα έργο σου;

-Σε κάποια έργα δεν μπορώ να τα προχωρήσω, ενώ κάποια άλλα μετά από χρόνια μπορεί να δω ότι χρειάζονται ορισμένα άλλα στοιχεία. Αλλά βέβαια αυτά έχουν κάνει ήδη την συνομιλία τους με το χρόνο και δεν έχουν πλέον ανάγκη να προσθέσεις κάτι άλλο.

-Ετοιμάζεις την έκθεση σου στην Γιάννα Γραμματοπούλου με τοπία με διάρκεια από 8 Μαρτίου έως 2 Απριλίου 2016.

-Στην προηγούμενη δουλειά έδειξα φιγούρες. Τα τελευταία οκτώ χρόνια ασχολούμαι με τα τοπία και νομίζω ότι θα συνεχίσω μ’ αυτά. Δούλεψα αυτά τα έργα τα τελευταία τρία χρόνια και νομίζω ότι είναι η καλύτερη φάση της δουλειάς μου. Το τοπίο με κάποιο τρόπο βοηθάει σ’ αυτό που λέμε αφαίρεση αν και κανονικά και το τοπίο υπάρχει φόβος να το καταστρέψεις, στο πορτραίτο υπάρχει λιγότερος. Πάντα ζωγραφίζω με μία εικόνα και πάντα με μία μνήμη. Έχω ταξιδέψει τα τελευταία χρόνια πολύ στις Κυκλάδες και με έχει εντυπωσιάσει πολύ το φως.

-Τι ψάχνεις μέσα από το τοπίο και γιατί λες ότι θα σε απασχολήσει για πολλά χρόνια ακόμη;

-Έχω την άποψη ότι οι Μαλέας, Οικονόμου, Λύτρας, Παπαλουκάς είναι μεγάλοι δημιουργοί για τα ελληνικά δεδομένα. Είναι μετεμπρεσιονιστές. Για μένα αυτοί είναι παγκοσμίου επιπέδου. Έχοντας σαν αφορμή το τοπίο κυρίως βρήκαν λύσεις που σε οδηγεί να βρεις το ίδιο το φως του ελλαδικού χώρου. Τέτοια ζωγραφική δεν θα την έβλεπες σε άλλη χώρα που έχει διαφορετικό φως. Αυτοί άνοιξαν ένα μεγάλο κεφάλαιο που όμως αφέθηκε. Δεν είχε συνέχεια. Εγώ ξεκινάω μ’ αυτούς τους ζωγράφους σαν οπτική αλλά το πηγαίνω μέσα από την δική μου εποχή.

-Δηλαδή αναζητάς το φως.

-Μέσα από το φως προσπαθώ να επεξεργαστώ τη φόρμα μου.

-Ωστόσο τα έργα σου δεν είναι φωτεινά. Κυριαρχούν σ’ αυτά οι καφέ αποχρώσεις.

-Αυτή ειναι η προσωπική μου συνεισφορά στη ζωγραφική. Το άλλο πακέτο είναι με τα ερεθίσματα που έρχονται μέσα από το φως.

-Γιατί λες ότι ίσως αυτή η δουλειά είναι η καλύτερη που έχεις κάνει;

-Είναι πιο κοντά σε σχέση μ’ αυτά που επεδίωκα πάντοτε. Επεδίωκα να βρω τις λύσεις πάνω στο θέμα της μερικής αφαίρεσης που είχα πάντα και να κάνω τη φόρμα να μιλάει πιο δυνατά πάνω σ’ ένα συγκεκριμένο θέμα.

-Αυτή είναι η τελική επιδίωξη;

-Θέλω να δονείται ο ζωγραφικός χώρος. Μπορεί να είναι μεγάλη φιλοδοξία αυτό αλλά το θέλω.

-Πως στέκεται το κοινό απέναντι στο έργο σου;

-Νομίζω ότι με κάποιους επικοινωνώ.

- Ανάφερες ότι θα συνεχίσει να σ’ απασχολεί το τοπίο.

-Νομίζω ότι δεν έχει ερμηνευθεί αρκετά το θέμα του ανάγλυφου του ελληνικού τοπίου σε σχέση με το φως που πέφτει πάνω του. Είναι πηγή για ερμηνείες. Και επειδή το βλέπω σαν ανοικτό ζήτημα θα με απασχολήσει πολύ ακόμη. Αλλά θα σου έλεγα και αυτό. Τι θα πει θέμα από ένα σημείο και μετά; Θα ήθελα όλα τα θέματα που μπορεί είναι τοπία, γυμνά ή φιγούρες να είναι ένα. Να αποτελούν μια ενιαία θεματική και να ζωγραφίζω τα πάντα με τον ίδιο τρόπο. Είναι πολύ δύσκολο αυτό, αλλά θα με έφερνε πολύ κοντά σ’ αυτό που ψάχνω. Το θέμα να μη σε δυναστεύει. Να μένει κάτι από το θέμα μόνο σαν αφορμή ή σα γεύση.

-Άλλες τέχνες σε έχουν επηρεάσει;

-Ο κινηματογράφος σε ένα βαθμό. Με εντυπωσιάζει το αποτέλεσμα. Μ’ αρέσει πολύ ο Ταρκόφσκι. Το έργο του έχει μεγάλη πυκνότητα κυρίως σαν μορφή παρότι δεν ξεχωρίζει άμεσα το περιεχόμενο.

 

 

ΡΕΝΑ ΤΖΟΛΑΚΗ: Η γοητεία της λεπτομέρειας

     RenaTzolaki          Μόνιμη κάτοικος Παρισιού από τη δεκαετία του ’60, η Ρένα Τζολάκη έχει διατηρήσει στενούς δεσμούς με τα εικαστικά πράγματα στην Ελλάδα και είναι γνωστή στους φιλότεχνους κύκλους. Τόσο χαράκτρια όσο και ζωγράφος, έχει εκθέσει πολλές φορές στο παρελθόν στην Ελλάδα, δύο φορές μάλιστα στην γκαλερί Ζουμπουλάκη. Εμείς είχαμε τη χαρά να συζητήσουμε για την πορεία της με αφορμή τη μεγάλη έκθεση της στην γκαλερί ArtΠρίσμα στον Πειραιά, η οποία περιλαμβάνει ένα εύρος έργων της από την αρχή της δημιουργικής της πορείας, χωρίς όμως να θεωρείται αναδρομική κατά την ίδια, «γιατί θα έπρεπε να βάλω και άλλα πράγματα».

               Γεννημένη στο Ηράκλειο της Κρήτης, ήξερε από πολύ νωρίς τι ήθελε να κάνει στη ζωή της: «Μπήκα στη Σχολή Καλών Τεχνών για ζωγράφος. Από μικρό παιδί με ρωτούσαν τι θα κάνω όταν μεγαλώσω και εγώ έλεγα ότι θα γίνω ζωγράφος. Ζωγράφιζα συνέχεια και μάλιστα ο πατέρας μου μου έλεγε ότι αν δω ότι δεν είσαι μια από τις πρώτες στην τάξη θα αναγκαστώ να σταματήσουμε και να μάθεις κάποιο επάγγελμα.» Ο πατέρας της καλλιτέχνιδος ήταν διοικητής εργοστασίου, αλλά παρακολουθούσε στενά τη μόρφωση των παιδιών του γιατί είχε ξεκινήσει ως διευθυντής λυκείου. Παρά τα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια, η καλλιτέχνης αρίστευσε και πέρασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα.

- Πώς από τη ζωγραφική προέκυψε η ενασχόλησή σας με τη χαρακτική, στην οποία ειδικεύεστε;

Με γοήτευσε η διδασκαλία του Γιάννη Κεφαλληνού, αυτού του σπουδαίου χαράκτη και σπουδαίου καθηγητή. Όταν ήμουν τριτοετής στη Σχολή Καλών Τεχνών, μου ζήτησαν τα παιδιά από το ατελιέ του Κεφαλληνού, να ποζάρω για ένα πορτραίτο. Αφού μου είπαν ότι θα με πληρώσουν παραπάνω απ’ ό,τι πλήρωναν τα μοντέλα, δέχτηκα, γιατί είχαμε ανάγκη από χρήματα τότε και οι σπουδές και τα βιβλία δεν ήταν δωρεάν. Να φανταστείτε, θυμάμαι ότι τότε πηγαίναμε στου Kaufmann για να ξεφυλλίσουμε απλώς τα βιβλία και να δούμε τα έργα των μεγάλων καλλιτεχνών, γιατί ήταν ακριβά και δεν μπορούσαμε να τα αγοράσουμε!

Έτσι ήρθα σε επαφή με τη διδασκαλία του Κεφαλληνού. Όταν τελείωσα την πόζα σε καμιά δεκαριά μέρες, τον πλησίασα και του ζήτησα να με πάρει στο ατελιέ του και μου είπε: «Μπορώ να σας πάρω, αλλά υπό τον όρο να λαμβάνετε μέρος και στους ετήσιους διαγωνισμούς και να τελειώσετε στην ώρα σας.» Συμφώνησα και κράτησα το λόγο μου, παρόλο που ο Κεφαλληνός πέθανε ένα χρόνο και κάτι μετά και τελείωσα με το νέο δάσκαλο που είχε έρθει.

Είχα καθηγητές και άλλους μεγάλους καλλιτέχνες στη σχολή, όπως το Μόραλη και το Γεωργιάδη, αλλά ο Κεφαλληνός ήταν Ο Δάσκαλος: όχι μόνο για τα καλλιτεχνικά, αλλά για τα πάντα. Μας έκανε όλες τις τεχνικές και μας είχε σαν παιδιά του: μας μάλωνε όταν έπρεπε, μας διόρθωνε, μας έλεγε τι δεν του άρεσε και έδινε συμβουλές που ήταν πολύτιμες σε έναν καλλιτέχνη για όλη του τη ζωή. Μας έλεγε να μη στεναχωριόμαστε αν κάποιος μας μιλούσε υποτιμητικά αποκαλώντας μας απλώς αρτίστες, γιατί εμείς δίνουμε τον τόνο και έχουμε ιδέες για το παρακάτω.

Συγκινείται όταν αναπολεί την ανθρωπιά με την οποία την είχε αντιμετωπίσει ο μεγάλος καλλιτέχνης όταν έμαθε ότι πέθανε ο πατέρας της και γι’ αυτό δεν είχε πάει στη σχολή τρεις με τέσσερις μέρες.

- Και το Παρίσι πώς προέκυψε;

Με τη συμμετοχή μου στο ατελιέ του Κεφαλληνού, όταν τελείωσα είχα δύο διπλώματα, και στη ζωγραφική και στη χαρακτική. Τότε πήγα στο ΙΚΥ να δώσω τα χαρτιά μου για τις ετήσιες υποτροφίες και είδα ότι προκήρυσσαν 25 για ζωγράφους και 12 για χαράκτες, οπότε σκέφτηκα ότι αναλογικά οι πιθανότητες θα με ευνοούσαν περισσότερο στη χαρακτική. Πήρα, λοιπόν, την υποτροφία και έφυγα το 1958 στο Παρίσι για ειδίκευση στη λιθογραφία.

Το Παρίσι ακόμα νομίζω θεωρείται το καλύτερο μέρος για να μάθεις λιθογραφία, καθώς ο Ντεγκά και ο Λωτρέκ ήταν οι πρώτοι που την ανέδειξαν, παρόλο που είχε ξεκινήσει από τη Γερμανία. Μάλιστα, η École Estienne από την οποία αποφοίτησα θεωρείται η μεγαλύτερη στον κόσμο για βιβλία. Γι’ αυτό, στην έκθεση στην γκαλερί ArtΠρίσμα έχω συμπεριλάβει αρκετά βιβλία που έχω φιλοτεχνήσει, όπως ποιητικές συλλογές σε περιορισμένα αντίτυπα, λιθογραφίες αλλά και οξυγραφίες.

- Οπότε έκτοτε είστε μοιρασμένη μεταξύ Γαλλίας και Ελλάδας.

Μετά τα τρία χρόνια των σπουδών μου, έγινα μέσα σε ελάχιστο διάστημα βοηθός καθηγητή και υπεύθυνη του ατελιέ του και στην πορεία παντρεύτηκα Γάλλο με ελληνικές ρίζες ευτυχώς, και κάπως έτσι έμεινα στη Γαλλία. Την Ελλάδα, όμως, δεν μπορείς να την βγάλεις ποτέ από την ψυχή σου. Σίγουρα λαμβάνεις πράγματα από τους άλλους, γιατί πρέπει να έχεις κοινούς κώδικες επικοινωνίας και ο άνθρωπος έχει ανάγκη την επικοινωνία, αλλά αν βλέπεις τα πράγματα με κάποια αγνότητα και με κάποια προσωπική αντίληψη δεν μπορεί τίποτα να σε επηρεάσει.

- Τα έργα σας σε πρώτη ματιά φαίνονται αφαιρετικά, αλλά όταν τα παρατηρείς λίγο καλύτερα καταλαβαίνεις ότι είναι πολύ σαφής η δομή του χώρου.

Νομίζει κάποιος στην αρχή ότι τα έργα μου είναι αφαιρετικά, αλλά ποτέ δεν είναι. Η πρόθεσή μου δεν είναι τέτοια. Πάντοτε υπάρχουν συγκεκριμένα πράγματα στα έργα μου τα οποία θέλουν το χρόνο τους για να τα ανακαλύψεις. Ένας πολύ μεγάλος και γνωστός Έλληνας ζωγράφος (σ.σ.: μας ζήτησε να μη δημοσιεύσουμε το όνομα), που ερχόταν πολύ συχνά στο ατελιέ μου στο Παρίσι και καθόταν και μου μιλούσε, μου έλεγε ότι του άρεσαν τα έργα μου γιατί, ενώ αρχικά δεν μπορείς να προσδιορίσεις τι ακριβώς είναι, στην πορεία καταλαβαίνεις και δημιουργείται ένας άλλος διάλογος που μπορεί να συνεχιστεί.

- Εσάς ποια είναι η κινητήριος δύναμή σας τόσα χρόνια στη δημιουργία;

Πάρα πολλά έργα είναι εμπνευσμένα από ποιήματα. Επίσης, άμα δω κάτι και μου αρέσει πολύ, θα με εμπνεύσει, θα το κοιτάξω, θα το ξανακοιτάξω, θα περάσω να το ξαναδώ, θα το σκεφτώ πολύ ή θα το μελετήσω και κάποια στιγμή θα κάνω ένα έργο γι’ αυτό. Για παράδειγμα, ακόμα και οι υπόγειοι σωλήνες ύδρευσης των αρχαίων που εκτίθενται στο μετρό, οι οποίοι είναι φτιαγμένοι από χώμα ουσιαστικά, με συγκίνησαν, γιατί παρατηρώ ότι πλέον εκλείπει όχι μόνο η μάθηση, αλλά η τεχνική αυτή καθεαυτή, που ήταν ένα απόσταγμα γνώσεων. Αυτές οι γνώσεις και τεχνικές έδιναν έναν πλούτο στην ψυχή του ανθρώπου και γι’ αυτό, ο άνθρωπος θα έπρεπε όχι μόνο να τις σέβεται, αλλά και να τις διατηρεί και να προσπαθεί να τις διαιωνίσει, γιατί αποτελούν τις βάσεις του πολιτισμού του.

Στην έκθεση υπάρχει ένα έργο το οποίο εμπνεύστηκα περνώντας μια μέρα από την πλατεία της Βαστίλης, που είναι πολύ κοντά στο ατελιέ μου. Είδα το φεγγάρι, σχεδόν πανσέληνος, σούρουπο αλλά όχι ακόμα πολύ σκοτεινά, και για μέρες μου είχε μείνει στα μάτια αυτή η εικόνα με τα διάφορα κτίσματα και το φεγγάρι. Κάποια στιγμή σκέφτηκα να το κάνω έργο, αφού το είχα συνέχεια στα μάτια μου. Ο τίτλος του έργου αυτού είναι “Le visage de la lune le sait” (Tο πρόσωπο του φεγγαριού το ξέρει). Ένας επισκέπτης με ρώτησε: «τι ξέρει;» Ξέρει ότι κάτι μου είπε. Θέλω να πω, δηλαδή, ότι το κάθε πράγμα μπορεί να σε εμπνεύσει.

Μεγάλο παράπονο της καλλιτέχνιδος είναι η απόσταση που έχουν πάρει πλέον στην ψηφιοποιημένη εποχή οι καλλιτέχνες από τη δημιουργική διαδικασία παραγωγής του έργου: «Αυτό που με έχει στεναχωρήσει πολύ είναι ότι βλέπω ότι έχει γίνει πολύ δημοφιλής η μεταξοτυπία από φωτογραφία και όχι από ζωγραφική, όπως κάναμε παλιά. Έχει μεγάλη διαφορά τόσο για τον καλλιτέχνη όσο και για το συλλέκτη να ξέρει ότι το έργο το έχεις φτιάξει εσύ ο ίδιος και ότι όταν θα βάλεις την υπογραφή σου, θα είναι πράγματι δικό σου έργο. Θα το δώσεις μεν σε ένα πιεστήριο, αλλά θα είσαι εσύ εκεί ως δημιουργός κάθε πτυχής του έργου, αφού το έχεις σχεδιάσει με το χέρι. Ένας καλλιτέχνης που σέβεται τον εαυτό του δε θα πουλήσει έργο του σε 850 αντίτυπα -είναι σαν το ένα έργο να είναι μία σελίδα από ένα βιβλίο 850 σελίδων. Οι μεγαλύτεροι καλλιτέχνες όλων των εποχών, όπως για παράδειγμα ο Ροντέν, έκαναν έως και 8 αντίτυπα, γιατί δεν είναι έντιμο να ζητήσεις και λεφτά μετά γι’ αυτό -είναι και ψέμα γι’ αυτόν που αγοράζει.»

-        Εκτός από τα βραβεία που έχετε πάρει, ποια θα λέγατε ότι ήταν η πιο σημαντική στιγμή στην καριέρα σας;

Έχω βραβευτεί για τη λιθογραφική μου από την Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Παρίσι και έχω πάρει και πολλά χρηματικά βραβεία, αλλά δεν εστιάζω σε αυτά: θεωρώ ότι τα πάντα είναι σημαντικά, διότι ο άνθρωπος αλλάζει, δεν είναι ο ίδιος. Για μένα, ας πούμε, μια από τις μεγαλύτερες στιγμές στην καριέρα μου ήταν η εικονογράφηση για «Τα άνθη του κακού» του Μπωντλέρ, το οποίο ήταν τιμή μου γιατί θεωρώ ότι είναι ύψιστο έργο.

- Οφείλω να ομολογήσω ότι μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση ο τρόπος με τον οποίο καλωσορίζετε τους επισκέπτες στην ιστοσελίδα σας (www.renatzolakis.com) , λέγοντας ότι η γνώμη τους για τα έργα σας δε σας αφήνει αδιάφορη κι ότι είστε πρόθυμη να ακούσετε τα σχόλια και τις παρατηρήσεις τους.

Μα νομίζω ότι αναπόφευκτα όταν δείχνεις τα έργα σου στο κοινό, εκτίθεσαι. Εκθέτεις, δίνεις απόψεις, δίνεις ένα δικό σου τρόπο οπτικής των πραγμάτων, το καλλιτεχνικό γούστο σου, και ακούς απόψεις. Μπορεί για το γούστο κάποιου τα έργα μου να είναι βλακείες, ενώ κάποιος άλλος να θεωρήσει ότι έχουν ποιότητα ή ότι υπάρχει μια αρμονία όχι μόνο συνθετική, αλλά και χρωματική. Άλλωστε, στη χαρακτική πρέπει να προσέξεις ιδιαίτερα τα έργα και να παρατηρήσεις τι υπάρχει εκεί, που δεν το έχεις δει ακόμα. Γι’ αυτό, αν δείτε τα έργα από κοντά, θα αποκτήσετε άλλη ιδέα για αυτά.

Η έκθεση της Ρένας Τζολάκη στην Γκαλερί ArtΠρίσμα (Κουντουριώτου 187, Πειραιάς) θα είναι ανοιχτή έως την Κυριακή 21 Φεβρουαρίου.

Αννίτα Αποστολάκη

Ιωάννα Ασσάνη: το έργο ως το παράδειγμα των προσλήψεων του βλέμματος

Tου Εμμανουήλ Μαυρομμάτη *

ioasΤον Οκτώβριο που πέρασε η Ιωάννα Ασσάνη παρουσίασε την πρώτη της ατομική έκθεση στην Αθήνα, στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, στο Πάρκο Ελευθερίας. Ήταν έκθεση ζωγραφικής, σχεδίων και εγκαταστάσεων με βιντεοπροβολές στις εγκαταστάσεις. Τον Κατάλογο της έκθεσης προλόγισαν ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Οργανισμού του Δήμου Αθηναίων Χρήστος Τεντόμας, η πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αθηναίων Νέλλη Παπαχελά, η ποιήτρια Ανδρονίκη Γωγοπούλου και ο επιμελητής της έκθεσης Εμμανουήλ Μαυρομμάτης. Το έργο της χαρακτηρίζεται από μια συστηματική λογική που αναλύει τις διαδοχικές σχέσεις των προσλήψεων βλέμματος, χώρου και συνειρμών. Απόφοιτη της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, έχει μια πολύ σημαντική εκθεσιακή εικαστική δραστηριότητα και επίσης δημιουργίες στην περιοχή των δρώμενων. Tελευταία, ο γαλλικός οργανισμός Mission Laïque Française, χρηματοδότησε τη διαδραστική της εγκατάσταση, ηλεκτρονικής πρόσληψης των κινήσεων στον χώρο, που θα λειτουργήσει μόνιμα στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης, όπου και εξέθεσε ατομικά πρόσφατα με επιμελητή τον Εμμανουήλ Μαυρομμάτη.

-Ιωάννα Ασσάνη: Για τον καλλιτέχνη είναι απαραίτητη η ταυτότητα του έργου (το έργο να αναγνωρίζεται ως η ταυτότητα του συγκεκριμένου εκείνου καλλιτέχνη), γιατί ο καλλιτέχνης είναι ήδη ο ίδιος μια ενότητα με το έργο του. Έχει ιδέες, έχει τρόπο ζωής, έχει συγκεκριμένες σχέσεις και δρα καλλιτεχνικά μέσα από αυτό το συγκεκριμένο σύνολο. Το έργο μεταφέρει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την εικόνα του καλλιτέχνη.  Όπως συμβαίνει στη λαϊκή παράδοση, που μέσα από τη συνολική της εμπειρία διαδίδονται αποσπασματικά τα κομμάτια μιας ενιαίας πρότασης (μια παροιμία, ένα γνωμικό) χωρίς να ξέρει κανείς ούτε ποιος την είπε, ούτε πώς έγινε, έτσι και εδώ όταν αποσπαστεί ένα μέρος του καλλιτέχνη, όπως αυτό του έργου του, χωρίς να γνωρίζεις τη συνολική του ταυτότητα […] πάλι αυτό το σύνολο θα κρατήσει την ταυτότητα του δημιουργού και θα διαδοθεί αυτοδύναμο. Ο καλλιτέχνης δεν αποφεύγει την ταύτιση της ταυτότητάς του με το έργο ακόμα κι αν αρνείται να την έχει.   

Βούλα Μασούρα: «Η τέχνη είναι ένα είδος προσευχής» Μια αναδρομική έκθεση στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ.

Της Εύης Καλλίνη

voumaΔεν θα μπορούσα να βρω καλύτερη εισαγωγή για το έργο και την εικαστική δημιουργία της Βούλας Μασούρα από τα λόγια του Pietro Bellasi, καθηγητή Κοινωνιολογίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια: «Πρόκειται για μια καλλιτέχνιδα που δεν “εγκαταλείπει”, δεν εξορίζει τα “μισοτελειωμένα” της δημιουργήματα στις υφολογικές και συναισθηματικές αλλοιώσεις που αρμόζουν στα ready-made και στα άνοστα παράγωγά τους, και αυτό επειδή ζητά κυρίως μια αποφασιστική συνεργασία της φύσης, της γης και των αιτιοκρατικών μηχανισμών της, της αποσύνθεσης και της διάλυσης, γνωρίζοντας ότι τίποτα, όπως η φύση στην πρωτόγονη μήτρα της και στις απλές στοιχειώδεις και πρωτογενείς διεργασίες της δεν περικλείει και δεν μπορεί να υπαγορεύει τα αινίγματα του χρόνου, να “επεξηγεί” υλικά, με ποιον τρόπο χάνονται και ξαναβρίσκονται οι μορφές και οι ουσίες, οι μνήμες και η λήθη, με λίγα λόγια, οι παρουσίες και οι απουσίες».

-Πείτε μας δυο λόγια για την έκθεση «Η Βούλα Μασούρα και ο κόσμος της». Πότε προέκυψε η ιδέα της διοργάνωσής της και τι περιλαμβάνει;
-Αυτήν την έκθεση την κουβεντιάζαμε δυο-τρία χρόνια με την κ. Αλεξάνδρα Βουτυρά, Γενική Γραμματέα του Δ. Σ. του Ιδρύματος αλλά και παλαιότερα, με την Αλίκη Τέλλογλου, η οποία μόλις είδε τη δουλειά μου, μου είχε πει: «Όταν κάνω το κτίριο, θα κάνεις μια έκθεση στο Τελλόγλειο». Η κ. Βουτυρά ήρθε, λοιπόν και με είδε, της άρεσε η δουλειά μου και αποφασίσαμε να το προχωρήσουμε. Είπαμε να κάνουμε μια σχεδόν αναδρομική έκθεση, ξεκινώντας από το 1980, χρονιά που μπαίνουν τα υλικά μέσα στα έργα μου. Την ονομάσαμε «Η Βούλα Μασούρα και ο κόσμος της», γιατί θα έχει έργα και αρχειακό υλικό από καλλιτέχνες με τους οποίους είχα σχέση, τους πίστευα και με βοήθησαν πολύ στην πορεία μου. Ένας από αυτούς είναι ο Αλέκος Κοντόπουλος, τον οποίο θεωρούσα πνευματικό μου πατέρα, ένας από τους πλέον καλλιεργημένους ανθρώπους που έχω γνωρίσει. Δεν ήταν απλά ένας ζωγράφος, ήταν ένας πνευματικός άνθρωπος. Επίσης, μεταξύ άλλων, είχα πολύ μεγάλη φιλία με την εξαιρετική γλύπτρια Γαβριέλλα Σίμωσι, σύζυγο του Γαΐτη, με την Τόνια Νικολαΐδου και τον Γιάννη Μιχαηλίδη. Αυτοί οι άνθρωποι είχαν το βάρος της τέχνης τους, δεν θα ήθελαν να είναι κάτι άλλο, εκτός από αυτό που ήταν. Στην έκθεση, λοιπόν, μπορεί κανείς να δει έργα τους αλλά και γράμματα που ανταλλάσσαμε και φωτογραφίες, που ολοκληρώνουν το προσωπικό μου αφήγημα. Να σημειώσω εδώ πως εκτός από τον Μιχαηλίδη, με τον οποίο είμαστε σύγχρονοι, οι υπόλοιποι ανήκαν στη γενιά του ‘30, ενώ εγώ στη γενιά του ‘60, αλλά ήταν άνθρωποι που με αγαπούσαν και τους αγαπούσα.

Βίκυ Τσαλαματά: Μία καλλιτέχνης που δεν σταματά ποτέ την έρευνα στη χαρακτική τέχνη

Της Άρτεμις Καρδουλάκη

Η Βίκυ Τσαλαματά μας αναλύει διεξοδικά τις διάφορες φάσεις της δουλειάς της.

vitsa-Πώς αποφάσισες να γίνεις καλλιτέχνης;
-Δεν το αποφάσισα. Η ίδια η ζωή με πήγε. Από πολύ νεαρή ηλικία είχα μια ευαισθησία στην τέχνη. Τώρα, από αυτήν την απόσταση του χρόνου, μπορώ να διακρίνω κάποια ερεθίσματα που κέντριζαν το ενδιαφέρον μου σαν παιδί και πώς αυτά, ίσως καταδυκνύουν την έφεσή μου αργότερα προς τα εικαστικά και τη χαρακτική. Θυμάμαι, όταν ήμουν παιδάκι, με γοήτευαν χαράξεις σε τοίχους, σε επιφάνειες, θυμάμαι ιδιαίτερα ότι περιεργαζόμουν με πολύ ενδιαφέρον τις περίεργες χαράξεις που έφεραν κάποια πεζούλια στο πατρικό μου σπίτι. Ο πατέρας μου, διαβλέποντας μία έφεση που είχα στο χρώμα, στο σχέδιο και το ενδιαφέρον μου να πειραματίζομαι με διάφορα υλικά, με ώθησε προς τις διακοσμητικές τέχνες, ενθαρρύνοντάς με στην απόφασή μου να φοιτήσω στη Σχολή Δοξιάδη. Από ένστικτο επέλεξα το πιο εικαστικό τμήμα που ήταν οι γραφικές τέχνες και όχι τη διακόσμηση. Παρόλα αυτά, στην πορεία των σπουδών μου, διαπίστωνα όλο και πιο πολύ, ότι αυτό το αντικείμενο δεν κάλυπτε τις βαθύτερες ανάγκες μου, παρά μόνο ίσως ό,τι αφορούσε την εικονογράφηση και την τέχνη του βιβλίου. Αναναζητούσα έναν άλλο δρόμο πιο εικαστικό και ενώ ετοιμαζόμουν να κάνω μεταπτυχιακές σπουδές στις γραφικές τέχνες στο εξωτερικό, ήρθε στον δρόμο μου το ταξίδι στην Ιταλία. Είδα την τέχνη στη μεσαιωνική Μπολόνια, εκεί επισκέφτηκα τη Σχολή Καλών Τεχνών, μ’ άρεσε πολύ το κλίμα. Έτσι αποφάσισα να μείνω στην Ιταλία και βρέθηκα φοιτήτρια, να σπουδάζω Ζωγραφική στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Μπολόνια. Ανακάλυψα και το Εργαστήριο της Χαρακτικής. Είχε μια βαριά ιστορία, καθώς ήταν το εργαστήριο όπου δίδασκε ο Τζόρτζιο Μοράντι, τον οποίο διαδέχθηκε ο καθηγητής μου Πάολο Μαναρέζι. Ο Μαναρέζι ήταν θαυμαστής και φίλος του Μοράντι και ο συνεχιστής της Μοραντιανής ορθόδοξης χαρακτικής.

Η ευαισθησία της Μαρίας Λοϊζίδου

ieyesthisiaΜε την εγκατάσταση σύγχρονης τέχνης Μεταβίβαση, που διοργάνωσε ο Οργανισμός Πολιτισμού & Ανάπτυξης ΝΕΟΝ στον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο του Κεραμεικού, το ευρύ αθηναϊκό κοινό ήρθε σε επαφή με το έργο της Κύπριας καλλιτέχνιδος Μαρίας Λοϊζίδου.

H καλλιτέχνης, είτε δημιουργεί μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις είτε μικρά γλυπτά και παρεμβάσεις, χειρίζεται τα υλικά με τέτοια ευαισθησία, ώστε μοιάζουν να γίνονται φθαρτά και να αναπτύσσονται οργανικά σε σχέση με το περιβάλλον και τον χώρο στον οποίο παρουσιάζονται. Αυτή η ικανότητα της Λοϊζίδου εκφράστηκε στο μέγιστο στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού, το αρχαίο νεκροταφείο της Αθήνας, έναν χώρο ιδιαίτερα φορτισμένο συναισθηματικά, τον οποίο αντιμετώπισε με σεβασμό, υφαίνοντας έργα που με τη ρευστή, φαινομενικά εύθραυστη, αλλά στην πραγματικότητα σκληρή, φόρμα τους, άγγιξαν τους επισκέπτες, που τα αγκάλιασαν συγκινημένοι, επουλώνοντας δικές του τραυματικές μνήμες και εμπειρίες. Η ύφανση και το τραύμα θα ‘λεγε κανείς ότι αποτελούν τους θεμέλιους λίθους του έργου της Μαρίας Λοϊζίδου: χρησιμοποιώντας αρχικά στις εγκαταστάσεις της υφάσματα, συνδυαστικά με άλλα μέσα, για να υφάνει ιστορίες που μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από κάποια παιδική ανάμνηση, όνειρο ή εφιάλτη, στην πορεία έγινε ένα με τη διαδικασία ύφανσης, πλέκοντας και κεντώντας η ίδια τα έργα της. Η διαδικασία δημιουργίας αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης του έργου, ενώ τα υλικά τα οποία μεταχειρίζεται, όπως ο ανοξείδωτος χάλυβας, πολλές φορές έρχονται σε αντίθεση με τους λεπτούς χειρισμούς που απαιτεί η δημιουργία του έργου, κάνουν την ίδια τη διαδικασία επίπονη. Μια συζήτηση για τα επόμενα σχέδια της Μαρίας Λοϊζίδου υπήρξε η αφορμή για να μιλήσουμε λίγο πιο αναλυτικά για την ίδια και το έργο της:

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΚΕΡΑΣΙΑΣ ΤΟΥΛΙΑΤΟΥ ΓΙΑ "ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ’’

Συνέντευξη: Νικολένα Καλαϊτζάκη

snk «Θραύσματα Ονείρων» είναι ο τίτλος της νέας σας ατομικής έκθεσης ζωγραφικής, η οποία θα παρουσιαστεί στην γκαλερί ART-Πρίσμα – από τις 13 Νοεμβρίου έως τις 13 Δεκεμβρίου 2015. Πώς συνδέεται , λοιπόν , ο τίτλος με το περιεχόμενο των έργων σας;

Κ.Τ: Είναι η πρώτη φορά που «αναγκάστηκα» να δώσω τίτλο σε έκθεση μου. Προτιμώ να μην προκαταβάλλω τον θεατή, αλλά ο ίδιος, ο θεατής, να δει και να ερμηνεύσει το έργο σύμφωνα με την δική του αισθητική κρίση. Όσο για τον προκείμενο τίτλο «Θραύσματα Ονείρων», προέκυψε καθώς κανένα έργο δεν έγινε εκ του φυσικού, αλλά μέσα από εικόνες και μνήμες - συγκεχυμένες και θολές - προσώπων και τοπίων που έρχονταν σαν ‘’θραύσματα ονείρων’’ και αναμνήσεων και «έπρεπε» να αποτυπωθούν. …«Ότι βλέπουμε δεν είναι παρά όνειρο μέσα σε όνειρο» … Έ.Άλ.Πόε

 Είναι η Τέχνη «παιδί του Ονείρου»; Μια υπόθεση εσωτερική; Τι είναι η Τέχνη για εσάς;

 Κ.Τ: Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ζωγράφιζα παντού. Η συγκίνηση, που αισθάνθηκα όταν μικρή ακόμη, αντίκρισα την «Έναστρη Νύχτα» του Βαν Γκόγκ, ήταν τεράστια…Με συνεπήρε η κίνηση, ο στροβιλισμός, η ενέργεια του έργου. Ένοιωσα σαν να αποκαλύφθηκε μπροστά μου ένας άλλος κόσμος, μαγικός, που μπορούσε να με πάρει μαζί του. Έτσι άρχισε η διαδρομή μου σ’ αυτόν τον γοητευτικό χώρο και πολύ αργότερα ενώ κατευθυνόμουν προς άλλες σπουδές - λόγω οικογενειακής παράδοσης - έκανα στροφή αμετακίνητη προς την ζωγραφική. Η τέχνη για μένα είναι καθημερινή ανάγκη, τρόπος ζωής, εσωτερική υπόθεση, «παιδί του Ονείρου», ταξίδι αυτογνωσίας, ελευθερία…

Στο έργο σας διακρίνω μία αγάπη για την τεχνική της υδατογραφίας -παρότι δεν απουσιάζουν οι ελαιογραφίες καθώς και άλλες τεχνικές...

 Κ.Τ: Έχω ασχοληθεί με όλα σχεδόν τα υλικά ζωγραφικής (λάδια, αυγοτέμπερα, ακρυλικά). Με την υδατογραφία ασχολούμαι τα τελευταία χρόνια και νομίζω ότι «μου ταιριάζει». Το ζωγραφικό αποτέλεσμα μοιάζει ανάλαφρο και εύθραυστο. Διαφάνεια, φρεσκάδα, ατμόσφαιρα, λιτότητα, είναι δυνατότητες που δίνει η υδατογραφία. Επίσης, με ιντριγκάρει το στοιχείο της έκπληξης που προκύπτει από το υλικό το οποίο δεν ελέγχεται απόλυτα, λόγω της φύσης του. Πολλές φορές, ενώ τα θέματά μου αρχίζουν από κάτι συγκεκριμένο, στην πορεία ενδέχεται να «ξεφύγουν» (κι εγώ μαζί τους)…Αφήνομαι να με παρασύρει – οδηγήσει η ρευστότητα του υλικού και να αποτελέσει αφορμή για μαγική περιπλάνηση στο χρώμα. Πολλές φορές, κυρίως στα τοπία, απομακρύνομαι εντελώς από την αρχική ιδέα - εικόνα, αλλά αυτή η «ανατροπή» όταν συμβαίνει και εφόσον αποδίδει την αίσθηση που αποπνέει το θέμα, είναι που με συναρπάζει και εν τέλει μ ’ενδιαφέρει.

newΤοπία βυθισμένα στην λυρική ατμοσφαιρικότητα τους, σχηματισμένα από «εύθραυστο» χρώμα και φως. Ποιός είναι ο συμβολισμός τους;

Κ.Τ: Το φως, ο ουρανός, η θάλασσα , η φύση, οι εναλλαγές του τοπίου, τα σύννεφα με την αέναη κίνησή τους και τα μεταβαλλόμενα συνεχώς σχήματα και χρώματα με ταξιδεύουν, μου δίνουν την αίσθηση της «ελευθερίας».

Μικρά κορίτσια που άλλοτε παίζουν, κοντοστέκονται, ποζάρουν ή κοιτούν τον θεατή κατάματα με μία γλυκιά αθωότητα – κάπου ωριμότητα ή μια βουβή μελαγχολία (;)

 Κ.Τ: Με συγκινούν ιδιαίτερα τα παιδιά. Η αθωότητα, o τρόπος που αντιλαμβάνονται τον κόσμο, η φαντασία τους με γοητεύει. Με τρομάζει η ευαισθησία και η απόλυτη εξάρτησή τους από τους «μεγάλους». Αισθάνθηκα την ανάγκη να ζωγραφίσω αυτά τα παιδικά πορτρέτα, απρόσμενα και εμμονικά , ενώ δούλευα την ενότητα με τα τοπία. Βλέποντας παλιές φωτογραφίες της κόρης μου κυρίως, άρχισα να δουλεύω τα κορίτσια. Απομόνωσα τα πρόσωπα από το περιβάλλον, μόνο σύννεφα γύρω… Υποψιάστηκα ότι ίσως τον εαυτό μου ζωγράφιζα, όταν σε κάποια έργα άρχισαν να εμφανίζονται γάτες, οι γάτες μου που με συντρόφευαν όταν ήμουν μικρή. Παλινδρόμησα μάλλον στην δική μου παιδική ηλικία έτσι όπως από μνήμες και θραύσματα ονείρων θυμάμαι, όντας ένα παιδί μόνο ανάμεσα σε μεγάλους… - κυριολεκτικά και μεταφορικά στα παιδικά μου μάτια…

Ποιό είναι το μήνυμα που θέλετε να περάσετε μέσα από το έργο σας;

Κ.Τ: Δεν δουλεύω εγκεφαλικά, δεν κάνω προσχέδια, έχοντας μια ιδέα. Αφήνομαι στη μαγεία που μου ασκούν τα χρώματα και το λευκό χαρτί, καμβάς, τοίχος (άλλωστε υπάρχει η θητεία μου στην αγιογραφία) και ζωγραφίζω την δική μου αλήθεια… Δεν ξέρω αν υπάρχει κάποιο μήνυμα, δεν ζωγραφίζω γι’ αυτόν τον λόγο, - τουλάχιστον όχι συνειδητά -. Αν υπάρχει «μήνυμα» σίγουρα θα έχει να κάνει με το «συναίσθημα».

Ποιός είναι ο ρόλος της Τέχνης και των καλλιτεχνών στην σύγχρονη κοινωνία;

Κ.Τ: Η Τέχνη είναι κομμάτι της κοινωνίας. Οι καλλιτέχνες με το έργο τους διδάσκουν αισθητική και παράγουν πολιτισμό, εκφράζοντας ιδέες, οραματισμούς, συναισθήματα. Θίγουν ατομικά, κοινωνικά, πολιτικά θέματα και καταστάσεις. O θεατής μπορεί να επηρεαστεί, να ταυτιστεί, να προβληματιστεί και η Τέχνη να αποτελέσει αφορμή και ερέθισμα για σκέψη και αναζήτηση της αλήθειας… Στην σύγχρονη κοινωνία η απόλυτη ελευθερία έκφρασης προκαλεί τους καλλιτέχνες να διατυπώσουν την δική τους «πραγματικότητα» χωρίς περιορισμούς και αναστολές. Ο χώρος της Τέχνης, είναι γεμάτος «θραύσματα ονείρων», τα οποία καλούν τον θεατή να ταξιδέψει μαζί του στον άχρονο και απέραντο κόσμο των δικών του αναμνήσεων και ονείρων» όπως αναφέρει ο συγγραφέας Λευτέρης Καλοσπύρος που προλογίζει τον κατάλογο της έκθεσης.

Ευχαριστώ πολύ!

Κερασία Τουλιάτου

 

Η Κερασία Τουλιάτου γεννήθηκε στην Αθήνα και μαθήτευσε στην Γαλλική σχολή”JeannedArc”.Μελέτησε σχέδιο και χρώμα με τους Δανάη Δούκα, Βρασίδα Βλαχόπουλο, Αντώνη Απέργη , Λάζαρο Λαμέρα. Μυήθηκε στην Βυζαντινή Τέχνη (φορητή εικόνα και φρέσκο) από την Βασιλεία Παπαγεωργοπούλου. Φιλοτέχνησε εικόνες για ιδιωτικές συλλογές και εκκλησίες . H περί εικαστικών εκπομπή «ΕΒΔΟΜΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ» της Ε.Ρ.Α.2 παρουσίασε τη δουλειά της (Απρίλιος 1994). Αναφορές και δημοσιεύσεις έργων της περιέχονται σε ημερολόγια, εικαστικά λευκώματα, ελληνικό και ξένο ημερήσιο και περιοδικό τύπο: Εικόνες (1992), ΑΤΗΕΝS NEWS (1994), Έθνος (1994), Ελευθεροτυπία (1996, 2000),ΝΕΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ (1997, 2000), στο περιοδικό ΣΥΛΛΟΓΕΣ (1996, 1997, 2000), ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ (1997, 2000), DIVA (2000), ΒΗΜΑ (2000), ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ (2005) ,ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ,ΤΑ ΝΕΑ(2010)κτλ. ‘Εχει πραγματοποιήσει δέκα πέντε ατομικές εκθέσεις σε γκαλλερί, πινακοθήκες, μουσεία και έχει λάβει μέρος σε ομαδικές στην Ελλάδα και το εξωτερικό .Για το έργο της έγραψαν ο κριτικός τέχνης Δημήτρης Χαρίτος(1996), η ιστορικός τέχνης Ντόρα Ηλιοπούλου-Ρογκάν(2000), οι κριτικοί και ιστορικοί τέχνης ‘Ηρα Παπαποστόλου και ‘Εφη Παπαευθυμίου(2014) και ο συγγραφέας Λευτέρης Καλοσπύρος (2015). Είναι μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας και του Συλλόγου Καλλιτεχνών Εικαστικών Τεχνών Κεντρικής Ελλάδας. Δίδαξε ζωγραφική και αγιογραφία από το 2002 έως 2013 σε εικαστικά εργαστήρια. Το 2009 δημιούργησε τον χώρο τέχνης «ΚerassiasArt Gallery» στο Φισκάρδο Κεφαλλονιάς τόπο καταγωγής της, όπου εκθέτει την δουλειά της τα καλοκαίρια. Έργα της υπάρχουν σε πινακοθήκες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Η γενιά του '60. Το έργο του εκπροσώπου της γενιάς του '60 Δημήτρη Κοντού σε μια συζήτηση με τη Βούλα Πριοβόλου και τη Μαίρη Μιχαηλίδου

toergo01Της Άρτεμις Καρδουλάκη

Γνωρίστηκα με τη Βαγγελιώ, την κόρη του Δημήτρη Κοντού, ενός από τους κύριους εκπρόσωπους της γενιάς του '60, με την ευκαιρία της έκθεσης των «Λατρευτικών» του, στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας το περασμένο καλοκαίρι. 

Ανέκδοτοι Χαρακτικοί Διάλογοι 15. Μανόλης Γιανναδάκης (1954): η διδασκαλία της χαρακτικής

manolis01Του Εμμανουήλ Μαυρομμάτη*

Από τους σημαντικότερους χαράκτες της νεότερης ελληνικής καλλιτεχνικής ιστορίας, ο Μανόλης Γιανναδάκης γεννήθηκε το 1954 στην Αθήνα και σπούδασε χαρακτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών από το 1975 έως το 1980 στο εργαστήριο του Κώστα Γραμματόπουλου.

Μιχάλης Κατζουράκης «Ένα έργο τέχνης για μένα είναι ένα ταξίδι προς το άγνωστο»

Μια συζήτηση με τον Μιχάλη Κατζουράκη για την έκθεσή του «Παραλλαγές» στο Μουσείο Μπενάκη

Μιχάλης Μανουσάκης «Η ζωγραφική είναι η αγωνία μου για τη ζωή»

MichalisΤην αφορμή για την συνέντευξη με τον Μιχάλη Μανουσάκη μου την έδωσε η έκθεσή του στη γκαλερί εκφραση-γιαννα γραμματοπουλου. Με αυτή την ευκαιρία είχα την δυνατότητα να γνωρίσω καλύτερα ένα ζωγράφο που τον γνώριζα, αλλά δεν είχα συζητήσει μαζί του διεξοδικά για τη δουλειά του, τις εμπειρίες του και τις απόψεις του.

Έτσι, στη συνέντευξη-συζήτηση που έγινε μιλήσαμε για τα θέματα που θίγουν οι πίνακες του στην τελευταία του έκθεση, γενικότερα για τη δουλειά του, για την ιδιότητα του σαν συλλέκτη παιχνιδιών και έργων αλλά και για την εμπειρία του από την πολύχρονη διδασκαλία του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Δήμος Αβδελιώδης: «Η γυναίκα της Ζάκυθος» είναι ένα έργο που αποκαλύπτει το πραγματικό πρόσωπο του Σολωμού

Συνέντευξη: Άρτεμις Καρδουλάκη

Η ευκαιρία να γνωρίσω τον σκηνοθέτη θεάτρου και κινηματογράφου Δήμο Αβδελιώδη, μου δόθηκε με την παράσταση του πεζού έργου του Διονυσίου Σολωμού «Η γυναίκα της Ζάκυθος» κατά τη διάρκεια της περιοδείας της.

Σελίδα 1 από 4