Artnews

Ιστορικό όνομα του χώρου της τέχνης εμπλέκεται σε υπόθεση απάτης πολλών εκατομμυρίων

2018-07-31 14:28:00

©Bruno Simão

Μια υπόθεση που αποδεικνύει για ακόμη μία φορά πόσο προσεκτικοί πρέπει να είναι οι επίδοξοι αγοραστές έργων τέχνης με τους ανθρώπους που συναλλάσσονται έχει αναστατώσει τον κόσμο της τέχνης διεθνώς. Αυτήν τη φορά, μάλιστα, εμπλέκεται όνομα με ιστορία στο χώρο: η Angela Gulbenkian, η οποία υποστηρίζει ότι έχει στενούς δεσμούς με το Ίδρυμα Calouste Gulbenkian και την κορυφαία συλλογή τέχνης του, έχει μηνυθεί για απάτη. Διότι ενώ πληρώθηκε για τη διαμεσολάβησή της σε μια αγοραπωλησία για ένα γλυπτό της Yayoi Kusama, το έργο δεν παραδόθηκε ποτέ στον αγοραστή.

Είναι, όμως, η 36χρονη Gulbenkian αυτή που ισχυρίζεται ότι είναι; Σύμφωνα με στοιχεία που έφερε στο φως το Bloomberg, κάθε άλλο παρά σίγουρο είναι ότι έχει σχέση με το μεγάλο μουσείο τέχνης της Λισαβόνας ή το ίδρυμα που διαχειρίζεται την ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ περιουσία που άφησε πίσω του ο Calouste Gulbenkian.

Ο αρμένικης καταγωγής συλλέκτης είχε βοηθήσει στις αρχές του 20ού αιώνα στη συγχώνευση της Royal Dutch Petroleum Company με τη «Shell» Transport and Trading Company Ltd., καταλήγοντας μεγαλομέτοχος της νεοσύστατης τότε Royal Dutch Shell. Ήταν, επίσης, ο ιθύνων νους πίσω από την Turkish Petroleum Company, η οποία αργότερα μετονομάστηκε σε Iraq Petroleum Co., κρατώντας ένα ποσοστό 5% επί των μετοχών -μερίδιο που διατηρούσε σε όλες τις εταιρίες στις οποίες αναμειγνυόταν, δίνοντάς του το παρατσούκλι «Mr. Five Percent». Με την αμύθητη περιουσία που έχτισε, ο Calouste Gulbenkian αγόρασε κατά τη διάρκεια της ζωής του πάνω από 6.400 έργα τέχνης από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονή του εποχή: «Ποτέ στη μοντέρνα εποχή ένας άνθρωπος δεν είχε στην κατοχή του τόσα πολλά πράγματα», έγραφε ένας ειδικός τέχνης στο περιοδικό Life το 1950.

Η συλλογή του, αρχικά, στεγαζόταν στο σπίτι του στο Παρίσι, το οποίο είχε μετατρέψει σε ιδιωτικό μουσείο. Καθώς το τετραώροφο σπίτι με τα τρία υπόγεια ασφυκτιούσε από τα έργα τέχνης, το 1936 δάνεισε μόνιμα 30 πίνακες στην Εθνική Πινακοθήκη στο Λονδίνο και τα αρχαία αιγυπτιακά γλυπτά του στο Βρετανικό Μουσείο. Έργα από τη Συλλογή Gulbenkian βρίσκονται σε μουσεία σε όλο τον κόσμο, αλλά η πλειοψηφία βρίσκεται στο Μουσείο Calouste Gulbenkian στη Λισαβόνα που ανήκει στο ομώνυμο ίδρυμα, όπου εκτίθενται μόνιμα περίπου 1.000 έργα τέχνης.

Δεν είναι καθόλου περίεργο, λοιπόν, που το όνομα του συζύγου της άνοιξε διάπλατα στην Angela Gulbenkian τις πόρτες του κόσμου της τέχνης. Μεγαλωμένη στο Μόναχο ως Angela Maria Ischwang, μετακόμισε στο Λονδίνο στις αρχές του 2000 και παντρεύτηκε τον Duarte Gulbenkian, ποδοσφαιρικό ατζέντη και μακρινό απόγονο του μεγάλου συλλέκτη. «Η Angela Gulbenkian δεν έχει καμία σχέση με το ίδρυμα και, απ' όσο ξέρουμε, είναι παντρεμένη με μέλος της [ευρύτερης] οικογένειας Gulbenkian, χωρίς κάποια άμεση συγγένεια με τον ιδρυτή μας», δήλωσε η εκπρόσωπος του ιδρύματος, Elisabete Caramelo.

Και όμως, χρησιμοποιώντας το όνομα Gulbenkian και την εμπειρία της στη διαφήμιση και τις δημόσιες σχέσεις, η εν λόγω κυρία έχει καταφέρει να πείσει πολλούς συμβούλους και εμπόρους τέχνης σε όλο τον κόσμο να την εμπιστευτούν για αγοραπωλησίες έργων, εξ ονόματος του Ιδρύματος Gulbenkian. Μία από αυτούς ήταν και η σύμβουλος τέχνης Florentine Rosemeyer, την οποία έπεισε το 2016 να γίνει συνεργάτιδά της στην εταιρεία FAPS-Net, απ' όπου η Rosemeyer αποχώρησε νωρίτερα φέτος. Πιο πρόσφατο παράδειγμα ήταν ο σύμβουλος τέχνης με έδρα το Χονγκ Κονγκ Mathieu Ticolat, ο οποίος πέρυσι την άνοιξη πέρασε στο λογαριασμό της στην HSBC  1,17 εκατομμύρια ευρώ για ένα από τα γνωστά γλυπτά-κολοκύθες της Kusama, του οποίου τον ιδιοκτήτη γνώριζε υποτίθεται η Gulbenkian του και ενδιαφερόταν να το πουλήσει.

Ένα χρόνο μετά, το έργο δεν έχει φτάσει ακόμη στα χέρια του Ticolat, παρόλο που η Gulbenkian του έλεγε ότι περιμένει να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες από τη μεριά του πωλητή, ο οποίος ισχυρίζεται ότι είναι ο πρώην επικεφαλής της Volkswagen, Martin Winterkorn -κάτι που ο δικηγόρος του διέψευσε. Αφότου ανακάλυψε ότι η αγοραπωλησία είχε πραγματοποιηθεί με άλλον αγοραστή και έπειτα από απειλές που δεν οδήγησαν πουθενά, ο Ticolat αποφάσισε τελικά να καταθέσει μήνυση στο Ανώτατο Δικαστήριο του Λονδίνου. Μόλις έγινε γνωστή η ιστορία από το Bloomberg, η Gulbenkian έσπευσε να δηλώσει ότι έχει κινήσει διαδικασίες ώστε να επιστραφούν τα χρήματα στον Ticolat, αλλά και αυτό διαψεύδεται από το δικηγόρο του Christopher Marinello, εκτελεστικό διευθυντή της εταιρείας Art Recovery International που ειδικεύεται σε τέτοιες υποθέσεις.

«Ο κόσμος αγοράζει πανάκριβα έργα τέχνης και δεν εξετάζει προσεκτικά τις διαπιστεύσεις των ανθρώπων από τους οποίους τα αγοράζει», σχολιάζει πολύ σωστά ο Marinello. Η ύπαρξη ανθρώπων στο χώρο της τέχνης που δεν έχουν στην κατοχή τους έργα, αλλά διαμεσολαβούν για την αγοραπωλησία τους φέρνοντας σε επαφή αυτούς που ενδιαφέρονται να πουλήσουν με αυτούς που ενδιαφέρονται να αγοράσουν δεν είναι κάτι καινούριο: πάει τόσο πίσω όσο η ίδια η αγορά της τέχνης. Τώρα, όμως, που η αγορά αγγίζει πλέον σε αξία τα 55 δισεκατομμύρια ευρώ και εκτείνεται σε όλο τον κόσμο, επιβάλλεται κανείς να κάνει προσεκτικό έλεγχο των ανθρώπων στους οποίους εμπιστεύεται τα έργα και τα χρήματά του, διασταυρώνοντας από πολλαπλές πηγές την αξιοπιστία τους.