Artnews

Τόποι Αναφοράς: Ανακαλύπτουμε τη Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος

2018-03-09 12:03:00

Νικόλαος Γύζης, Ο ποιητής στην πηγή (Η έμπνευση του ποιητή), 1875-1880

Από τη Χάρι Κανελλοπούλου

Τα 90 χρόνια από την έναρξη λειτουργίας της Τράπεζας της Ελλάδος αποτελούν την αφορμή για την παρουσίαση για την παρουσίαση της έκθεσης Τόποι Αναφοράς στο Μουσείο Μπενάκη στην Πειραιώς από την Τετάρτη 14 Μαρτίου. Η έκθεση, η οποία οργανώνεται από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας, απαρτίζεται από 160 έργα τέχνης αξιόλογων Ελλήνων καλλιτεχνών, τα οποία χρονολογούνται από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τη σύγχρονη εποχή και αναδεικνύουν διαφορετικές πτυχές της νεοελληνικής τέχνης. 

Κάθε συλλογή έργων τέχνης μαρτυρά την πίστη και τη δέσμευση των συλλεκτών προς την πίστη και τη δέσμευση των συλλεκτών προς την καλλιτεχνική οξύνοια και την επένδυση στην ουσία όσων μπορούν να παραχθούν μέσω του πολιτισμού. Παράλληλα, προβάλλει την ανάγκη εξωτερίκευσης και συμπόρευσης με αξίες όπως η αισθητική καλλιέργεια, η ενεργή συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή, η ενθάρρυνση της τέχνης, η διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Στην περίπτωση της Συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος, ήδη από το 1928 αρχίζζει να διαμορφώνεται ένας πυρήνας έργων τέχνης, ο οποίος διευρύνεται διαρκώς και, έχοντας φτάσει τα περίπου 3.000 έργα, αποτελεί ένα «τόπο αναφοράς» σημαίνουσας αξίας και ανάδειξης όψεων της ελληνικής καλλιτεχνικής δημιουργίας. 

Το αφιέρωμα οργανώνεται λαμβάνοντας υπόψη κύριες θεματικές που αποτέλεσαν και συνεχίζουν να αποτελούν πηγές έμπνευσης ιδεών διαχρονικής σημασίας για τη νεοελληνική τέχνη. Έτσι, μπαίνοντας στον ισόγιο χώρο του κτιρίου της οδού Πειραιώς, η πορεία της έκθεσης χαράσσεται μέσα από τρεις κύριες ενότητες αφήγησης: την αναφορά στην αρχαιότητα, την προσέγγιση του καθημερινού κόσμου και τη σημασία του τοπίου για τη νεοελληνική τέχνη.

Το ενδιαφέρον για τη διερεύνηση αυτών των θεματικών προκάλεσαν οι ίδιες οι ανεξάντλητες αναζητήσεις των Ελλήνων καλλιτεχνών σε αυτές. Ο αρχαίος κόσμος, η καθημερινή ζωή και το τοπίο αποτέλεσαν και αποτελούν «τόπους αναφοράς» στην έκφραση της δημιουργίας τους, στη διαμόρφωση του εκάστοτε προσωπικού εικαστικού ιδιώματός τους και -πολλές φορές- στην ανάδειξη της ταυτότητας ενός «ελληνικού κόσμου» στο σύνολό του.

Περιδιαβάζοντας την έκθεση -και τη συνοδευτική έκδοσή της- ο θεατής συναντά τα έργα της συλλογής εντεταγμένα σε αυτούς τους άξονες και παράλληλα συντεταγμένα ανά ενότητα σε μια υπάρχουσα, αλλά «χαλαρότερη» ροή της ιστορίας της νεοελληνικής τέχνης. Ξεκινώντας από τον κόσμο της αρχαιότητας και έργα όπως η Παλλάς Αθηνά -σχέδιο για το λάβαρο του Πανεπιστημίου Αθηνών του Νικόλαου Γύζη (1884)- οι υδατογραφίες με αρχαία μνημεία της Αθήνας του Βικέντιου Λάντσα (π. 1870) και φτάνοντας, μέσω της θεματικής της τοπιογραφίας, στις αφαιρετικές απεικονίσεις της Αθήνας του  (Τοπίο της Αθήνας και Αρδηττός, 1960), μεταξύ άλλων η έκθεση προτείνει την παρατήρηση και την πραγμάτευση των έργων, ενθαρρύνοντας το μεταξύ τους διάλογο.

Κάθε θεματική ενότητα επιχειρεί να εισάγει στον κόσμο της τον επισκέπτη και να τον παρακινήσει να αναζητήσει κάθε έργο ξεχωριστά -και σε συνδυασμό με όσα ακόμα συνυπάρχουν εντός της- τις πολλαπλές προσεγγίσεις που τους αναλογούν. Κατά συνέπεια, σημασία αποκτούν οι αναγνώσεις των έργων, οι γόνιμες συγκρίσεις και οι ερμηνείες όσον αφορά τους τρόπους με τους οποίους κάθε θεματική εξυπηρέτησε ανά αποχή διαφορετικούς συμβολισμούς, προορισμούς και στόχους -καλλιτεχνικούς, ιδεολογικούς, κοινωνικούς- προωθώντας αντίστοιχα μηνύματα τόσο προς την ελληνική τέχνη όσο και προς την κοινωνία.

Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο τεύχος 236 (Ιανουάριος-Μάρτιος 2018) των Νέων της Τέχνης.