Artnews

Τα 5 σημεία που ξεχωρίζουν στην έκθεση του Paul Chan στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

2018-07-05 16:28:04

Paul Chan, Les Baigneurs (suitors as fugees as suitors), 2018
Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Greene Naftali, Νέα Υόρκη © PanosKokkinias

Από την Αννίτα Αποστολάκη

Τι σχέση μπορεί να έχει η Οδύσσεια με τη σύγχρονη τέχνη; Η έκθεση Odysseus and the Bathers του Paul Chan που ανοίγει σήμερα το απόγευμα για το κοινό στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (έως 14 Οκτωβρίου) αποκαλύπτει πώς η ιστορία του έπους μπορεί να μεταπλαστεί, μέσα από κλασικά μοτίβα της ιστορίας της τέχνης, σε έργα που άπτονται άκρως σημαντικών ζητημάτων της εποχής μας.

Το θέμα των λουομένων είναι γνωστό εδώ και αιώνες στην τέχνη, με πιο χαρακτηριστικές τις σκηνές που ζωγράφισαν οι Σεζάν και Ματίς από τα τέλη του 19ου αιώνα. Ο καλλιτέχνης, μάλιστα, έχει χρησιμοποιήσει τόσο έντονα χρώματα και ρευστές φόρμες που αναπόφευκτα ανακαλείται στη μνήμη η χρωματική παλέτα του μεγάλου φωβιστή. Γιατί, όμως, λουόμενοι στον 21ο αιώνα; «Κοίταζα μια φωτογραφία ανθρώπων που πήγαιναν στην παραλία με τα μαγιό και τα μπικίνι τους και τα έντονα χρώματα μου έκαναν μεγάλη εντύπωση. Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα πόσο επίκαιρο παραμένει το θέμα των λουομένων», μας λέει ο Paul Chan, ο οποίος, κατά ειρωνεία της τύχης, φοβάται το μπάνιο στη θάλασσα.

Γνώριμος στο ελληνικό φιλότεχνο κοινό από την έκθεση έργων του Hippias Minor που είχε παρουσιαστεί πριν από τρία καλοκαίρια στο project space του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ στα Παλιά Σφαγεία της Ύδρας, ο Αμερικανός Paul Chan έχει περάσει από τα animated videos, με τα οποία έγινε γνωστός, στα «animated γλυπτά», όπως αποκάλεσε τα κινούμενα γλυπτά του από νάιλον ο επιμελητής της έκθεσης και διευθυντής του Nottingham Contemporary, Sam Thorne. Σε αυτήν τη σειρά των «Breathers», των γλυπτών που μοιάζουν σα να αναπνέουν, δηλαδή, αφού ανεμιστήρες στη βάση τους τους δίνουν πνοή και κίνηση, εντάσσεται και η σειρά «Bathers» που παρουσιάζεται στο μουσείο, μετά από πρόσκληση του Οργανισμού ΝΕΟΝ. Όπως και στην Ύδρα, έτσι και στην Αθήνα, ο καλλιτέχνης εμπνέεται από την αρχαία ελληνική γραμματεία με έναν τρόπο που εξέπληξε ακόμη και τον καθηγητή και διευθυντή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, Νικόλαο Σταμπολίδη, ο οποίος σχολίασε τον εξαιρετικά ιδιαίτερο και πρωτότυπο τρόπο με τον οποίο έχει προσεγγίσει ο Chan την έννοια του «πολύτροπου», του πολυμήχανου δηλαδή Οδυσσέα, μετά από εκτενείς συζητήσεις που είχε με όλους τους συντελεστές της έκθεσης.


Paul Chan, La Baigneur 9 (Polypelope), 2018
 Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Greene Naftali, Νέα Υόρκη ©PanosKokkinias

Περιδιαβαίνοντας την έκθεση και ακούγοντάς τους να συζητούν με ενθουσιασμό τη διαδικασία δημιουργίας της έκθεσης και το τελικό αποτέλεσμα που ξεπέρασε τις προσδοκίες τους, ξεχώρισαν τα εξής σημεία:

1. Η ομάδα γλυπτών με τους μνηστήρες της Πηνελόπης
Κάθε γλυπτό έχει πάρει το -λίγο παραμορφωμένο- όνομά του από χαρακτήρες της Οδύσσειας. Η ομάδα κινούμενων γλυπτών Les Baigneurs (suitors as fugees as suitors) βρίσκεται στη μέση της έκθεσης, στο κομβικό σημείο που συνδέει το πρώτο μέρος της, το οποίο ξεκινά με την Polypelope (Πηνελόπη) να περιμένει στωικά με το μαντίλι στο χέρι, με το δεύτερο που καταλήγει στον εγκλωβισμένο Poordysseus (Οδυσσέας). Με δεμένα χέρια, σα να χορεύουν ή σα να συζητούν ή ακόμη και σα να παλεύουν, οι καθιστές μορφές διεκδικούν την ψηλόλιγνη μορφή, η οποία με τον τρόπο που κινείται φαίνεται σα να δυσανασχετεί.


Paul Chan, La Baigneur 7 (Teenyelemachus), 2018
Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Greene Naftali, Νέα Υόρκη ©PanosKokkinias

2. Η ασθμαίνουσα μορφή του Τηλέμαχου
Στην δεύτερη αίθουσα συναντάμε τη σκυφτή, μαύρη φιγούρα του Teenyelemachus (Τηλέμαχου), η οποία φαίνεται σα να ασθμαίνει και να δυσκολεύεται να σηκώσει την πετσέτα της. Όντως περί αυτού πρόκειται, καθώς ο καλλιτέχνης την έχει κατασκευάσει με τέτοιον τρόπο ώστε να φαίνεται σα να δυσκολεύεται να αναπνεύσει -κάτι πολύ φυσικό για τον ίδιο, καθώς πάσχει από άσθμα. Για να δυσκολέψει επιπλέον την κίνησή της, έχει κρεμάσει στα χέρια της μια πετσέτα ζωγραφισμένη από τον ίδιο, καθώς το χρώμα δίνει βάρος στο ύφασμα: «Έτσι ζυγίζει 12,2 γραμμάρια», μας εξηγεί ο Paul Chan, ο οποίος υπολογίζει κυριολεκτικά το κάθε γραμμάριο, για να επιτύχει την απόλυτη ισορροπία που θα δώσει την επιθυμητή στάση και κίνηση στα έργα του. Η μορφή περιβάλλεται από παπούτσια, τα οποία είναι το φετίχ του καλλιτέχνη και φιλοξενούν τα καλώδια αυτοκτονίας που δίνουν ρεύμα στον ανεμιστήρα.


Από τα αριστερά προς τα δεξιά: Paul Chan, Towel (Inhaler at night), 2018 & Towel (emojis), 2018 & Towel (Inhaler under)
Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Greene Naftali, Νέα Υόρκη ©PanosKokkinias

3. Τα έργα-πετσέτες θαλάσσης
«Είναι η πρώτη φορά που επιχειρώ να ζωγραφίσω μία πετσέτα», είπε ο Paul Chan, αν και στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για πετσέτες. Είναι παρωδίες πετσέτας: έργα ζωγραφισμένα με ακρυλικό πάνω σε καμβά, τοποθετημένα πάνω σε ράγα πετσετοθήκης. Ο καλλιτέχνης δήλωσε ότι δε χρησιμοποίησε κανονικές πετσέτες διότι δεν ήθελε τα έργα να πάρουν έναν εμπορευματικό χαρακτήρα και να μοιάζουν σαν πετσέτες περιορισμένης έκδοσης που θα έβρισκε κανείς σε εμπορικό.

Εκτός, όμως, από τον ιδιαίτερο τρόπο παρουσίασής τους, τα έργα ξεχωρίζουν και για τον τρόπο με τον οποίο τα έχει φιλοτεχνήσει. Όπως μας είπε ο Paul Chan, αποφάσισε να μην αναμείξει τα χρώματα και κάθε χρώμα να είναι όπως ακριβώς βγήκε από το σωληνάριο, διότι αισθάνεται ότι αυτός ο τρόπος ζωγραφικής αντανακλά την ευρύτερη κατάσταση στην Αμερική. «Δεν υπάρχει καμία αίσθηση ενσωμάτωσης ούτε σε θέματα φυλετικά ούτε σε θέματα πολιτικά ούτε σε θέματα θρησκευτικά ή κοινωνικά. Ζούμε στην εποχή του Μεγάλου Διαχωρισμού (Great Segregation)», είπε, παραφράζοντας τη Μεγάλη Ύφεση (Great Depression).


Paul Chan, Model (Duo with towel and bag), 2018
Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Greene Naftali, Νέα Υόρκη ©PanosKokkinias

4. Τα μικρά υφασμάτινα προπλάσματα
Κοιτάζοντας την κάτοψη της εκθεσιακής αίθουσας, ο Sam Thorne και ο Paul Chan αποφάσισαν ότι οι προθήκες είναι ο ιδανικός χώρος για να εκθέσουν τη διαδικασία δημιουργίας των έργων, η οποία συνήθως μένει αθέατη. Τα μικρά υφασμάτινα προπλάσματα των έργων του έχουν το δικό τους χαρακτήρα και στέκονται επάξια δίπλα στα τελικά έργα. Εάν αναλογιστεί κανείς ότι για τη φιγούρα του Τηλέμαχου μόνο, -η οποία ήταν η πρώτη που δημιούργησε-, ο καλλιτέχνης έκανε 41 προπλάσματα, αντιλαμβάνεται πόσες προσπάθειες προηγούνται ακόμη και του τελικού δοκιμαστικού έργου και πόσο δύσκολο είναι να πετύχει ο καλλιτέχνης την ιδανική ισορροπία που θα οδηγήσει στο τελικό αποτέλεσμα.


Paul Chan, Los Baigneur (Poordysseus), 2018
Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Greene Naftali, Νέα Υόρκη ©PanosKokkinias

5. Ο Οδυσσέας με το μονοκίνι
Η έκθεση κλείνει με τη φαλλική μορφή του Poordysseus, του φτωχού Οδυσσέα, ο οποίος απεικονίζεται εγκλωβισμένος σε μια προθήκη, με ένα μαύρο μονοκίνι να κάνει αντίθεση με το κίτρινο φλούο ύφασμά του. Πέρα από το γέλιο που μπορεί να προκαλέσει αρχικά (στον άνθρωπο που το τοποθέτησε προσέφερε άφθονο, πάντως, όπως μας ενημέρωσε ο Paul Chan), η συγκεκριμένη απεικόνιση θίγει με έναν πιο ευθύ τρόπο, -σε σχέση με τα υπόλοιπα γλυπτά-, πολύ σοβαρά ζητήματα, όπως η ρευστότητα της ταυτότητας και της σεξουαλικότητας. Ουσιαστικά, όπως κατέληξε στο τέλος ο καλλιτέχνης, πέρα από τις αναφορές τους στο αρχαίο δράμα της Οδύσσειας, τα έργα της έκθεσης μας κάνουν να σκεφτούμε γύρω από το διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε στις μέρες μας τα σώματά μας και την ίδια τη φύση γενικότερα.

Paul Chan: Odysseus and the Bathers, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, 5 Ιουλίου - 14 Οκτωβρίου 2018