Artnews

To φαινόμενο των artist-run spaces

2018-08-07 12:32:00

©A-DASH

Από την Κίκα Κυριακάκου

Τα artist-run spaces αποτελούν ανεξάρτητους πολιτιστικούς χώρους που δημιουργούνται από έναν ή περισσότερους καλλιτέχνες και εστιάζουν στην ανάδειξη της καλλιτεχνικής δραστηριότητας. Πρωτοεμφανίστηκαν στο εξωτερικό κάποιες δεκαετίες πριν, με γνωστό το παράδειγμα της Γλασκόβης, ενώ στο Λονδίνο ο γνωστός εικαστικός, Yinka Shonibare, δημιούργησε πρόσφατα το Guest Projects, ένα χώρο ανοιχτό σε νέες ιδέες και προτάσεις που φιλοξενεί εκθέσεις, αλλά και ομιλίες και συμπόσια από όλο τον κόσμο.

Στην Ελλάδα της κρίσης και καθώς λείπουν οι δομές και φορείς υποστήριξης των ανεξάρτητων καλλιτεχνικών πρωτοβουλιών, τα artist-run spaces άρχισαν να πυκνώνουν κι εδώ. Κάτι που μόνο θετικά ερμηνεύεται και συνέπεσε, ενδεχομένως όχι τυχαία, με την πρόσφατη φιλοξενία της documenta 14 (d14) στην Αθήνα. Μάλιστα, υπάρχουν και οι περιπτώσεις καλλιτεχνών από το εξωτερικό, οι οποίοι αποφάσισαν να μείνουν στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της σημαντικής διοργάνωσης και να ανοίξουν στο κοινό τα στούντιό τους. Σίγουρα, το χαμηλό κόστος διαβίωσης – σε σύγκριση με καλλιτεχνικούς πόλους, όπως η Νέα Υόρκη και το Λονδίνο –και η πληθώρα ξενοίκιαστων χώρων διευκολύνουν τη λειτουργία ενός artist-run space. Προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσουμε το φαινόμενο, μιλήσαμε με δημιουργούς artist-run spaces στην Αθήνα για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, για το ρόλο της πολιτείας, για την εμπειρία τους από την documenta 14 και για το επερχόμενο πρόγραμμά τους.

Η δημιουργία ενός artist-run space
Ομάδες όπως οι 3137 και η Snehta βρίσκονταν στο προσκήνιο αρκετά πριν την προσγείωση της d14 στην Αθήνα. O Κωνσταντίνος Λιανός του KEIV αποφάσισε, ωστόσο, πρόσφατα να ξεκινήσει το συγκεκριμένο χώρο, στην προσπάθειά του να δημιουργήσει ένα προσωπικό στούντιο, το οποίο ταυτόχρονα θα φιλοξενούσε εικαστικά δρώμενα σε μη-κερδοσκοπικό πλαίσιο. «Δεν είχα κάποιο ξεκάθαρο πλάνο για το τι θα φιλοξενεί ο χώρος και γενικά θέλω να κρατήσω το χαρακτήρα του σε ένα εύπλαστο στάδιο, όσο αυτό είναι δυνατόν».

Η Ζωή Χατζηγιαννάκη, εκ των δημιουργών του νεοσύστατου A-DASH (μαζί με τις Eva Ísleifs, Noemi Niederhauser και Catriona Gallagher), μας εξηγεί ότι «Το A-DASH προέκυψε από την ευτυχή συνάντηση 4 καλλιτέχνιδων από διαφορετικές χώρες και την ανάγκη τους για επαγγελματικό και εκθεσιακό χώρο. Το κτήριο ήταν ένα από τα πολλά εγκαταλελειμμένα νεοκλασικά της Αθήνας, το οποίο αναστυλώθηκε από εμάς τις ίδιες μέσω χρηματοδότησης από crowdfunding».

Λίγα χρόνια πριν, ο Παναγιώτης Βούλγαρης έστηνε με τη Mary Cox το FO KIA NOU· μια απόφαση που προέκυψε σχεδόν συγκυριακά, όπως δηλώνει: «Παρουσιάζαμε την έκθεσή μας Distant Nature στο χώρο της οδού Φωκιανού, κατά την περίοδο που την επιμέλειά του είχε η φίλη, Blanka Amezkua. Τον αγαπήσαμε σαν το σπίτι μας και έτσι, όταν η Blanka έφυγε για την Νέα Υόρκη, αποφασίσαμε να τον αναλάβουμε, εμπλουτίζοντας την ιδέα ενός ζεστού και ανοιχτού, στη δημιουργία και στους ανθρώπους, σπιτιού».


©3137

Είναι όμως βιώσιμα;
«Σίγουρα δεν είναι εύκολο ένα artist-run space να αυτοσυντηρείται στην Αθήνα», αναφέρουν οι Πάκυ Βλασσοπούλου, Χρυσάνθη Κουμιανάκη και Κοσμάς Νικολάου του 3137, το οποίο κλείνει αισίως 5 χρόνια στα αθηναϊκά πολιτιστικά δρώμενα. «Συνήθως οι χώροι λειτουργούν με μηδαμινό budget· στηρίζονται στην αυτοδιάθεση φίλων και συναδέλφων, ενώ ο χώρος που στεγάζονται είναι επίσης σπίτι, εργαστήριο, κληρονομιά των ανθρώπων που το τρέχουν. Παράλληλα, υπάρχει μια μικρή στήριξη από την προτεινόμενη συνεισφορά του κοινού, κυρίως στα εγκαίνια ή την παραγωγή πολλαπλών αντικειμένων. Επίσης, υπάρχει και η πιθανότητα χρηματοδότησης από ιδιωτικούς φορείς για συγκεκριμένα projects, ενώ οι συνεργασίες με πρωτοβουλίες από το εξωτερικό μπορούν να στηριχθούν από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς της αντίστοιχης χώρας».

Καλλιτέχνης, παραγωγός κι επιμελητής
Μια ακόμα πρόκληση είναι πως κατά βάση οι δημιουργοί των artist-run spaces καλούνται να μπουν στο ρόλο του επιμελητή ή και του παραγωγού εκθέσεων. Ο Βασίλης Παπαγεωργίου, δημιουργός του Enterprise Projects μαζί με τη Δανάη Γιαννόγλου, θεωρεί πως «Η επιμέλεια έχει μια εντελώς διαφορετική αδρεναλίνη από αυτή της καλλιτεχνικής παραγωγής. Καλείσαι να εμπλέκεσαι και να απεμπλέκεσαι διαρκώς μέχρι η προσωπική σου πρακτική, το γούστο και οι εμμονές σου να βρουν ένα κοινό τόπο με τον καλλιτέχνη ή το έργο που δουλεύεις. Βρίσκω ότι κάτι τέτοιο έχει ενδιαφέρον και για τις δύο πλευρές. Στην περίπτωση του Enterprise Projects, η διαδικασία συνδιαλλαγής εικαστικού – επιμελητή συνήθως συμβαίνει δυο φορές· μια ανάμεσα σ’ εμένα ως καλλιτέχνη και στη Δανάη Γιαννόγλου, η οποία αποτελεί το άλλο μισό του χώρου ως επιμελήτρια, και μια δεύτερη ανάμεσα στους δυο μας ως ομάδα και μια στους καλλιτέχνες με τους οποίους συνεργαζόμαστε».

Η επίδραση της documenta 14
Με τη λήξη της documenta 14 συζητείται έντονα ποια είναι πλέον η ουσιαστική παρακαταθήκη της στην καλλιτεχνική σκηνή της Αθήνας. Ο Αύγουστος Βεϊνόγλου του Snehta, ιδρυτής του πρώτου artist-run space και residency στην Κυψέλη και συνεργάτης της d14, μας αναφέρει για το πως εξέλαβε την επίδρασή της στην Αθήνα: «Η Κυψέλη, στην οποία έχω αναπτύξει τη δραστηριότητα μου μέσα από το Snehta, έχει γίνει το καινούργιο καλλιτεχνικό καρτιέ που εκτείνεται μέχρι και τη Βικτώρια. Ως Snehta, είχαμε την ευκαιρία τον περασμένο Ιούλιο να συνεργαστούμε με το Aletheia project του καλλιτέχνη Anton Kats, όπου και υλοποιήσαμε τη συγκεκριμένη πρόταση KIOSK KSOIK, με θέμα την αναβίωση ενός παρατημένου περιπτέρου σε πολύ κεντρικό σημείο της Κυψέλης. Πέρα από την άριστη συνεργασία που είχαμε με τον καλλιτέχνη, γίναμε στέλεχος μιας ευρύτερης συνεργασίας που αφορά την αναβίωση των αστικών παραδόσεων».

Ο Κωνσταντίνος του KEIV, από τη μεριά του, θα σταθεί στον πρωτόγνωρο αριθμό πολιτιστικών δράσεων της περασμένης σεζόν αλλά και στην έλλειψη ουσιαστικής αλληλεπίδρασης: «Παρατηρώντας την κινητικότητα της περιόδου αυτής, μου έμεινε η εντύπωση πως η πόλη υπερχείλιζε από ένταση, η οποία περισσότερο μια αίσθηση πανικού μου άφησε παρά μιας δημιουργικής έξαρσης. Δε νομίζω πως υπήρξε γενικά κάποια ουσιαστική πολιτισμική αλληλεπίδραση ανάμεσα στις δύο πόλεις/χώρες, ούτε πως αναδείχθηκε κάποιο διακύβευμα που να δικαιολογήσει με μια πιο ριζοσπαστική προσέγγιση το όλο εγχείρημα του τεράστιου και τόσο επιδραστικού για τη σύγχρονη τέχνη θεσμού».

Παρά το θετικό πρόσημο από τη δράση των artist-run spaces, η πολιτεία αδυνατεί ακόμα να αντιληφθεί τη δυναμική τους. Η διάθεση του μεγάλου κτιριακού αποθέματος που σήμερα ανήκει σε τράπεζες ή στο δημόσιο, σε καλλιτέχνες με σκοπό την πολιτιστική αξιοποίησή τους θα ήταν ένα πρώτο βήμα. Το σίγουρο πάντως είναι πως οι υπάρχοντες χώροι προσφέρουν μα μοναδική ευκαιρία για συγκερασμό ιδεών και δυνάμεων και φαίνεται πως ήρθαν για να μείνουν. Οι περισσότεροι, μάλιστα, έχουν ήδη στήσει το πρόγραμμά τους για τη χειμερινή περίοδο και παραμένουν δραστήριοι, ευρηματικοί και δυναμικοί. Έτσι, το A-DASH συνεχίζει τα projects If it sounds like bacon you’re doing it right και Athina Garden City, το Enterprise Projects θα παρουσιάσει για πρώτη φορά το διαδικτυακό του πρόγραμμα, η Snehta συνεργάζεται με το Blitz Residency της Μάλτα και το FO KIA NOU θα φιλοξενήσει ομαδικές εκθέσεις.

Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο τεύχος 235 (Νοέμβριος 2017- Ιανουάριος 2018) των Νέων της Τέχνης.