Artnews

10 έργα που ξεχωρίζουν στην έκθεση της Συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος

2018-03-13 18:45:00

Κωνσταντίνος Βολανάκης, Ακτή Φαλήρου, περ. 1885 © Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος

Από την Αννίτα Αποστολάκη

90 χρόνια συλλεκτικής δραστηριότητας της μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας συνοψίζονται και παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό. Η Τράπεζα της Ελλάδος παρουσιάζει στην έκθεση Τόποι Αναφοράς που εγκαινιάζεται αύριο Τετάρτη 14 Μαρτίου (ώρα 18:30) στο Κτήριο Πειραιώς του Μουσείου Μπενάκη (έως 20 Μαΐου 2018), επιλογές από τα περίπου 3.000 έργα που έχει συγκεντρώσει μετά από τόσα χρόνια, διαρθρωμένες σε 16 ενότητες. Από τα σχεδόν διακόσια έργα που εκτίθενται, ξεχωρίσαμε 10 πίνακες και χαρακτικά που ζητούν την προσοχή σας -ορισμένα, μάλιστα, από αυτά περιλαμβάνονται και στο audio guide με το οποίο μπορείτε να περιηγηθείτε στην έκθεση και να μάθετε περισσότερες πληροφορίες.

1. Νικόλαος Γύζης, Ο ποιητής στην πηγή (Η έμπνευση του ποιητή), περ. 1875-80
Τα μυθολογικά θέματα του Γύζη ήταν εξίσου (αν όχι περισσότερο) γοητευτικά με τα ηθογραφικά του και αυτό το έργο φέρει όλες τις χάρες της τέχνης του μεγάλου ζωγράφου. Μούσες, νύμφες και ερωτιδείς συναντώνται σε έναν ονειρικό κόσμο, ένα ποιητικό όραμα με διάχυτη μουσικότητα, όπου ο ιδεαλισμός της αρχαιότητας έρχεται σε γόνιμο διάλογο με τις πνευματικές αναζητήσεις του ζωγράφου.

2. Γιαννούλης Χαλεπάς, Κεφαλή Σατύρου, 1878
Δεν έχουν διασωθεί πολλά γλυπτά του δημιουργού της περίφημης Κοιμωμένης του Α’ Νεκροταφείου Αθηνών. Η ιδιαίτερα εκφραστική αυτή κεφαλή, η οποία προέρχεται από τα πρώτα χρόνια καλλιτεχνικής δημιουργίας του Χαλεπά, μας δίνει τη δυνατότητα να παρατηρήσουμε πώς, ακόμη και τότε που ήταν προσηλωμένος στον ακαδημαϊσμό, ενδιαφερόταν ήδη για τη ρεαλιστική απόδοση και την ψυχογραφία των μορφών.

3. Γεώργιος Ιακωβίδης, Στο ατελιέ του πατέρα, 1884
Παρότι ημιτελές, αυτό το χαρακτηριστικό της θεματολογίας του Ιακωβίδη έργο καταφέρνει να μας μεταδώσει όλες τις αρετές της ζωγραφικής του μεγάλου καλλιτέχνη: τον αυθορμητισμό και την αθωότητα στα πρόσωπα των παιδιών που παίζουν με τα χρώματα στο ατελιέ του, τα οποία αποδίδει με τρυφερότητα σε μια μια όμορφη στιγμή της καθημερινότητας.

4. Γιάννης Τσαρούχης, Προσωπογραφία νεαρού Γάλλου από την Μπεζανσόν, 1976
Δε θα μπορούσε να λείπει ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της μοντέρνας ελληνικής ζωγραφικής από τη Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος. Πόσο μάλλον ένα κλασικό πορτρέτο νεαρού άνδρα στο ώριμο ζωγραφικό ύφος του εικαστικού, το οποίο παρόλο που απεικονίζει αδρά τα χαρακτηριστικά του Γάλλου, αποτυπώνει εύγλωττα τον «αυθάδη» και έντονο χαρακτήρα του.

5. Γιάννης Κεφαλληνός, Φελάχος, περ. 1925-30
Από τα έργα του κορυφαίου χαράκτη που παρουσιάζονται στην έκθεση, το συγκεκριμένο είναι ίσως το πιο ιδιαίτερο. Όχι τόσο θεματολογικά, καθότι απεικονίζει το μόχθο των εργατών (ένα τυπικό ηθογραφικό θέμα της εποχής), όσο υφολογικά: τους απεικονίζει, δηλαδή, με σχεδόν γεωμετρικό και αφαιρετικό τρόπο -μοιάζουν Ανατολίτες, αλλά μπορεί και να μην είναι-, ενώ οι γραμμές του είναι τόσο ανάλαφρες που το έργο θα μπορούσε αντί για λιθογραφία, να είναι ζωγραφικό.

Ιωάννης Αλταμούρας, Έξω από το λιμάνι, 1874 © Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος

6. Φώτης Μαστιχιάδης, Παράθυρο, 1959
Αν και όχι ευρύτερα γνωστός, ο χαράκτης ξεχωρίζει στην έκθεση αυτή με ένα ιδιαίτερα υποβλητικό και ατμοσφαιρικό εσωτερικό δωματίου. Όσο λιτή είναι η οξυγραφία του, τόσο περισσότερα συναισθήματα καταφέρνει να μας μεταδώσει με το σκηνικό που απεικονίζει: μια μοναχική καρέκλα που στέκει άδεια μπροστά από το παράθυρο του μπαλκονιού, δημιουργώντας αισθήματα αναμονής, μελαγχολίας ή απομόνωσης.

7. Κωνσταντίνος Βολανάκης, Η αποβίβαση του Καραϊσκάκη στο Φάληρο, 1895
Μια ολόκληρη ενότητα είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στον πιο δημοφιλή θαλασσογράφο της ελληνικής ζωγραφικής. Εκτός από το επιβλητικό κάδρο του και το μέγεθός του, το συγκεκριμένο έργο ξεχωρίζει, μαζί με Τα εγκαίνια της διώρυγας του Ισθμού της Κορίνθου (1893), από τα άλλα της ενότητας, διότι αποτυπώνει δύο πολύ σημαντικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας -φημιζόταν, άλλωστε, ο Βολανάκης για τους ιστορικούς πίνακές του.

8. Ιωάννης Αλταμούρας, Έξω από το λιμάνι, 1874
Παρόλο που ο Βολανάκης είναι ο πιο γνωστός Έλληνας θαλασσογράφος, για όσους ξέρουν, οι θαλασσογραφίες του Αλταμούρα είναι αυτές που ξεχωρίζουν για την ατμοσφαιρικότητά τους. Παρά το σύντομο της ζωής του, ο καλλιτέχνης μας άφησε εξαιρετικές εικόνες, με ουρανούς που έχουν συγκριθεί με αυτούς που έκαναν οι μεγάλοι Ολλανδοί τοπιογράφοι του 17ου αιώνα.

9. Βάσω Κατράκη, Τοπίο με δέντρα
Εκτός από τα χαρακτικά της με εργάτες και ανθρώπους από τα λαϊκά στρώματα της κοινωνίας, ενδιαφέρον εύρημα της έκθεσης είναι οι τοπιογραφίες της Κατράκη από την ύπαιθρο. Μαζί με τα αντίστοιχης θεματικής εγχάρακτα έργα του Τάσσου και του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, ανακαλύπτουμε τη συνθετική της ικανότητα σε κορμούς δέντρων και πυκνές φυλλωσιές που μπλέκονται μεταξύ τους.

10. Γιώργος Σαλταφέρος, Έργο Νο3, 2011
Τα αστικά τοπία είναι λίγα, ως επί το πλείστον σύγχρονα, αλλά αποτελούν μία από τις πιο ιδιαίτερες ενότητες της έκθεσης. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει αυτό το γεωμετρικό έργο του Σαλταφέρου, στο οποίο καταγράφει μια ρεαλιστική όψη χρησιμοποιώντας την εκφραστική δύναμη της Αφαίρεσης, μέσα από αντιθέσεις φωτός και σκιάς και έντονες εναλλαγές στους τόνους των χρωμάτων.